VIII SA/Wa 327/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2026 r. w Radomiu sprawy ze skargi O. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 5 marca 2026 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 4 grudnia 2025 r. znak: [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego O. W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Syg. akt VIII SA/Wa 327/26 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją, znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.( dalej organ odwoławczy, SKO) działając na podstawie art. 138 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2024 roku, poz. 572 dalej jako k.p.a.), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania O.W. od decyzji z 4 grudnia 2025 roku, znak: [...] wydanej przez Wójta Gminy J.: - zwalniającej częściowo O.W. z ponoszenia opłaty za pobyt ojca J.W.w Domu Pomocy Społecznej w W. w okresie od stycznia 2025 roku do grudnia 2025 roku, - ustalającej opłatę O.W. od dnia 1 stycznia 2025 roku za pobyt ojca J.W.w Domu Pomocy Społecznej w W. w kwocie 550 zł miesięcznie, orzekło: - uchyla zaskarżoną decyzję w całości, - ustala opłatę O.W. od dnia 1 stycznia 2025 roku za pobyt ojca J.W.w Domu Pomocy Społecznej w W. w kwocie 550 zł miesięcznie, - odmawia całkowitego zwolnienia O.W. z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w W. w okresie od stycznia do grudnia 2025 roku. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna. Decyzją z dnia 4 grudnia 2025r., znak: [...] wydaną przez Wójta Gminy J. : 1) zwolniono częściowo O.W. z ponoszenia opłaty za pobyt ojca J.W.w Domu Pomocy Społecznej w W., w okresie od stycznia 2025r. do grudnia 2025r. 2) ustalono opłatę O.W., od dnia 1 stycznia 2025r. za pobyt ojca J.W.w Domu Pomocy Społecznej w W. w kwocie 550,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia 7 lutego 2025r. ustalono dla O.W. odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W związku z odwołaniem od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. uchyliło zaskarżoną decyzję i sprawę przekazało organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji ustalił od 1 stycznia 2025r. opłatę dla O.W., za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w kwocie 550,00 zł miesięcznie. W pozostałym zakresie zwolnił wyżej wymienionego z ponoszenia opłaty. Decyzja to została również uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. Organ pierwszej instancji rozpoznając sprawę kolejny raz zweryfikował odpłatność J.W.za pobyt w domu pomocy społecznej w związku ze sprzedażą należącej do niego nieruchomości położonej w W., za kwotę 100 000,00 zł, a następnie zaskarżoną decyzją zwolnił częściowo O.W. z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w W. do kwoty 550,00 zł miesięcznie, która to kwota stanowi wysokość opłaty jaką wyżej wymieniony zobowiązany jest ponosić za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w W., okresie od 1 stycznia 2025r. Od decyzji powyższej, w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w W. O.W., reprezentowany przez pełnomocnika M.S. dalej "Skarżący" złożył odwołanie zarzucając decyzji naruszenie: art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez brak rzetelnego omówienia i przeanalizowania okoliczności istotnych dla sprawy, art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie pomimo istnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności oraz błędne przyjęcie, że sam fakt pokrewieństwa oraz możliwości finansowe automatycznie uzasadniają obowiązek ponoszenia opłat. Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zwolnienie go w całości z opłat, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ pierwszej instancji nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji i odwołanie wraz z aktami sprawy przesłał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło i zważyło, co następuje: Zgodnie z art. 60 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj.Dz.U. z 2024r., poz.1283), zwanej dalej "ustawą lub u.p.s.", pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Z kolei z art. 59 ust.1 ustawy wynika, że decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Stosownie do art. 61 ust.1 ustawy, obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu (art.61 ust.2 pkt 1 ustawy). W przypadku niemożności uiszczenia opłaty przez mieszkańca, cały lub częściowy koszt pobytu w domu pomocy społecznej pokrywają: małżonek, zstępni oraz wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 2 ustawy, wymienione wyżej osoby opłatę wnoszą, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli posiadany dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, zaś w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Zgodnie z art. 103 ust.2 ustawy stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art.61 ust.2d ustawy). Z akt sprawy wynika, że decyzją Wójta Gminy J. z dnia 19 listopada 202Ir., znak: [...] J.W. skierowany został do Domu Pomocy Społecznej w W. na pobyt stały, a następnie decyzją Starosty R. z dnia 22 listopada 202lr., znak: [...] został umieszczony w wymienionej