VIII SA/Wa 111/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w P. [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 marca 2017 r. o zwolnieniu skarżącej od wpisu od skargi ponad kwotę 25.000 zł i odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w P. [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wszystkie miesiące 2014 r. postanowił: zmienić zaskarżone postanowienie i odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy.

Pismem z [...] stycznia 2016 r. [...] sp. z o. o. sp. k. (dalej: "skarżąca", "Spółka") wystąpiła z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczyła, że w wyniku działań organów podatkowych jej sytuacja majątkowa stała się na tyle zła (łączne zobowiązania w kwocie ponad [...] mln zł), że uiszczenie wpisu od skargi i pokrycie pozostałych kosztów postępowania znacznie przekracza jej możliwości finansowe. Odpowiadając na wezwanie starszego referendarza sądowego, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "uppsa") skarżąca wyjaśniła, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stałe comiesięczne koszty, które na koniec listopada 2016 r. wyniosły łącznie [...] zł. Podała wysokość kapitału zakładowego ([...]zł), wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok ([...]zł), w tym zysku za ostatni rok obrotowy ([...] zł). Do wniosku załączyła kopie: zeznania podatkowego (CIT-8) za 2015 r. z ujawnionym przychodem [...] zł, rachunku zysków i strat i bilansu za 2016 r. oraz żądanych wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie dwanaście miesięcy. Nadto dołączyła kopię wniosku z [...] października 2016 r. o ogłoszenie upadłości komplementariusza ([...] Sp. z o. o.). Postanowieniem z 29 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę 25.000 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uznał, że skarżąca nie wykazała przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku w całości. Spółka nie wykazała bowiem, że utraciła płynność finansową. Nadal prowadzi działalność gospodarczą, a dane przedstawione przez Spółkę potwierdzają możliwość uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 25.000 zł, tj. częściowego partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi (wpis od skargi wynosi [...] zł). Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Wnosząc o jego zmianę, postawiła zarzut niewłaściwej oceny jej wniosku, który w jej ocenie ze względów w nim podniesionych zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem Spółki, ze względu na złą kondycję finansową nie jest w stanie wygenerować jakichkolwiek środków w celu pokrycia kosztów niniejszego postępowania sądowego. Pismem z [...] maja 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku na podstawie art. 255 uppsa poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień, tj.: czy zostało zakończone postępowanie sądowe w sprawie ogłoszenia upadłości [...] sp. z o. o.; wskazane sposobu rozdysponowania zysków osiągniętych w latach 2014 – 2016 przez skarżącą i jej komplementariusza; nadesłanie wyciągów bankowych komplementariusza za ostatnie 12 miesięcy; przedstawienie sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych wspólników [...] sp. z o. o. (komplementariusza) i ich udziału w finansowanie działalności gospodarczej skarżącej; wskazanie wszystkich źródeł finansowania jej działalności gospodarczej; wskazanie wysokości przelewów dokonywanych przez Spółkę od [...] stycznia 2016 r. do [...] kwietnia 2017 r. na rzecz członków zarządu i wspólników jej komplementariusza; wyjaśnienie okoliczności towarzyszących dokonywaniu przepływów finansowych pomiędzy skarżącą a wspólnikami jej komplementariusza; wskazanie efektów postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku skarżącej oraz jej komplementariusza, jeżeli zostało takowe wszczęte. W odpowiedzi skarżąca podała, że Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości jej komplementariusza (załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w R. z [...] marca 2017 r.). Wyjaśniła, że zysk osiągnięty w latach 2014 – 2016 został w przeważającej części rozdysponowany przez skarżącą i jej komplementariusza na finansowanie bieżącej działalności skarżącej, a także na przeprowadzenie nowych inwestycji. Ponadto część zysku została wypłacona wspólnikom. Komplementariusz ([...] Sp. z o. o. z siedzibą w P. [...]) do końca kwietnia 2017 r. nie miał żadnych otwartych rachunków bankowych. Sytuacja finansowa wspólników jest stabilna, choć poza skarżącą są oni powiązani jeszcze z dwoma spółkami, których działalność również jest w pewnym stopniu przez nich finansowana. Zdaniem skarżącej, sytuacja majątkowa wspólników jej komplementariusza nie ma żadnego wpływu na jej sytuację majątkową. Wspólnicy komplementariusza nie są bowiem w żaden sposób zobowiązani do finansowania