VIII SA/Wa 229/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2026 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 lutego 2026 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Syg. akt VIII SA/Wa 229/26 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia 3 lutego 2026 roku, znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R.( dalej jako SKO lub organ odwoławczy) działając na podstawie art.138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2025 roku, poz. 1691 dalej jako k.p.a.)po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym odwołania K.J.od decyzji z dnia 26 listopada 2025 roku, nr [...] Burmistrza Gminy i Miasta G. odmawiającej umorzenia K.J. odsetek na dzień wydania decyzji w wysokości 38 365,19 zł od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego B. J. – orzekło – uchylić zaskarżoną decyzje i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna. Decyzją z dnia 26.11.2025r. Nr [...] wydaną z up.Burmistrza Gminy i Miasta G. przez Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (dalej: organ I instancji), odmówiono K. J. umorzenia odsetek na dzień wydania niniejszej decyzji w wysokości 38.365,19 zł od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, tj. B.J., W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że w dniu 29.09.2025r. wpłynął wniosek K.J. o umorzenie w całości odsetek od należności głównej zadłużenia wobec organu wierzyciela z tytułu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Podano też. że na dzień 26. !.2025r. całkowita kwota zadłużenia wynosi 83.713,97 zł, w tym fundusz alimentacyjny - 80.94 1,97 zł (należność główna 42.576,78 zł i odsetki 38.365,19 zł) oraz zaliczka alimentacyjna - 2772,00 zł. Organ zobrazował też sytuację wnioskodawcy.i w konsekwencji ocenił, że sytuacja materialna i zdrowotna K.J.nie jest bardzo trudna, albowiem po odliczeniu wszystkich' a wydatków pozostaje kwota 1263,71 wolnych środków, obecnie zaś mieszka z matką i nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, co dałoby mu możliwość spłaty zadłużenia. Tak więc zastosowanie ulgi w postaci umorzenia odsetek byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem społecznym. Od decyzji powyższej K.J.(dalej: skarżący) w ustawowym terminie wniósł odwołanie, w którym dość obszernie opisał swoją sytuację, w tym zdrowotną, a także podał, że mama u której mieszka chwilowo również choruje i posiada małą emeryturę. Zarzucił jednocześnie, że MOPS od ponad 5 lat nie wysyłał do niego żadnych pism o wyjaśnienie jego zaległości. Natomiast jak chciał wziąć kredyt to dopiero okazało się w BIK-u. że jest wpisany Burmistrz Gminy i Miasta G., ale to należność główna, a nie odsetki. Dopiero zaczął chodzić do MOPS i wyjaśniać tę sytuację i donosić różne dokumenty. Dlatego Skarżący nie zgodził się z decyzją. Organ I instancji nie znalazł podstaw do zmiany decyzji i odwołanie wraz z aktami sprawy przesłał do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium") rozpatrując sprawę ustaliło, co następuje: K.J.wnioskiem z dnia 25.09.2025r. (wpływ do organu ł instancji w dniu 29.09..2025r.) zwrócił się o umorzenie w całości odsetek od należności głównej z tytułu zadłużenia w funduszu alimentacyjnym w związku z Wypłaconymi świadczeniami. Zadeklarował jednocześnie, że jeżeli odsetki od długu w funduszu alimentacyjnym zostaną mu umorzone to zobowiązuje się do spłaty należności głównej w całości, tj. w kwocie 42.576,78 zł. w terminie miesiąca od uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu. W tym miejscu nadmienić należy, że w trakcie postępowania odwoławczego organ I instancji przekazał za pośrednictwem e-doręczeń pismo K.J. z dnia 27.01.2026r., w którym wniósł o zaliczenie dokonanej wpłaty w wysokości 42.576,78 zł na poczet spłaty zaległych alimentów zastrzegając jednocześnie o nie zaliczanie dokonanej wpłaty na odsetki, bowiem kwestia ta nie została do dnia dzisiejszego rozstrzygnięta. W piśmie przekazującym w/w pismo organ 1 instancji poinformował, że na konto bankowe MGOPS w G. wpłynęła wplata od K.J.w wysokości 42.576,78 zł zatytułowana "należność główna spłata funduszu alimentacyjnego K.J.". Kwestię nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i jednocześnie obowiązki i prawa dłużników alimentacyjnych, regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t.Dz.U. z 2026r. poz.438), zwanej dalej "ustawą". Stosownie do treści art.27 ust.1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie natomiast z treścią art.30 ust.2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Podkreślić jednak należy, że ustawodawca w powyższym przepisie nie przewidział ulgi w postaci umorzenia samych odsetek od należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis wskazany w art.30 ust.2 ustawy przewiduje bowiem jedynie całkowite lub częściowe umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, (por.wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26.11.20ł9r. sygn.akt III SA/Kr 1011/19). W związku z powyższym Kolegium uznało, że brak było podstawy malerialnoprawnej do rozpatrzenia wniosku skarżącego, a zatem postępowanie w tej sprawie nie mogło być wszczęte. Wskazanym było natomiast skorzystanie przez organ I instancji z dyspozycji art.61a § § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art.138 § 1 pkt 2 k.p.a., Kolegium postanowiło zaskarżoną decyzję uchylić w całości i umorzyć postępowanie organu I instancji. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł K.J.. Skarga na charakter opisowy gdzie skarżący wskazuje na błędne działanie organu pierwszej instancji w zakresie rozpoznania jego wniosku o umorzenie należności odsetkowych od zaległości alimentacyjnych. Podnosił, iż został poinformowany, że będzie mógł ubiegać się o umorzenie należności odsetkowych od zaległości alimentacyjnych wypłaconych przez Fundusz Alimentacyjny. Wskazywał, że wpłacił należność główną, a jego sytuacja majątkowa i rodzinna daje mu podstawy do umorzenia odsetek. Podnosił, że stanowisko organu odwoławczego jest odmienne od tego co informował go organ pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji), zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W ocenie Sądu należy zauważyć, iż przedmiotem kontrowersji pomiędzy orzeczeniem organu pierwszej instancji a orzeczeniem organu odwoławczego jest rozstrzygnięcie czy w świetle brzmienia art. 30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionych do alimentów( DZ.U z 2026 roku poz. 79 dalej jako ustawa) jest możliwe umorzenie należności od dłużnika alimentacyjnego od świadczeń wypłaconych przez fundusz alimentacyjny tylko w zakresie zaległości odsetkowych. W przedmiotowej sprawie skarżący zwrócił należność główną należności alimentacyjnej, a wystąpił o umorzenie należnych odsetek. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie K.J.zaprezentował pogląd, iż analiza przepisu art. 30 ust.2 ustawy wskazuje, że ustawodawca nie przewidział ulgi w postaci umorzenia tylko samych odsetek od wypłaconych świadczeń alimentacyjnych i uznał, że wystąpił brak podstawy materialoprawnej do wystąpienia z takim żądaniem, a zatem postępowanie w sprawie nie mogło być wszczęte. Przepis art. 30 ust.2 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie jest trafny, mający zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie, pogląd zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela, może umorzyć należności alimentacyjne tylko łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny i dochodową. Spór dotyczący interpretacji tego przepisu dotyczy kwestii, czy umorzeniem przewidzianym w tym przepisie mogą być objęte same odsetki od zaległości alimentacyjnej wypłaconej przez fundusz, czy też ich umorzenie może nastąpić wyłącznie razem z umorzeniem kwoty należności głównej. Dla rozstrzygnięcia tego zagadnienia nie jest wystarczające odwołanie się do zasady clara non sunt interpretanda. Zgodnie ze swoim znaczeniem, zasada ta zakłada, że istnieją teksty prawne jasne, co wyklucza podejmowanie czynności interpretacyjnych. Rozumienie takich tekstów byłoby zatem dostępne na zasadzie "rozumienia bezpośredniego", pozbawionego konieczności podejmowania wykładni. Konieczność dokonywania wykładni pojawia się w sytuacji, gdy tekst jasności jest pozbawiony. O braku jasności świadczy zaś pojawienie się konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych. Jasność nie jest zatem cechą związaną z samym tekstem, ale ze sposobem jego funkcjonowania, tekst jasny może stać się tekstem wymagającym podjęcia wykładni jeżeli w dyskursie pojawią się konkurencyjne sposoby jego rozumienia. Zasada powołana wyżej nie jest zatem dyrektywą interpretacyjną wskazującą na prymat wykładni "językowej", ale zasadą odnoszącą się raczej do tego, w jakim momencie czynności interpretacyjne muszą się pojawić, kiedy ma miejsce sytuacja wykładni. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie przyjmuje się, że celem wszystkich ulg, związanych z funkcjonowaniem rodziny, w tym również umorzenia należności, jest zapobieżenie sytuacji, w której egzekucja świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nienależnie pobranych świadczeń może spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania czy dłużnika alimentacyjnego na poziomie minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2016 r., I OSK 377/15, wyrok z dnia 16 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 941/19). Postępowanie o umorzenie należności alimentacyjnej prowadzone jest na wniosek. Skoro można wnioskować o umorzenie całości lub nawet części kwoty wypłaconych należności wraz z odsetkami, to tym bardziej dopuszczalne jest umorzenie samych odsetek osobie, która zwróciła całą nienależność główną (wniosek a maiori ad minus). W sytuacji gdy w kontrolowanym przypadku skarżący spłacił kwotę świadczenia głównego, a wnioskuje o udzielenie wsparcia w postaci ulgi w zakresie spłaty odsetek naliczonych od tego świadczenia, to brak jest uzasadnienia dla odrzucenia a priori możliwości rozpatrzenia tak sformułowanego wniosku. Wykładnia celowościowa pozwala zatem przyjąć, że skoro ustawodawca zezwala na umorzenie całości należności łącznie z odsetkami, to tym bardziej dopuszczalne jest umorzenie samych odsetek ciążących na zobowiązanym po zwrocie przez niego zaległego świadczenia alimentacyjnego.. Wniosek taki nie stoi w oczywisty sposób w sprzeczności z brzmieniem ar. 30 ust.2 ustawy, bo nie jest ono bowiem jednoznaczne. Należy też zauważyć, że przedmiotowe świadczenie ma pieniężny charakter i jest ono podzielne i może podlegać zwrotowi w części. Brak jest zatem powodów do stawiania tezy, że sytuacja rodzinna i majątkowa nie może uzasadniać udzielenia ulgi jedynie w spłacie odsetek, jeżeli odsetki te są określone i stanowią stałą kwotę, jak w niniejszej sprawie. Z tych też względów biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. orzeczono jak ma wstępie. Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę dokona merytorycznej oceny rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.