wyżej placówce. Zgodnie z Zarządzeniem Starosty R. z dnia 6 marca 2025r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańców w domach pomocy społecznej w powiecie r., koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w W., okresie objętym decyzją tj. w 2025r. wynosił 7 207,00 zł (organ podał w decyzji koszt 6 708,00 zł). Pan J.W. ponosił odpłatność za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu tj. w wysokości: - 1 491,53 zł miesięcznie w okresie od stycznia 2025r. do marca 2025r., - 1 931,23 zł miesięcznie w okresie od marca 2025r. do grudnia 2025r. Różnicę pomiędzy miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez jego mieszkańca, zobowiązani są ponosić w pierwszej kolejności małżonek, a dalej wstępni przed zstępnymi, a następnie gmina. W niniejszej sprawie zobowiązanym do uiszczania odpłatności za pobyt J.W.w domu pomocy społecznej jest jego syn O.W.. W odniesieniu do Skarżącego wszczęte zostało postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt J.W.w Domu Pomocy Społecznej w W. w okresie od 1 stycznia 2025r. do 31 grudnia 2025r. w związku ze zmianą jego sytuacji dochodowej, co zostało ustalone w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 29 października 2024r. Z dokonanych ustaleń wynika, że w okresie objętym decyzją Skarżący prowadził samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymywał się z wynagrodzenia za pracę w Spółce z.o.o [...] z siedzibą w W., w wysokości 5 643,38 zł miesięcznie (porozumienie zmieniające umowę o pracę z dnia 29 marca 2024r. oraz potwierdzenie przelewu wynagrodzenia za 09/2024). Dochód ten przekraczał kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącą 3 030,00 zł i kwalifikował Skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W oparciu o powyższe dane ustalona została opłata dla Skarżącego, której wysokość wyliczona została w następujący sposób: od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej (7 207,00 zł) odjęto opłatę wnoszoną przez J.W.(do marca 2025r. 1491,53 zł i od marca 2025r. 1 931,23 zł). Otrzymana różnica stanowi opłatę jaką wniosła Gmina J. i jej zwrotu może domagać się od Skarżącego( do marca 2025r. 5 715,47 zł i od marca 2025r. - 5 275,77 zł). Następnie od dochodu Skarżącego (5 643,38 zł) odjęto kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (3030,00 zł). Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina J. za pobyt J.W.w domu pomocy społecznej i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty Skarżącego za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Opłata ta kształtowała się w wysokości 2 613,38 zł miesięcznie (5 643,38 zł - 3030,00 zł = 2 613,38 zł). Opłatę w tej wysokości organ przyjął, jako należną od Skarżącego do dalszych rozważań w przedmiocie zwolnienia z opłaty. Jednakże, w myśl art. 103 ust.2 ustawy, wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uzależniona jest nie tylko od wysokości dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty ale również od jej możliwości płatniczych. Analizy możliwości płatniczych organ pierwszej instancji nie przeprowadził pomimo uchylenia wcześniejszych decyzji i wskazania takiej konieczności. Świadczy to o naruszeniu przez organ przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ administracji publicznej w ramach postępowania administracyjnego zobowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, co expressis verbis wynika z art. 77 § 1 K.p.a. Obowiązek ten służy realizacji - wynikającej z art. 7 k.p.a. - zasady prawdy obiektywnej, nakazującej organowi podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zasada prawdy obiektywnej obejmuje wszystkie okoliczności istotne w sprawie, zarówno te o charakterze formalnym jak i merytorycznym. Wątpliwości co do istotnych okoliczności sprawy powinny zostać zatem przez organ wyjaśnione, należy zaznaczyć, że w myśl art. 80 k.p.a., organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Biorąc pod uwagę, iż w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się informacje i oświadczenia Skarżącego dotyczące ponoszonych przez niego wydatków Kolegium postanowiło ocenić możliwości płatnicze Skarżącego w kontekście należnej opłaty. Z oświadczeń o ponoszonych wydatkach, złożonych przez Skarżącego w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 16 października 2024r. oraz dołączonych potwierdzeń przelewów wynika, że w okresie objętym decyzją miesięczne stałe wydatki Skarżącego, na które składały się: czynsz i opłaty eksploatacyjne związane z utrzymaniem mieszkania, opłata za studia, bilet komunikacyjny, opłata za naukę języka koreańskiego, opłata za kurs prawa jazdy, zlecenie stałe na mieszkaniowe konto oszczędnościowe wynosiły 3 480,67 zł. Po dokonaniu analizy tych wydatków należy stwierdzić iż w 2025r. Skarżący nie miał możliwości do wniesienia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w ustalonej kwocie 2 613,38 zł. Ustalenia możliwości płatniczych Skarżącego dokonano odejmując od miesięcznego dochodu ponoszone i udokumentowane wydatki oraz ustalone opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Przykładowo