VIII SA/Wa 311/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu J. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lipca 2018 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze sprzeciwu J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie umorzenia postępowania postanowił: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego.

J. W. (dalej: "skarżąca") złożyła w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Oświadczyła, że prowadzi [...] gospodarstwo domowe. Jako dochód rodziny wskazała dochód z renty w kwocie [...] zł. Wskazała, że jeden z dorosłych synów pracuje dorywczo a drugi "pomaga w gospodarstwie". Ponadto nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podała: dom niewykończony o powierzchni [...] m2, oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Jako miesięczne wydatki wskazała opłatę za energię elektryczną w kwocie [...] zł, opłatę za wodę w kwocie [...] zł, gaz [...] zł. Według twierdzeń skarżącej co miesiąc spłaca raty kredytów na kwotę ponad [...] zł. Odpowiadając na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako: "Sąd"), wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") skarżąca wyjaśniła, że mąż pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł na chorą mamę. Skarżąca załączyła zaświadczenie z Banku [...] w Z. o zaległości w spłacie kredytu na kwotę [...] zł, kopie decyzji przyznających płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na kwotę [...] zł na rok 2017 i 2016, zaświadczenie z Urzędu Gminy w T. o dochodzie rocznym z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowego w wysokości [...] zł. Dołączyła również dowody spłaty zaciągniętych kredytów, faktury za leki, fakturę za poradę lekarską męża, fakturę za wodę. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2018 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując na to, że skarżąca jest zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Od ww. postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jej i jej rodziny. Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę również referendarz sądowy, iż spłacanie zaciągniętych kredytów, których łączna rata wynosi ponad [...] zł przy osiąganym dochodzie, w żadnym razie nie przemawia za uwzględnieniem wniosku, bowiem zobowiązania cywilnoprawne, co do zasady nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Wskazują natomiast na to, że skoro skarżącej udzielony został kredyt to oznacza to, że posiada ona zdolność kredytową tj. zdolność do spłaty kwoty kredytu w umownych terminach płatności. Sąd rozpoznając sprzeciw, który zasadniczo sprowadza się do powielania dotychczasowych oświadczeń skarżącej nie kwestionuje żadnego z argumentów przywołanych przez referendarza sądowego. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2018 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Nie negując trudnej sytuacji finansowej, w której znajduje się strona skarżąca, Sąd podkreśla jedynie, że wnioskująca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W żadnym razie natomiast fakt korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej nie może automatycznie skutkować przyznaniem takiej pomięci. Na marginesie Sąd wyjaśnia skarżącej w nawiązaniu do zarzutów sprzeciwu od postanowienia odmawiającego ustanowienia pełnomocnika, że w niniejszym postępowaniu ani Sąd ani Samorządowe Kolegium nie mogły przyznać skarżącej żadnych świadczeń. Uznając wadliwość rozstrzygnięcia - decyzji Wójta, została ona uchylona przez Kolegium do ponownego rozpoznania przez organ I instancji (Wójta). Zarzuty zawarte w sprzeciwie od postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy świadczą o niezrozumieniu przez skarżącą stanowiska Sądu w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Końcowo Sąd dodaje, iż skarżąca może skorzystać z bezpłatnej formy pomocy prawnej dostępnej w R. w celu uzyskania porady prawnej. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego.