VIII SA/Wa 361/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 3 marca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia 10 stycznia 2023 r. znak: [...];

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. ( dalej jako: "SKO", "organ odwoławczy") z dn. 3 marca 2023 r. znak [...], na podstawie której, po rozpoznaniu odwołania J. P. ( dalej jako: "skarżący", "strona") od decyzji Burmistrza W. z dnia 10.01.2023 roku, znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego – orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 25.11.2022 roku Skarżący złożył wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Wskazał, że prowadzi gospodarstwo jednoosobowe. We wniosku wskazano główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego kuchnia węglowa w budynku jednorodzinnym. Z załączonej deklaracji CEEB wynika, że Skarżący posiada kuchnię węglową. Z wywiadu środowiskowego wynika, że pomieszczenie wskazane przez Skarżącego nie jest zamieszkałe. Pomieszczenie stanowi dodatkowe pomieszczenie gospodarcze, wykorzystywane w sezonie letnim. Decyzją z dnia 10.01.2023 roku, znak: [...] Burmistrz W. odmówił przyznania stronie dodatku węglowego. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazał, że przyczyną odmowy przyznania dodatku węglowego jest fakt, iż pomieszczenie wskazane przez Skarżącego jest niezamieszkałe, nie jest lokalem wyodrębnionym. W związku z powyższym brak jest podstaw do przyznania dodatku węglowego. Od decyzji złożył odwołanie, w ustawowym terminie J. P.. Wskazał, że jest w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada środków aby pomieszczenie, w którym przebywa dostosować do odpowiednich warunków. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego lokal został zagospodarowany z pomieszczenia gospodarczego na cele mieszkaniowe. Wniósł o zmianę decyzji. Kolegium orzekając po rozpoznaniu odwołania o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, wskazało następującą argumentację: Przede wszystkim wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowi ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. 2023, poz. 141 ze zm.), zwana dalej "ustawą". Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu tcrmomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438. 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet art. 2 ust. 3 ustawy. W świetle art. 2 ust. 15 ustawy Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. W tym miejscu należy zaznaczyć, że ustawą z dnia 27 października 2022 r. (Dz.U.2022.2236) zmieniono ustawę o dodatku węglowym z dniem 3 listopada 2022 r. wprowadzając nowe zasady przyznawania dodatku węglowego dla gospodarstw domowych. Zgodnie z w/w nowelizacją dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. I, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji — art. 2 ust. 15g ustawy. Odnosząc powyższe uregulowania do sprawy, organ podniósł, że w dniu 07.12.2022 roku przeprowadzono wywiad środowiskowy, z którego sporządzono notatkę służbową. Z wywiadu wynika, że pomieszczenie, w którym mieszka Skarżący stanowi część pomieszczenia gospodarczego, który wykorzystywane jest jako pomieszczenie letnie przez właścicieli posesji. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, lokal który zajmuje składa się z jednego pomieszczenia. Brak jest pomieszczeń sanitarnych t.j. wc, łazienka. W trakcie wywiadu stwierdzono, iż w pomieszczeniu znajduje się kuchni węglowa z której nie korzystano. W ocenie Kolegium przekazany przy sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z ustaleniami poczynionymi w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie budzi wątpliwości, że J. P. mieszka w pomieszczeniu gospodarczym, którego nie przystosowano do celów mieszkaniowych. Podkreślić należy, że formalne niewyodrębnienie lokalu mieszkalnego w budynku mieszkalnym nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Przeprowadzone postępowanie, w tym wywiad we wskazanym miejscu zamieszkania wykazał, że Skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Stan budynku, brak pomieszczeń sanitarnych wskazujących na zamieszkiwanie z zamiarem stałego pobytu nie daje podstaw do wypłaty dodatku węglowego. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdza, że rozstrzygnięcie organu I instancji w sentencji zaskarżonej decyzji z dnia 10.01.2023r. o odmowie przyznania Skarżącej dodatku węglowego jest prawidłowe. Skargę na powyższą decyzję pismem z dn. 2 maja 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J. P.. W skardze, która ma charakter opisowy, skarżący zarzucił organom, że w sposób nieuzasadniony uznały, że pomieszczenie, które zajmuje zostało przez organy uznane za niezamieszkałe i że nie jest lokalem wyodrębnionym. Podniósł, że czynności wywiadu środowiskowego pracownicy GOPS w Warce przeprowadzili pod jego nieobecność ( udział w tych czynnościach brała jego bratowa). Skarżący podniósł, że zajmowane przez niego pomieszczenie stanowi odrębna izba w której mieszka i przebywa poza pracą, jest ona wydzielona w budynku mieszkalnym w miejscowości G. [...], i jest to lokal nie objęty ogrzewaniem z głównego źródła ciepła w w/w budynku. Ogrzewa zamieszkałą przeze niego izbę kuchnia węglowa która również podgrzewa wodę bieżącą w wyodrębnionym bojlerze ( dołączył do skargi zdjęcia). Skarżący podkreślił, że lokal został zagospodarowany przeze niego z nieużywanego pomieszczenia gospodarczego w dolnej części domu dla potrzeb bytu codziennego w związku z trudną sytuacją życiową która skłoniła go do powrotu w rodzinne strony po dwudziestoletnim pobycie na Śląsku, Nie posiada żadnego innego domu, mieszkania ani lokalu w którym mógłby przebywać. A rodzaj pracy i potrzebne do jej wykonywania pozwolenia obligują go do posiadania stałego miejsca zamieszkania i przebywania w nim zgodnie z Ustawą z dnia 22 sierpnia 1997 r., o ochronie osób i mienia. Do skargi dołączył fakturę na zakup węgla. W oparciu o powyższą argumentację skarżący wniósł o uchylenie wydanych w jego sprawie przez organy decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO przedkładając akta sprawy wniosło o oddalenie skargi, podtrzymało argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm., dalej jako "u.d.w."), a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Powyższe oznacza, że koniecznym warunkiem otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie zamieszkiwanego przez wnioskodawcę gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, to jest: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium, mocą której, po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, organ utrzymał w mocy decyzję Burmistrza W. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu dodatku węglowego. Powodem odmowy przyznania Skarżącemu dodatku węglowego było uznanie przez organy orzekające w sprawie, że J. P. mieszka w pomieszczeniu gospodarczym którego nie przystosowano do celów mieszkaniowych. W celu weryfikacji danych wskazanych we wniosku skarżącego o przyznaniu dodatku węglowego, organy przeprowadziły wywiad środowiskowy, który doprowadził do ustalenia, że pomieszczenie które wskazał na zamieszkiwane przez niego, nie wskazywało na miejsce faktycznego zamieszkania. W pomieszczeniu tym znajdowała się kuchnia węglowa, która nie nosiła oznak eksploatacji, brak łazienki. W ocenie organów przedmiotowe pomieszczenie sprawiało wrażenie pomieszczenia gospodarczego wykorzystywanego w okresie letnim przez głównych właścicieli. Ponadto organy podniosły, że na adres G. [...] został już przyznany dodatek węglowy. Skarżący zarzucił w skardze, że nie został powiadomiony o dacie planowanego wywiadu środowiskowego, nie zastano go w domu gdyż pracuje zawodowo. Oględziny miejsca jego zamieszkania zostały przeprowadzone powierzchownie, a organy wyprowadziły z tych ustaleń błędne wnioski. Ostatecznie został pozbawiony możliwości wypowiedzenia się w trakcie wywiadu ( obecna była jego bratowa) i zajęcia stanowiska w sprawie. Argumenty te zasługują na aprobatę. Zgodnie z art. 15b-15e ustawy o dodatku węglowym, w razie wątpliwości w sprawach dotyczących dodatku węglowego przeprowadza się postępowanie wyjaśniające wykraczające poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków. Zgodnie bowiem z art. 15b ustawy jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Dalej zaś wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art.15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 15d ), gdzie niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 15e). Sąd podziela stanowisko organu I i II instancji, że w analizowanej sprawie zaistniały uzasadnione wątpliwości, których zweryfikowanie wymagało przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stosowne do brzmienia cytowanego przepisu. Czynności w tym zakresie zostały jednakże przeprowadzone z naruszeniem reguł postępowania zawartych w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 8 kwietnia 2021r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. 2021. 893 z 14 maja 2021). Zgodnie z § 3 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, wywiad przeprowadza się z osobą lub rodziną w miejscu zamieszkania lub pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy podmiotu uprawnionego, albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej. Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni roboczych od dnia powzięcia wiadomości o konieczności jego przeprowadzenia. Analiza akt administracyjnych sprawy dowodzi, że Skarżący nie był skutecznie poinformowany o terminach wywiadu nie musiał zatem przebywać w miejscu zamieszkania. Powyższe dowodzi, że jakkolwiek organ miał uzasadnione podstawy do przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony, to jednak procedury w tym zakresie nie przeprowadził prawidłowo, tj. skutecznie nie zawiadomił strony o dacie (dniu i godzinie) jego przeprowadzenia. To zaś stanowi o naruszeniu przez organ regulacji procesowych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie prowadząc postępowanie organ winien wyznaczyć nową datę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym, tj. tak, aby informacja o tym wywiadzie (dniu i godzinie jego przeprowadzenia) dotarła do strony przed datą jego przeprowadzenia a strona miała możliwość zajęcia stanowiska w trakcie jego przeprowadzania oraz udzielać stosownych informacji i wyjaśnień. Dopiero po prawidłowym przeprowadzeniu powyższych czynności, organy powinny ocenić ustalony stan faktyczny i rozstrzygnąć w odniesieniu do złożonego przez skarżącego wniosku o wypłatę dodatku węglowego oraz uzasadnić to rozstrzygnięcie stosownie do wymogów określonych w art. 107§1 i 3 kpa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 p.p.s.a., orzekł jak na wstępie