dochód Skarżącego wynosił 5 643,38 zł, a wskazane wyżej wydatki 3 480,67 zł. Po odjęciu od dochodu Skarżącego ponoszonych przez niego wydatków pozostała kwota w wysokości 2 162,71 zł nie pokrywa ustalonej przy uwzględnieniu wyłącznie dochodu Skarżącego, opłaty w wysokości 2 613,38 zł. W tej sytuacji biorąc pod uwagę okoliczność, że Skarżący oprócz wskazanych stałych wydatków ponosi również wydatki na zakup żywności, odzieży, środków czystości i inne wydatki, uzasadnione jest zmniejszenie opłaty do zaproponowanej przez organ kwoty 550,00 zł miesięcznie. Wówczas po odjęciu od dochodu stałych wydatków i ustalonej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota 1 612,71 zł, która w ocenie Kolegium jest wystarczająca na wydatki typu: żywność, odzież i inne. W dniu 13 stycznia 2025r. została przesłana do Skarżącego propozycja zawarcia umowy (aneks do umowy), na kwotę odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 550,00 zł miesięcznie z zastrzeżeniem, że w przypadku odmowy jej podpisania, opłata zostanie ustalona w drodze decyzji. Wyżej wymieniony, pomimo skutecznego doręczenia pisma, umowy nie podpisał wobec czego zasadne stało się ustalenie opłaty w drodze decyzji, W toku postępowania wnioskiem z dnia 20 grudnia 2024r. Skarżący zwrócił się do organu pierwszej instancji o całkowite zwolnienie z opłaty, podnosząc, że J.W. nie wywiązywał się z obowiązków rodzicielskich, nie interesował się synem i nie uczestniczył w jego życiu. Odnosząc się do wniosku organ nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia z opłaty, lecz zastosował częściowe zwolnienie do kwoty 550,00 zł. Kwestie związane ze zwolnieniem z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej określone zostały w art. 64 ustawy, którego treść, z dniem 4 października 2019 r. została zmieniona. Według brzmienia art. 64 ustawy po nowelizacji, osoby wnoszące opłatę lub zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego tub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Dodać należy, iż podstawą do zwolnienia z opłaty stanowi także art. 64 a ustawy, zgodnie z którym osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Objęcie powołanym wyżej art.64 ustawy zarówno osób wnoszących opłatę, jak również obowiązanych do jej wnoszenia oznacza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem odpłatności, o ile strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. W rozpoznawanej sprawie, organ pierwszej instancji zwolnił częściowo Skarżącego z ustalonej opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, bowiem nie znalazł podstaw do zastosowania wymienionej wyżej ulgi w postaci całkowitego zwolnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podziela stanowisko organu pierwszej instancji w tej kwestii. Zauważyć bowiem należy, iż sytuacja materialna Skarżącego nie należy do trudnych, uzasadniających całkowite zwolnienie. Skarżący posiada dochody, które pozwalają na pokrycie stałych miesięcznych wydatków, w tym na wyżywienia, zakupu odzieży i innych. Według Skarżącego odmawiając całkowitego zwolnienia organ pierwszej instancji nie uwzględnił podnoszonej przez niego kwestii braku relacji z ojcem i jakichkolwiek więzi rodzinnych. Wyjaśnić zatem należy, iż rozpoznawanej sprawie wykluczyć należy wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64a ustawy, gdyż wspomniane w nim relacje pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a jego pensjonariuszem muszą być potwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego (zob. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt 1 OSK 1861/19, Lex nr 2777919), tymczasem Skarżący nie legitymuje się takim orzeczeniem. Zatem rozważenia wymaga wyłącznie przesłanka określona w art. 64 pkt 7 ustawy. W przepisie tym opisano przesłankę, która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ustawodawca nie definiuje przy tym, co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Zaniedbania we wskazanym zakresie muszą dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia, a więc odnoszą się między Innymi do obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. Podkreśla się przy tym, że nie dotyczy to jakichkolwiek naruszeń, a jedynie takich, które miały charakter rażący. Określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży". 1. Sierpowska w komentarzu do ustawy o pomocy społecznej stwierdza, że: "W ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Trzeba zaznaczyć, że okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za DPS, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione" (1. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 64). W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym z wyjaśnień Skarżącego złożonych w toku postępowania oraz w odwołaniu nie wynika by ojciec dopuścił się wobec niego rażących zaniedbań, w tym obowiązku alimentacyjnego. Złożony do akt sprawy wyrok rozwodowy z dnia 12 lutego 1997r., sygn. akt. [...] Sądu Wojewódzkiego w W. zasądza alimenty w wysokości 200,00 zł miesięcznie. Z akt sprawy nie wynika, by alimenty te były podwyższane. Z akt sprawy nie wynika również by ojciec Skarżącego pozbawiony był opieki. Wyrok rozwodowy na który powołuje się Skarżący powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej matce pozostawiając ojcu prawo współdecydowania w sprawach związanych ze zmianą miejsca zamieszkania dziecka, wyborem szkoły, kierunkiem kształcenia i praktyką dziecka. Sam brak więzi rodzinnych nie może uzasadniać wniosku o całkowite zwolnienie, a zatem w rozpoznawanej - sprawie nie można też mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. W ocenie Kolegium, ze zgromadzonych w sprawie akt nie wynika, by ojciec Skarżącego rażąco naruszył obowiązki rodzinne wobec syna, stosował wobec niego przemoc. Niewątpliwie nie uczestniczył w jego życiu i wychowaniu jednak nie można tego określić jako rażące naruszenie obowiązków. Kolegium zdaje sobie sprawę, iż powyższe stwierdzenie jest ocenne, nie mniej jednak za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych uznaje się podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Jeżeli wskutek tego rodzaju zachowań pensjonariusz domu pomocy społecznej doprowadził do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty, będzie można mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 29 maja 2024 r. sygn. IV SA/Wr 568/23, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże sam fakt - rażącego naruszania obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych - nie jest równoznaczny z zaistnieniem przesłanek uzasadniających obligatoryjne, czy całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat. Nawet w tak drastycznych sytuacjach, kiedy mowa rażącym naruszenia obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych, ustawodawca nakazuje organom badać konkretne okoliczności danej sprawy i z ich uwzględnieniem rozważać zasadność, a następnie zakres przyznawanej pomocy (zob. wyrok NSA z dnia 13 września 2024 r. sygn. 1 OSK 2358/23, orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc powyższe pod uwagę zdaniem Kolegium brak jest przesłanek do całkowitego zwolnienia Skarżącego z ponoszenia opłaty zaś, ustalona wobec niego opłata uwzględnia jego możliwości płatnicze. Dodać należy, iż art. 103 ust. 2 ustawy pozwalający na ocenę możliwości płatniczych, a tym samym miarkowanie obowiązku ponoszenia odpłatności z uwagi na sytuację dochodową i możliwości płatnicze. Ograniczenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty pobytu w domu pomocy społecznej w przypadku niewnoszenia opłat przez zobowiązanych do alimentacji. W tym stanie rzeczy Kolegium orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji i ustaleniu Skarżącemu opłaty w wysokości 550,00 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2025r. do 31 grudnia 2025r. Biorąc powyższe pod uwagę na podstawie art. 138§ 1 pkt 2 k.p.a. orzeczono jak w sentencji. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł O.W.. Zaskarżonej decyzji zarzucał: 1. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art, 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, w szczególności pominięcie istotnej okoliczności sprzedaży przez J.W.nieruchomości i uzyskania z tego tytułu środków finansowych w wysokości 100.000 zł, 2. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny, niewyczerpujący i uniemożliwiający kontrolę instancyjną oraz sądową, 3. naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do organów władzy publicznej, naruszenie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że Skarżący powinien ponosić opłatę mimo niewykazania, iż osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie samodzielnie pokrywać kosztów pobytu, naruszenie art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię ww. ustawy polegającą na uznaniu, iż okoliczności zaniku więzi rodzinnych, czy też rażącego naruszania obowiązków rodzinnych przez ojca skarżącego kasacyjnie, nie mają wpływu na zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, tym bardziej, że ustawodawca uzależnił obowiązek wnoszenia opłat od stopnia zażyłości, utrzymywania kontaktów rodzinnych, istniejących w rodzinie konfliktów itp,, uwzględniając fakt, że prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż powołane okoliczności mieszczą się w pojęciu "uzasadnionych okoliczności", na które strona ma prawo się powoływać, a które w ocenie skarżącego mają wpływ na zasadność obciążenia go kosztami pobytu wstępnego w DPS; naruszenie art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej polegające na błędnej wykładni tego przepisu, tj. uznaniu, iż okoliczności takie jak stopień zażyłości utrzymywania kontaktów rodzinnych, konfliktów itp. nie mogą być okolicznościami, które mogą mieć wpływ na zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt wstępnego w domu pomocy społecznej, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż użycie przez ustawodawcę zwrotu "w szczególności jeżeli" oznacza, iż strona ma prawo powoływać się na wszystkie przesłanki, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia jej kosztami. Skarżący wnosił o: - uchylenie zaskarżonej decyzji i zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat ewentualnie - uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów. Skarżący wnosił również o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków oraz dowód z dokumentów – zaświadczenia lekarskiego dotyczącego skarżącego oraz akt postępowania II [...] Sądu Wojewódzkiego w W.. Zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, albowiem została wydana z pominięciem fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego oraz przy błędnym zastosowaniu przepisów prawa materialnego. Analiza sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że organ, pomimo wyznaczenia nowego terminu załatwienia sprawy i opóźnienia wydania decyzji o miesiąc, nie tylko nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, lecz również dokonał ich wybiórczej i powierzchownej oceny, co w konsekwencji doprowadziło do nieuprawnionego obciążenia Skarżącego obowiązkiem finansowym. W pierwszej kolejności należy podkreślić znaczenie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który wprowadza wyraźną i jednoznaczną sekwencję podmiotów zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej. Przepis ten nie pozostawia wątpliwości, że ciężar ten powinien w pierwszej kolejności obciążać samego mieszkańca DPS. Dopiero w sytuacji, gdy jego możliwości finansowe okażą się niewystarczające, dopuszczalne jest sięgnięcie do środków osób najbliższych. Organ całkowicie odwrócił tę logikę, traktując odpowiedzialność Skarżącego jako rozwiązanie podstawowe, a nie wyjątkowe. Takie podejście pozostaje w sprzeczności nie tylko z literalnym brzmieniem przepisu, ale również z jego celem, którym jest ochrona zarówno interesów osób zobowiązanych, jak i zapewnienie sprawiedliwego rozłożenia ciężarów. Szczególnie rażące jest pominięcie przez organ okoliczności możliwości finansowania przez J.W.pobytu samodzielnie. W tym zakresie wskazać bowiem należy, że co prawda organ I stopnia w decyzji z dnia 4 grudnia 2025 r. podniósł, że w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. J.W. został zobowiązany do pokrycia opłat za swój pobyt w całości, niemniej jednak kwota ta orientacyjnie (ponieważ w żadnej decyzji nie jest podana konkretna kwota) mogła wynieść ok. 66.200 zł (tyle wynosiły w tym okresie koszty pobytu w DPS), a po odjęciu kwot wcześniej przez niego uiszczanych ok. 1000 zł/m-c, dopłacił ok. 54.200 zł, natomiast J.W. sprzedał nieruchomość za kwotę 100.000 zł. Nierozliczona zatem pozostaje kwota około 45.800zł, która mogłaby zostać przeznaczona na pokrycie jego kosztów utrzymania. W praktyce oznacza to, że osoba ta może nadal dysponować realnym kapitałem, który - przy racjonalnym gospodarowaniu - powinien zostać przeznaczony w pierwszej kolejności na pokrycie kosztów własnego utrzymania, w tym pobytu w domu pomocy społecznej. Organ nie tylko nie wyjaśnił tej kwestii, ale wręcz całkowicie ją zignorował. Nie ustalono, czy środki te nadal istnieją, czy zostały wydane, a jeżeli tak - to na jakie cele. Nie dokonano żadnej analizy przepływów finansowych, nie zwrócono się o przedstawienie dokumentów bankowych, nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego w tym zakresie. Tego rodzaju zaniechanie nie może być uznane za drobne uchybienie - stanowi ono fundamentalne naruszenie obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej. Co prawda co najmniej część tych środków została spożytkowana na pokrycie kosztów, ale brak jest informacji o tym, czy J.W. dysponuje jeszcze tymi środkami, czy nie, a jeżeli tak, to dlaczego ich nie wykorzystano na pokrycie odpłatności za DPS. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na utrwalone w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym organ nie może przerzucać ciężaru dowodu na stronę w zakresie okoliczności, które sam powinien ustalić z urzędu. To organ jest gospodarzem postępowania i to na nim spoczywa obowiązek aktywnego działania. Dalszym aspektem sprawy jest kwestia ewentualnego celowego wyzbycia się majątku przez J.W.. Jeżeli środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości zostały rozdysponowane w sposób nieuzasadniony, organ powinien tę okoliczność szczegółowo zbadać i ocenić jej wpływ na obowiązek ponoszenia opłat. Niedopuszczalne jest bowiem akceptowanie sytuacji, w której osoba dysponująca znacznym majątkiem doprowadza do jego uszczuplenia, a następnie ciężar utrzymania zostaje przerzucony na członków rodziny lub gminę. Kolejnym obszarem naruszeń jest brak rzetelnej analizy sytuacji finansowej Skarżącego. W praktyce oznacza to, że decyzja została wydana w oparciu o abstrakcyjne założenia, a nie rzeczywiste dane. Tymczasem nawet relatywnie wysokie dochody nie oznaczają automatycznie zdolności do ponoszenia dodatkowych obciążeń, jeżeli towarzyszą im wysokie koszty stałe, w tym związane z zamieszkiwaniem w Warszawie. Istotnym elementem, który został pominięty, jest także aspekt humanitarny i społeczny sprawy. Obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w DPS nie może być traktowany w sposób czysto mechaniczny. Każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia i uwzględnienia całokształtu relacji rodzinnych