VIII SA/Wa 234/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi S. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.

Decyzją z 1 lutego 2023 r., w wyniku rozpatrzenia wniosku S. J. (dalej: "skarżący", "zobowiązany") o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy", "Zakład"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej "k.p.a."), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."), utrzymał w mocy decyzję własną z 15 grudnia 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 3 listopada 2022 r. skarżący wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł.), powołaną na wstępie decyzją z 15 grudnia 2022r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w łącznej kwocie 3.526,71 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 10.2007 r. do 12.2007 r. w łącznej kwocie 91,56 zł, w tym: składki - 48,56 zł, odsetki - 43,00 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 10.2007 r. do 12.2007 r. w łącznej kwocie 3.435,15 zł, w tym: składki -1.380,15 zł, odsetki - 2.055,00 zł. Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż skarżący prowadził działalność gospodarczą do 30 kwietnia 2008 r., od listopada 2022 r. zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zasiłek dla bezrobotnych w pierwszych trzech miesiącach wynosi 1.304,10 zł brutto (1.058,13 zł netto). W grudniu 2022 r. został skarżącemu przyznany jednorazowy dodatek na zakup żywności w kwocie 100,00 zł. Skarżący oświadczył, że ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem w wysokości 409,41 zł miesięcznie, opłaty eksploatacyjne 242,32 zł, koszty leczenia 40,00 zł, posiada zadłużenie wobec osób trzecich w wysokości 4.500,00 zł i nie jest ono spłacane. Zakład ustalił także, iż w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców nie figuruje jako właściciel majątku ruchomego. W ewidencji Ksiąg Wieczystych figuruje jako użytkownik wieczysty nieruchomości – lokalu mieszkalnego o pow. 18,42 m2, na którym 2 października 2012 r. Zakład dokonał zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki. Zakład powołał się na art. 24 u.s.u.s., wskazując na terminy przedawnienia należności z tytułu składek w okresach od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. (10 lat) i od 1 stycznia 2012 r. (5 lat). Dodał jednocześnie, iż z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia należności obciążających skarżącego został zawieszony z uwagi na wszczęcie w dniu 10 listopada 2011 r. postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Oddziału ZUS w R., które to postępowanie jest prowadzone do chwili obecnej. Zakład wskazał także na zawieszenie biegu terminu przedawnienia zaległości figurujących na koncie skarżącego z uwagi na złożenie przez skarżącego wniosku o umorzenie należności na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551), które to postępowanie zakończyło się w dniu 25 marca 2015 r. Dokonując oceny zasadności złożonego w niniejszej sprawie wniosku, Zakład uznał, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał także przesłanek z art. 28 ust. 3a ww. ustawy i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: "Rozporządzenie"). Zakład wskazał, iż ponoszone przez skarżącego wydatki należą do stałych opłat z tytułu utrzymania i nie spełniają przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Nie są to nadzwyczajne nieprzewidziane wydatki. Posiadanie innego zadłużenia nie może powodować pomijania spłaty należności wobec ZUS. Sytuacja finansowa, obecnie uznawana przez skarżącego za trudną, zdaniem Prezesa ZUS nie ma charakteru definitywnego. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w sytuacji skarżącego możliwe jest stwierdzenie, że dłużnik nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Skarżący nie legitymuje się także orzeczeniem stwierdzającym trwałą niezdolność do podjęcia pracy. Stan zdrowia nie jest sam w sobie przesłanką do zastosowania umorzenia należności, lecz w zestawieniu z niemożliwością podjęcia z tego powodu pracy zarobkowej lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą chorą, pozbawia płatnika możliwości uzyskiwania dochodu i spłaty zaległości. Prezes ZUS wskazał przy tym, że skarżący nie jest wykluczony z rynku pracy, jest bowiem zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia. W związku ze śmiercią mamy z dniem 4 października 2022 r. wygasło prawo skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego, pobieranego z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną A. J. Dodał, iż działalność nie jest prowadzona, wobec tego przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia nie ma w sprawie zastosowania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że przedłożone przez niego dokumenty przemawiają za umorzeniem należności. Podniósł, że organ dokonał błędnej interpretacji w zakresie posiadanego lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ul. [...] [...], ponieważ nieruchomość ta uległa rozbiórce. Dodał, że na podstawie wywiadu środowiskowego otrzymał jednorazowy dodatek do żywności, co jego zdaniem potwierdza trudną sytuację i niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb strony. Podkreślił, że fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy nie świadczy o jego gotowości do podjęcia pracy, lecz pozwala na korzystanie z bezpłatnej opieki zdrowotnej. Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie należności podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i utrzymał w mocy decyzję z 15 grudnia 2022 r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazał na dokonane w sprawie ustalenia faktyczne (zob. str. 1 – 4 zaskarżonej decyzji). Następnie, organ odwoławczy przeanalizował przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanej przez skarżącego ulgi, o których mowa w treści art. 28 ust. 2 – 3, art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz w treści § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Podniósł, iż przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Stwierdził, że nie wystąpiły one w realiach rozpoznawanej sprawy. Nie wystąpiła bowiem przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. z przyczyn oczywistych, nie pozyskano dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s.). Nie zachodzi także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., albowiem nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Prezes ZUS dodał, iż skarżący posiada nieruchomość, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na należności z tytułu składek, ponadto skarżący posiada następców prawnych. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, która zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wynosi 16,00 zł (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.). Nie wystąpiła także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., albowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest także podstaw do uznania, że zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, w związku z bezskuteczną egzekucją z rachunku bankowego, 20 lutego 2012 r. oryginały tytułów wykonawczych zostały przesłane do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego celem prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne, które jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Prezes ZUS wskazał także, iż nie wystąpiły również przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Dodał przy tym, że przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma w stosunku do strony zastosowania, ponieważ nie prowadzi ona działalności gospodarczej. Natomiast wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ odwoławczy zauważył w tym względzie, że we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżący poinformował, że w grudniu 2013 r. zmuszony był zrezygnować z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, będącą niezdolną do samodzielnej egzystencji oraz wymagającą całodobowej opieki. Odnosząc się do tej kwestii zaznaczył następnie, że zaległości skarżącego dotyczą okresu od października 2007 r. do grudnia 2007 r. Wobec tego wskazana konieczność sprawowania opieki nad matką nie była powodem powstania tego zadłużenia w ZUS. Zadłużenie widniejące na jego koncie płatnika składek było wynikiem niepłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Wywiódł następnie, że wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Z dokumentacji medycznej przedłożonej do akt sprawy wynika, że strona pozostaje pod kontrolą lekarską. Zaznaczył jednak, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ odwoławczy dodał, że obecnie strona jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy i pobiera zasiłek dla bezrobotnych. W aktach sprawy nie odnotowano żadnych dokumentów, które potwierdzałyby, że po stronie skarżącego występują przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy i uzyskiwania dochodów, z których część mogłaby zostać przeznaczona na spłatę długu. W związku z powyższym, Prezes ZUS uznał, że przesłanka zdrowotna nie zachodzi. Podobnie uznał, że ograniczone możliwości płatnicze strony, podnoszone jako jeden z głównych argumentów nie mogą zostać uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie. Zauważył, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 691,73 zł. Jednakże uznał, że wydatki te nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Nie można też uznać, że opłaty, np. za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione przez stronę okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Wskazał także, iż posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Organ odwoławczy podał, że z ustaleń wynika, iż skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Od 1 czerwca 2022 r. zasiłek dla bezrobotnych wynosi 1.304,10 zł brutto, 1.058,13 zł netto. Minimum socjalne ustalone 5 grudnia 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.509,17 zł. Natomiast minimum egzystencji w 2021 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 671,36 zł. W związku z powyższym w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Dochód poniżej ustalonego minimum socjalnego może uniemożliwiać zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednakże w ocenie organu skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialna, rodzinna, zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. Po jego stronie nie istnieją bowiem żadne przeszkody zawodowe czy zdrowotne do podjęcia zatrudnienia. Ponadto ma on 58 lat, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało mu 7 lat aktywności zawodowej. Dodatkowo, decyzją z 6 grudnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta R. przyznał stronie zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu żywności w kwocie 100,00 zł. Organ wskazał, że ze zrozumieniem podchodzi do obecnej trudnej sytuacji finansowej strony, jednakże uznał, że nie ma ona charakteru stałego i stan finansów skarżącego można uznać za przejściowy, związany z obecnym brakiem zatrudnienia. Fakt otrzymania jednorazowego zasiłku nie przesądza o trwałym ubóstwie strony. W ocenie ZUS, jeżeli brak środków finansowych nie pozwala stronie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, to kwalifikuje się on do objęcia pomocą społeczną w szerokim wymiarze. Zatem, powinien zwrócić się o udzielenie pomocy do odpowiednich, powołanych do tego instytucji socjalnych. Prezes ZUS zaznaczył jednocześnie, że udzielenie pomocy ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym wywiadem środowiskowym. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od 1 stycznia 2022 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej 776,00 zł. Korzystanie z form wsparcia, jakie oferuje pomoc społeczna nie jest obowiązkowe. Jednak stanowi dodatkowe potwierdzenie, że wnioskodawca znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jego dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Subiektywne przekonanie wnioskodawcy o spełnieniu przesłanek umorzenia nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości. W niniejszej sprawie brak jest cech wyjątkowości. ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. w formie układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Sytuację strony uznać bowiem należy za przejściową, która ulegnie zmianie po podjęciu zatrudnienia. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie trudnych. Dlatego jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne. Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W przedmiotowej sprawie brak jest dowodów, że takie okoliczności zachodzą. Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych. W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej. Dlatego, zdaniem organu odwoławczego brak jest podstaw do uchylenia decyzji z dnia 15 grudnia 2022 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, która ma charakter opisowy skarżący podtrzymał dotychczas podnoszoną argumentację w sprawie, w tym powołał się na twierdzenia zawarte we wniesionym uprzednio w niniejszej sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł nieuwzględnienie egzekucji na rzecz ZUS ze zwrotu podatku za lata 2011 – 2013. Wskazał na swoją trudną sytuację rodzinną, wynikającą z konieczności stałej opieki nad matką, a także finansową i zdrowotną, to jest brak możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia i możliwość wykluczenia zawodowego, spowodowaną 10 - letnim okresem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, które w sposób obiektywny w jego ocenie uniemożliwiają uregulowanie zadłużenia wobec ZUS, co czyni skargę zasadną. W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o oddalenie skargi. Zarzuty skargi uznał za nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 259; dalej "p.p.s.a."), stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022r., poz. 2492) sprawowana jest na podstawie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) – c) ppsa). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ZUS z 1 lutego 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję własną o odmowie skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek (na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne) za okresy od 10.2007 r. do 12.2007 r. oraz odsetek za zwłokę, wymienionych szczegółowo w decyzji z 15 grudnia 2022 r. Zakład odmówił skarżącemu umorzenia ww. należności podnosząc, iż brak jest podstaw do przyjęcia wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak również przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że decyzja ta nie narusza prawa, w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Przeprowadzone w sprawie postępowanie jest zgodne z zasadami wyrażonymi w treści art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja nie narusza także art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., art. 28 ust. a u.s.u.s. oraz 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; także jako: "Rozporządzenie"). Skarżący wskazuje zaś, na wadliwość zaskarżonej decyzji spowodowaną nieuwzględnieniem konieczności sprawowania przez okres 10 lat opieki nad niepełnosprawną matką, co uniemożliwiło uzyskanie dochodów na pokrycie zobowiązań wobec ZUS oraz miało wpływ na wykluczenie zawodowe skarżącego. Wskazał także na nieuwzględnienie egzekucji ze zwrotu podatku za lata 2011 – 2013. Odnosząc się do tak zakreślonego przedmiotu sporu wskazać należy, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji, stanowią art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie zaś z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. ww. Rozporządzeniu. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 tego aktu prawnego, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jak wynika z przywołanych przepisów, w art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Z przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Przenosząc powyższe wywody na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż trafnie Zakład ustalił, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jak wynika z dokonanych w sprawie ustaleń - wobec skarżącego nie prowadzono postępowania upadłościowego, jak również, aby skarżący składał wniosek o ogłoszenie upadłości. Nie toczyło się też postępowanie likwidacyjne. Wobec majątku skarżącego od 20 października 2011 r. toczy się postępowanie egzekucyjne obejmujące m.in. zaległości z tytułu składek, o których mowa w niniejszej sprawie i jak wynika z twierdzeń skargi w jego toku uzyskano zapłatę części należności. Powyższe sprawia także, iż zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia spornych w sprawie należności został zawieszony i należności te nie uległy przedawnieniu. Z okoliczności sprawy nie wynika także, aby Naczelnik Urzędu Skarbowego, prowadzący postępowanie egzekucyjne stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i postępowanie egzekucyjne jest w toku. Zakład w zaskarżonej decyzji odniósł się do każdej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., wskazując na brak ich spełnienia i twierdzenia te znajdują oparcie w zgromadzonych w sprawie dokumentach i mających zastosowanie przepisach prawa. Wobec powyższego uznać należy, że prawidłowo Zakład stwierdził, że nie ma podstaw umorzenia zadłużenia skarżącego w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności. Zasadnie zatem Prezes ZUS rozważył zasadności wniosku skarżącego na gruncie ww. Rozporządzenia. Z powołanych wyżej regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt: II GSK 141/07, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt: I SA/Łd 584/09-CBOSA). Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego. W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniesionego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11). Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki. Niemniej ważną czynnością organu w procesie wydawania decyzji, już po zebraniu dowodów i ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jest podstawienie tego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawa (subsumcja). Ta czynność powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 1 k.p.a. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należało stwierdzić, że organ orzekający w niniejszej sprawie przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, dokonując wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Organ wypełnił tym samym obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., polegające na podejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz z art. 77 § 1 k.p.a., który nakazuje organowi administracji zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Czyniąc te ustalenia organ przeprowadził kontrolę co do stanu majątkowego strony, opierając swoje ustalenia na dokumentach przedłożonych przez stronę w toku postępowania. Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika, że skarżący jest bezrobotny, pobiera zasiłek dla bezrobotnych, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest kawalerem. Z akt sprawy nie wynika jednocześnie, aby istniały u skarżącego przeciwwskazania do podjęcia pracy. Zaistnienia takich okoliczności nie wykazuje również przedłożona dokumentacja medyczna. Słuszną jest nadto konstatacja organu, że sytuacja materialna skarżącego nie nosi cech nadzwyczajności wskazujących na jej odróżnienie od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. Rzeczą skarżącego było wykazać, czego nie uczynił, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ skutkowałoby to zbyt ciężkimi i dotkliwymi skutkami dla skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną dłużnika, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Zakład zasadnie wskazał, że aktualna sytuacja finansowa skarżącego nie ma charakteru definitywnego i nie jest wykluczona aktywizacja zawodowa. Podkreślić także należy, że zaległości, będące przedmiotem niniejszego postępowania, powstały wskutek niewywiązywania się strony z nałożonych przepisami prawa obowiązków i dotyczą okresu gdy skarżący prowadził działalność gospodarczą. Nadto, jak słusznie zauważył organ dotyczą 2007 roku, a zatem wskazywana konieczność sprawowania opieki nad matką nie była źródłem ich powstania, co czyni argumentację skarżącego w tym zakresie bezzasadną. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż ustanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad mamą miało miejsce w grudniu 2012 r.(2013 r.- końcowa cyfra w dacie przeprawiona) i opieka ta sprawowana była do października 2022 r. (śmierci mamy). Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia. Umorzenie zaległości niewątpliwie stawiałoby skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, a zatem naruszało zasadę równości wobec prawa. Zdaniem Sądu, aktualna sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy. Wynika to faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie. Umorzenie należności w tym przypadku, byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Wniosek taki pozbawiony jest arbitralności i został należycie wyjaśniony. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny, a to oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji (por. wyrok WSA w Poznaniu z 29 lutego 2012 r. III SA/Po 14/12). Zauważyć jednocześnie wypada, iż jak wynika z akt administracyjnych skarżący w dniu 6 marca 2023 r. zawarł umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek obejmującą także składki, o których umorzenie skarżący wnosi. Podejmując się powyższego skarżący uznał tym samym, iż poniesienie ciężaru zaległości przy przyznaniu innej formy pomocy jest możliwe. Niewątpliwie w sprawie nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia, bowiem sam skarżący nie podnosił, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem dłużnika, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Wobec tego zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności nie narusza prawa i nie nosi znamion dowolności, skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a., o czym Sąd orzekł w wyroku.