VIII SA/Wa 347/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Wyrokiem z dnia 25 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. K. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. W dniu 6 sierpnia 2017 r. wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku wpłynął do Sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący wskazał na roczne koszty bieżącego utrzymania (energia, woda, ogrzewanie domu, gaz). Do wniosku załączył faktury za gaz, wodę i leki. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, dla których konieczność ponoszenia kosztów postępowania sądowego oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007 nr 4, s. 36-39). Zwolnienie od kosztów sądowych zostało przewidziane dla osób, które znajdują się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym, przy czym z przedstawionych okoliczności wynika, że nawet przy najdalej idących wysiłkach nie są w stanie samodzielnie wygospodarować środków na ten cel. Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej dokumentacji prowadzi do konkluzji, że w sprawie niniejszej nie zostały wykazane przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Oceniając sytuację materialną i życiową skarżącego wzięto pod uwagę, że deklarowany dochód dwuosobowej rodziny to emerytura małżonków w łącznej wysokości [...] zł. Skarżący nie są osobami pozbawionymi dochodu, który stanowi stałe źródło utrzymania dla dwuosobowej rodziny. Trudno uznać w tej sytuacji, że nie mają oni możliwości poniesienia wydatku na opłacenie wniosku o uzasadnienie wyroku w wysokości 100 zł, czy ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej również w wysokości [...] zł. Należy mieć również na względzie, że skarżący uiścił w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł. Pozwala to na przyjęcie założenia, że poniesienie tych kosztów nie stanowiło dla strony wysiłku niemożliwego do poniesienia, zwłaszcza że – nie przesądzając w żadnym stopniu o wyniku sprawy – suma kolejnych ewentualnych kosztów sądowych nie powinna przekroczyć tej kwoty. Z kolei w odniesieniu do wniosku o ustanowienie adwokata stwierdzić należało, iż nawet biorąc pod uwagę wynikający z akt sprawy dochód skarżącego, wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza jego zdolności pod tym względem. Z tego względu, celem zapewnienia prawa do należytej reprezentacji przed sądem, zasadne jest przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Z tych też względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.