Skarżący wskazywał na brak rzeczywistej więzi z ojcem oraz brak wsparcia z jego strony w przeszłości. Organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego - nie przesłuchał stron, nie zebrał oświadczeń, nie podjął próby ustalenia rzeczywistego charakteru relacji rodzinnych. Takie podejście prowadzi do formalizmu sprzecznego z istotą prawa administracyjnego, które powinno służyć realizacji sprawiedliwości społecznej, a nie wyłącznie literalnemu stosowaniu przepisów. W tym miejscu warto zwrócić uwagę, że organ wskazał, co prawda na nieuczestniczenie ojca w życiu i wychowaniu Skarżącego, jednak wskazał również, że nie jest to wystarczające, aby mówić o rażącym naruszeniu obowiązków rodzinnych wobec syna. Zdaniem Skarżącego argumentacja taka jest chybiona. Warto bowiem zwrócić uwagę na jeden z ostatnich wyroków wydanych przez Naczelny Sąd Administracyjny, w którym Sąd ten wskazał, że "w art. 64 pkt 7 u.p.s. ustawodawca nie definiuje co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Przepis ten dotyczy okresu, w którym zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia (opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój), przy czym owe zaniechania winny mieć charakter rażący - to jest wyraźny, rzucający się w oczy, bardzo duży. W ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Chodzi o obiektywnie społecznie potępiane działania, takie jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających." (zob. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2026 r., I OSK 1847/24). Jednocześnie także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął się tą problematyką podnosząc w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 września 2025 r. wydanym w sprawie II SA/Gl 661/25, że: "Dla odkodowania normy zawartej w art. 64 pkt 7 u.p.s., która określa zakres niezbędnych ustaleń faktycznych, zasadnym jest sięgnięcie do uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej u.p.s., tj. ustawy z dnia 17 listopada 2021 r, o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66; druk sejmowy nr 1672). Wskazano tam, że użyte w ustawie określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży" i jest powszechnie używane, stosowane oraz poddawane sądowej wykładni od kilkudziesięciu lat na gruncie prawa cywilnego oraz rodzinnego. Użycie tego sformułowania na gruncie art. 64 pkt 7 ustawy było zatem uzasadnione, gdyż organ - jak wyjaśnił ustawodawca - będzie oceniał kwestię wypełniania obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty (a więc obowiązków o charakterze prawnorodzinnym, czyli cywilnym sensu largo)." Należy również zauważy, że zgodnie z doktryną pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko. Do kategorii tej można zaliczyć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np, obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z k.r.i.o,), jak i powinności czysto społeczne lub moralne. W pojęciu niedopełnienia obowiązków rodzinnych mieści zaś się takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2002 r. 11 CKN 1397/00, LEX nr 75286; wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2014 r. 1 ACa 1201/12, LEX nr 1623875 czy też zob. Elżbieta Skowrońska-Bocian i Jacek Wierciński, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego, LEX.el). Tym samym należy przyjąć, że organ orzekający, nie ma racji przyjmując, że realne porzucenie dziecka, sporadyczny kontakt, czy łożenie na jego utrzymanie kwot po 200 zł, a następnie zaprzestanie łożenia jakichkolwiek kwot, przy jednoczesnym ograniczeniu ojcu władzy rodzicielskiej nie wykazuje "rażącego" naruszenia obowiązków rodzinnych, w sytuacji gdy był to pewien schemat działania J.W., który od samych narodzin nie interesował się losem swojego syna (pewne czynności wykonywał jedynie "na pokaz"), co potwierdzają przede wszystkim zeznania świadków złożone w trakcie rozprawy rozwodowej. W przeciwnym razie przepis art. 64 pkt 7 i 64a ustawy o pomocy społecznej sprowadzałby się wyłącznie do dwóch przypadków, tj. pozbawienia władzy rodzicielskiej albo popełnienia przestępstwa na szkodę osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat. Ustawodawca zaś nie zamknął powyższego katalogu posługując się szerokim pojęciem "rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych.". Skoro bowiem rażące naruszenie obowiązków rodzinnych należy rozumieć jako zachowanie cechujące się znacznym nasileniem winy, długotrwałością oraz świadomym ignorowaniem podstawowych powinności wynikających z więzi rodzinnej, w szczególności wobec małoletniego dziecka, które ze względu na wiek i stopień rozwoju wymaga stałej opieki, troski oraz wsparcia zarówno emocjonalnego, jak i materialnego, to przyjąć w realiach niniejszej sprawy należy, że zachowanie ojca w sposób oczywisty wyczerpuje przesłanki rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych. Przede wszystkim należy wskazać na fakt porzucenia dziecka, a więc osoby całkowicie niesamodzielnej, wymagającej stałej opieki i wsparcia ojca. Takie działanie stanowi skrajną formę zaniedbania obowiązków opiekuńczych i wychowawczych, godzącą