VIII SA/Wa 415/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 sierpnia 2018 r. odmawiającego M. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł M. P. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: jako "Sąd") z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że nie ma żadnych dochodów. Leczy się pod stalą opieką lekarską. Przyjmuje lekarstwa. Do tej pory opłacała wszelkie koszty sądowe. Jednak nie ma już środków na uiszczanie kolejnych wpisów. Dodała, że koszty wygranych spraw nie zostały jej zwrócone, lecz zostały zajęte na poczet zaległości podatkowych. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik również nie pobiera dodatkowych opłat, gdyż honorarium zostało zapłacone jeszcze w fazie postępowania podatkowego. Wszystkie postępowania egzekucyjne zostały umorzone, gdyż organ podatkowy nie ma aktywów, z których mógłby ściągać zaległości podatkowe, o czym świadczy załączona do wniosku kopia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśniła, że aktualnie znajduje się na utrzymaniu najbliższej rodziny, tj. męża, który otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł miesięcznie. Małżonkowie zamieszkują u syna. Utrzymują się sami, jednakże nie opłacają czynszu ani kosztów mediów. Dochody przeznaczają w całości na leczenie i bieżące utrzymanie. We wniosku skarżąca nie wykazała żadnego majątku ani też oszczędności. Pismem z 4 lipca 2018 r. zobowiązano skarżącą w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "ppsa") do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą oraz męża rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie 12 miesięcy, wskazanie wszystkich źródeł utrzymania skarżącej i męża (wynagrodzenie za pracę, świadczenia emerytalne, zasiłki), wskazanie wszystkich rzeczy ruchomych o wartości ponad [...]zł. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, co jest spowodowane jej stanem zdrowia (dokumentacja medyczna w załączeniu). Wskazała, że źródłem utrzymania jest pomoc finansowa rodziny, przy czym nie określiła kwoty tej pomocy. Dodała, że posiada zadłużenie wobec banku w wysokości [...], które zostało przejęte przez firmę [...]. Powtórzyła, że zamieszkuje wraz z mężem u dzieci, pozostaje na utrzymaniu męża, który także posiada problemy ze zdrowiem. Dochód rodziny wystarcza zatem na leki i skromne życie. Mąż nie posiada żadnych lokat ani majątku ruchomego powyżej [...] zł. Nie może też z powodu złego stanu zdrowia podjąć dodatkowego zatrudnienia. Skarżąca udokumentowała swój status jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, załączyła zaświadczenie o wynagrodzeniu męża wraz z kopią jego zeznania podatkowego (PIT – 37) za 2017r. z ujawnioną kwotą przychodu [...] zł przy kosztach jego uzyskania w kwocie [...] zł oraz dołączyła kopie dokumentacji medycznej małżonków. Postanowieniem z 1 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej, która uchyliła się od obowiązku rzetelnego wykazania swojej aktualnej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. W szczególności nie odpowiedziała na wezwanie sądu w zakresie stanu konta męża z ostatnich dwunastu miesięcy. W sprzeciwie od ww. rozstrzygnięcia, wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie pełnomocnik skarżącej nie zgodził się z dokonaną przez referendarza oceną stanu faktycznego, a w konsekwencji przyjęcie, że skarżąca posiada możliwości płatnicze do zapłaty wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dodał, że w sposób wyczerpujący zobrazowała swoją sytuację majątkową i finansową w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. Stąd motywy podjętego przez referendarza są niezrozumiałe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i, która ma wykazać, że znajduje się w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że przedstawiona w załączonym materiale źródłowym sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej jest istotnie trudna i Sąd nie neguje takiego stanu rzeczy. W aktach sprawy załączono bowiem dowody potwierdzające status skarżącej. Niemniej jednak, jak słusznie zauważył referendarz w zaskarżonym postanowieniu skarżąca nie odpowiedziała w sposób wyczerpujący na wystosowane do niej wezwanie Sądu, tj. nie przedstawiła żądanych wyciągów z rachunku (ów) bankowych męża z ostatnich 12 miesięcy, co uprawnionym w ocenie Sądu czyni wniosek, że nie wykazała spełnienia przesłanek do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd w załączonym materiale źródłowym dopatrzył się jedynie oświadczenia skarżącej, że nie posiada ona rachunku bankowego, natomiast mąż nie posiada lokat. Potwierdzone zostały również dochody męża. Brak jest natomiast odpowiedzi na wezwanie Sądu we wskazanym wyżej zakresie. Dlatego w tej sytuacji Sąd uznał, że skarżąca nie przedstawiła pełnej informacji i dowodów potwierdzających jej oświadczenie o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Tym samym zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Dodać należy, że chybiona jest przy tym argumentacja sprzeciwu jakoby w podjętym rozstrzygnięciu nie wyjaśniono jego motywów, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz podkreślił, że skarżąca pominęła istotne informacje dotyczące stanu konta męża w okresie ostatnich dwunastu miesięcy. Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP (prawo do sądu), w szczególności w sytuacji, gdy skarżąca w ramach niniejszego postępowania wpadkowego mimo wezwania sądu nie wyjaśniła powziętych wątpliwości co do jej sytuacji finansowej i aktualnych możliwości płatniczych. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa, Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, orzekając jak w sentencji.