bieżącej działalności Skarżącej i nie ma prawnych możliwości przymuszenia ich do ponoszenia takich kosztów. Jakiekolwiek wpłaty dokonane wspólników komplementariusza na rzecz skarżącej miały charakter dobrowolny. Dodała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Przelewy dokonane na rzecz wspólników (od [...] stycznia 2016 r. do [...] kwietnia 2017 r.) na łączną sumę ok. [...] zł zostały dokonane w czasie, gdy Spółka prowadziła działalność przynoszącą zysk. Dodała, że ww. przepływy finansowe dokonywane pomiędzy Skarżącą a wspólnikami komplementariusza wynikały z finansowania bieżącej działalności gospodarczej Skarżącej i rozliczeniami z tym związanymi, a także dotyczyły wypłat dla wspólników komplementariusza z tytułu udziału w zyskach, gdy Skarżąca je generowała. Wyjaśniła, że obecnie prowadzone są wobec niej dwa postępowania egzekucyjne związane z przedmiotem niniejszego postępowania, a także innego postępowania toczącego się przed tutejszym Sądem równolegle do niniejszego. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Skarżąca wystąpiła do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Tytułem wstępu przypomnienia wymaga, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658). Stosownie do treści art. 260 uppsa, m. in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 uppsa). Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka zatem jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a przepis art. 260 § 2 uppsa stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 uppsa, że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 uppsa). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 uppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznać należy, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze uniemożliwiają jej partycypowanie w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Wręcz przeciwnie, skarżąca wyzbywała się znacznych środków pieniężnych, w tym na rzecz wspólników komplementariusza (łącznie [...] zł od [...] stycznia 2016 r. do [...] kwietnia 2017 r., zgodnie z jej oświadczeniem) nawet wówczas, gdy wydane zostały decyzje określające jej znaczne zobowiązania w podatku od towarów i usług za wszystkie miesiące 2014 r. oraz za styczeń i luty 2015 r. Dane ujawnione przez skarżącą uzasadniają w ocenie Sądu odmówienie jej prawa pomocy. Skarżąca posiada bowiem znaczny majątek. Nie wykazała, że nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych w kwocie [...] celem uiszczenia wpisów sądowych w obu sprawach z jej skarg zawisłych przed tutejszym Sądem (VIII SA/Wa 110/17 – [...] zł; VIII SA/Wa 111/17 – [...]zł). Wartość płatności ([...] zł) dokonanych na rzecz wspólników (członków zarządu) komplementariusza stanowi wielokrotność sumy wpisów sądowych. Spółka nie wykazała, że nie ma możliwości uzyskania stosownych dopłat lub innego wsparcia finansowego ze strony komplementariusza lub jego wspólników, zarządzających komplementariuszem i skarżącą. Należało zatem zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego, gdyż po uzupełnieniu materiału dowodowego w trybie art. 255 uppsa okazało się, że skarżąca posiada możliwość zgromadzenia środków pieniężnych niezbędnych do uiszczenia wymagalnych kosztów sądowych (wpisów od skarg). Z utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wynika bowiem obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2014 r., I OZ 304/14). Skarżąca nie wykazała, że nie posiada lub nie jest w stanie pozyskać środków niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Spółka w 2016 r. prowadziła bowiem działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Posiadała na koniec 2016 r. kapitał własny na poziomie [...] zł, w tym kapitał zapasowy w kwocie [...] zł. W 2016 r. osiągnęła obroty netto w kwocie [...] zł. Do kosztów operacyjnych zaliczyła [...] zł jako amortyzację oraz odnotowała zysk w kwocie [...] zł netto. W roku 2015 zysk netto wyniósł zaś [...] zł. Spółka posiada nadto środki trwałe i aktywa obrotowe o znacznej wartości ([...] zł i [...] zł). Należności krótkoterminowe ([...] zł) są znacznie wyższe od jej zobowiązań ([...] zł). Dokonywała znacznych płatności ([...] zł) na rzecz wspólników (członków zarządu) komplementariusza, a także kilkudziesięciotysięcznych płatności na rzecz podmiotu c.. Bardzo ogólnie wyjaśniła sposób rozdysponowania wielomilionowych zysków uzyskanych w latach 2014 – 2016. W sprzeciwie skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że nie posiada możliwości partycypowania w kosztach zainicjowanego jej skargą postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Nie ujawniła wszystkich okoliczności mających wpływ na jej rzeczywistą sytuację majątkową i zdolności płatnicze, w tym uwzględniając znacznej wartości przepływy finansowe pomiędzy skarżącą i