bezpośrednio w dobro dziecka. Dodatkowo, po porzuceniu syna, ojciec nie wykazywał jakiegokolwiek zainteresowania jego losem, nie utrzymywał z nim kontaktów, nie interesował się stanem zdrowia, rozwojem ani sytuacją życiową. Brak jakiejkolwiek więzi emocjonalnej oraz całkowite wycofanie się z życia syna należy ocenić jako trwałe i świadome uchylanie się od obowiązków rodzicielskich. Również w aspekcie materialnym, wskazać należy, że obowiązki ojca nie były realizowane w sposób należyty. Łożenie alimentów w kwocie 200 zł miesięcznie, już na etapie ich uiszczania, miało charakter iluzoryczny i nie odpowiadało rzeczywistym kosztom utrzymania dziecka. Co więcej, od 2019 r. nastąpiło całkowite zaprzestanie spełniania świadczeń alimentacyjnych, co oznacza pełne uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresie jeszcze braku samodzielności syna, ze względu na leczenie depresji. Takie zachowanie ma charakter zawiniony, długotrwały i uporczywy. Łączne zaś wystąpienie wyżej wymienionych okoliczności świadczyć może wyłącznie o całkowitym lekceważeniu obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej oraz zasad współżycia społecznego. W konsekwencji należy uznać, że doszło do rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w stopniu uzasadniającym zastosowanie zwolnienia od obowiązku uiszczania opłat za pobyt w DPS. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę również na fakt, że po wszelkich opłatach, w tym konieczności wnoszenia opłat za DPS Skarżącemu pozostawiono kwotę 55 zł dziennie z której musiałby zakupić sobie wyżywienie, odzież, materiały niezbędne do studiowania, a także zapewnić sobie środki na własną rozrywkę czy wakacje. Kwota ta w realiach w jakich żyje Skarżący jest kwotą nader niską, bowiem koszty utrzymania w Warszawie są znacznie wyższe od kosztów ponoszonych w innych miastach. To również wpływa na psychikę Skarżącego, który nie dość, że stosunkowo niedawno zakończył leczenie depresji spowodowanej sytuacją rodzinną, to w dalszym ciągu nie może przejść do porządku dziennego i zakończyć sprawy ojca, bowiem żyje w ciągłym poczuciu krzywdy i bezradności wywołanych lękiem o swój dalszy los i sytuację materialną. Warto również zauważyć, że decyzja dotyczy świadczenia o charakterze ciągłym i potencjalnie długotrwałym. W praktyce może ona oznaczać wieloletnie obciążenie finansowe Skarżącego. Tym bardziej organ powinien był wykazać szczególną staranność w ustaleniu wszystkich okoliczności sprawy. Braki w uzasadnieniu decyzji mają charakter systemowy. Nie przedstawiono logicznego ciągu rozumowania, nie wyjaśniono, dlaczego jedne dowody uznano za istotne, a inne pominięto. Brakuje również odniesienia do argumentów Skarżącego, co stanowi naruszenie jego prawa do bycia wysłuchanym. W rezultacie decyzja ma charakter arbitralny i nie poddaje się kontroli sądowej w sposób pełny, co samo w sobie stanowi podstawę do jej uchylenia. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935, także jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającego jej wydanie postępowania, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów, wskazać należy, iż art. 60 ust. 1 ustawy wprowadza generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z art. 61 ustawy obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2e ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Przy czym w myśl art. 61 ust. 2f ustawy wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W przypadku ustalenia wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy opłata, o jakiej mowa w tym przepisie, to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, albowiem w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też przy zawarciu umowy lub w wydanej decyzji możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 ustawy.; por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Bd 969/24; LEX nr 3884974). W przedmiotowej sprawie istotą sporu są zarzuty naruszenia art. 61 ust. 1 i art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu zarzuty odnoszące się naruszenia przepisu art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej należy uznać za usprawiedliwione. Odnosząc się do przesłanki z art. 64 ust. 7 u.p.s. należy podkreślić, że obejmuje ona rażące naruszenie przez osobę kierowaną do DPS bądź to obowiązku alimentacyjnego bądź innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, przy czym w razie jej wystąpienia argumenty o charakterze ekonomicznym - stanowiące, co do zasady główny i podstawowy argument obciążania krewnych obowiązkiem partycypowania w kosztach pobytu podopiecznego w DPS -nie mogą mieć charakteru przesądzającego. Dowodzenie rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych następuje "w szczególności" na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku. W praktyce nierzadko osoba wnioskująca o zwolnienie nie może przedstawić żadnych dokumentów z tego powodu, że ich po prostu nie posiada np. ze względu na brak uregulowania nadużywania władzy rodzicielskiej przez pensjonariusza w przeszłości. W praktyce nie należą do rzadkości przypadki, w których wnioskodawca opiera swój wniosek wyłącznie na oświadczeniu w przedmiocie negatywnych relacji z osobą, której pobyt w DPS zobowiązany jest opłacić. Ustawodawca użył sformułowania "w szczególności" w odniesieniu do sposobu dowiedzenia, czy to przesłanki niealimentacji, czy rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych, co spowodowało otwarcie katalogu środków dowodowych dla wnioskującego o zwolnienie z odpłatności. Przepis de facto nie wymienia ani zakresu dokumentów, jakie wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku o zwolnienie z opłaty, ani innych możliwości wykazania swojego uprawnienia do takiego zwolnienia. Skoro zatem norma z art. 64 pkt 7 u.p.s. operuje sformułowaniem "w szczególności", to logiczne jest przyjęcie, że dowiedzenie spełnienia przesłanek zwolnienia z odpłatności jest jedną z możliwości dowiedzenia roszczenia wnioskodawcy. Słuszne jest dopuszczanie przez organ innych środków dowodowych, np. w postaci przesłuchania świadków. Instytucja art. 64 pkt 7 u.p.s. posiada szczególną specyfikę z uwagi na powiązanie jej z historycznymi relacjami rodzinnymi pomiędzy pensjonariuszem DPS a osobą zobowiązaną do ponoszenia opłat. Ustalenie stanu faktycznego objętego dyspozycją ww. przepisu zwalnia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w DPS nie tyle z uwagi na indywidualną oraz osobistą sytuację zobowiązanej strony (związaną z jej stanem finansowym czy zdrowotnym) lecz dlatego, że nałożenie na stronę takiego obowiązku po prostu naruszałoby normy społeczne oraz etyczne z uwagi na wymagające napiętnowania zachowania pensjonariusza DPS. Innymi słowy, celem wprowadzenia art. 64 pkt 7 u.p.s. było przeciwdziałanie nieakceptowalnym społecznie sytuacjom, w których osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS byłyby obarczane tym obowiązkiem, pomimo że członek rodziny postępował względem nich w sposób naganny. Naruszenia w obszarze władzy rodzicielskiej mogą być zarówno aktywne, np. stosowanie przemocy, demoralizacja, zmuszanie do pracy ponad wiek i siły dziecka, głodzenie, jak i pasywne - np. porzucenie dziecka, brak zainteresowania jego wychowaniem, zerwanie kontaktów. Każdy rodzaj naruszeń mający charakter rażący powinien być poddany skrupulatnej ocenie organu prowadzącego postępowanie w sprawie zwolnienia z odpłatności. Należy zauważyć, iż skarżący wskazywał, iż ojciec J.W. zasadniczo nie uczestniczył, w jego życiu. Odszedł od rodziny gdy on miał 2 lata, a kontakty były sporadyczne. Biorąc pod uwagę treść wyroku rozwodowego gdzie ojciec skarżącego uznany został za winnego rozkładu pożycia małżeńskiego oraz orzeczono eksmisje z lokalu wskazują na naganne zachowanie J.W.w stosunku do rodziny. Decyzja wydawana na podstawie art. 64 pkt. 7 u.p.s. ma charakter uznaniowy. Zatem organ może - ale nie musi - zwolnić wnioskodawcę z obowiązku ponoszenie opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie podkreśla się również, że zakres zwolnienia objęty jest uznaniem administracyjnym. Jest to sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. Wybór ten nie jest jednak zupełnie dowolny, lecz został ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie. W przypadku uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409-413). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (zob. M. Jaśkowska (w:) Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, Warszawa 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto szereg reguł dotyczących kontroli aktów uznaniowych. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Sądowa kontrola decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, a w szczególności, czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile więc organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w granicach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (zob. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r. I OSK 3578/18). Co prawda organ rozpoznając sprawę odniósł się do podstaw zwolnienia z art. 64 pkt 7 ustawy Zdaniem Sądu ocena organu nie jest pełna w tym zakresie zwłaszcza, że skarżący wskazuje na dowody- zeznania świadków, które miałyby potwierdzać rażące naruszenie obowiązków rodzinnych przez ojca w stosunku do skarżącego. Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77, art. 75 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przez pominięcie wyjaśnień złożonych przez skarżącego, nie zgromadzenie pełnego materiału dowodowego w tym zakresie. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uzupełnić o materiał dowodowy oferowany przez skarżącego w zakresie rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez ojca skarżącego i dokonać ponownej oceny pełnego materiału dowodowego w kontekście spełniania przesłanki z art. 64 pkt 7 ustawy. Z tych racji Sąd orzekł biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. w związku z art. 64 pkt 7 ustawy. O kosztach postępowania orzeczono biorąc za podstawę art. 209 i art. 205 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.), zasądzając na rzecz skarżącego 497 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 zł).