członkami zarządu (wspólnikami) jej komplementariusza. Wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został oddalony postanowieniem SR w R. z [...] marca 2017 r. Sąd uznał wniosek o ogłoszenie upadłości jako sprzeczny z celami postępowania upadłościowego (jeden wierzyciel, brak majątku, zob. k. 209-210 akt sądowych). Spółka prowadziła nadto działalność gospodarczą przynoszącą zysk. Dokonała przelewów na rzecz wspólników komplementariusza (od [...] stycznia 2016 r. do [...] kwietnia 2017 r.) na łączną sumę ok. [...] zł, co wynika wprost z jej oświadczenia (zob. k. 208 akt sądowych). Łączna wartość tych przelewów stanowi kwotę wielokrotnie przewyższającą wysokość kosztów postępowania sądowego w obu sprawach z jej skarg ([...] zł tytułem sumy wpisów od skarg: [...] zł i [...] zł). Spółka nie przedstawiła sytuacji majątkowej wspólników komplementariusza mimo ww. wezwania. Płatności na rzecz wspólników komplementariusza od [...] stycznia 2016 r. ([...] zł) zostały zaś dokonane pomimo tego, że wobec skarżącej prowadzone było od końca kwietnia 2015 r. postępowanie kontrolne zakończone decyzjami wymiarowymi organu I instancji wydanymi we wrześniu 2016 r. (decyzje te zostały utrzymane w mocy przez organ odwoławczy w grudniu 2016 r.). Czyli posiadając wiedzę o swoich znacznych zobowiązaniach podatkowych (przygotowując się do postępowań sądowych) skarżąca dokonywała znacznych płatności na rzecz wspólników komplementariusza. Pomimo tego, że w styczniu 2017 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczyła, że wysokość kosztów sądowych przekracza i przekraczała możliwości finansowe skarżącej (zob. k. 14 akt sądowych). W świetle przelewów dokonywanych na rzecz wspólników komplementariusza skarżącej oświadczenie to należy jednak uznać za niezgodne z rzeczywistością. W realiach niniejszej sprawy Sąd uznał, że aktualność zachowuje pogląd prawny wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 października 2015 r. (II FZ 812/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA") co do możliwości dofinansowania skarżącej przez wspólników komandytariusza, uwzględniając specyfikę spółki z o. o. oraz spółki komandytowej. Tym bardziej, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów oraz rozważań świadczących o tym, że posiadane środki obowiązana była wypłacić wspólnikom komplementariusza. Nie wykazała nadto, że podjęła stosowne działania zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych celem prowadzenia postępowania sądowego z jej skargi. Wręcz przeciwnie, wyzbywała się posiadanych środków pieniężnych o znacznej wartości nawet wówczas, gdy przygotowywała się do złożenia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Płatności na rzecz wspólników komplementariusza ([...] zł) znacznie przekraczają wpłaty dokonywane przez te osoby na rzecz skarżącej (ponad [...] zł). Dokonywanie tych płatności świadczy o możliwości pozyskania dopłat niezbędnych do poniesienia kosztów postępowań sądowoadministracyjnych wszczętych skargami Spółki, a forma prawna jej działalności (spółka komandytowa) nie świadczy o braku możliwości uzyskania wsparcia finansowego od wspólników komplementariusza. Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa wspólników komplementariusza ma zatem znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a skarżąca nie przedstawiła w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Dodać należy, że skarżąca posiadała dewizy, ale nie przedstawiła wyciągów z rachunku dewizowego i nie przedstawiła żadnych rozważań dotyczących źródła pochodzenia dewiz wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej. Znaczne zyski osiągnięte w latach 2014 – 2016 rozdysponowała na finansowanie bieżącej działalności gospodarczej i przeprowadzenie nowych inwestycji. Oświadczyła, że część zysku wypłaciła "wspólnikom", gdy z akt sprawy wynika, że wypłacała znaczne środki pieniężne wspólnikom komplementariusza, a nie komplementariuszowi. Również wówczas, gdy złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości komplementariusza. Jak wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienia: z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04; z 23 lutego 2010 r., I FZ 5/10; z 13 września 2011 r., I FZ 215/11 i z 7 października 2014 r., I GZ 390/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: "CBOSA"), nie można uznać, że skarżąca, dysponując wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania. Wskazywany przez skarżącą brak środków na rachunkach bankowych, wielomilionowy spadek zysków i wniosek o upadłość komplementariusza nie świadczą o konieczności przyznania skarżącej prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 188 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli zmienił zaskarżone postanowienie i odmówił skarżącej prawa pomocy.