VIII SA/Wa 108/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2021 roku nr [...]w części odmawiającej G. S. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do [...] października 2021 roku ; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz G. S. kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960r. k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania G. S. (dalej: "skarżący" lub "strona") uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy W. z [...] września 2021r. (pkt 1); przyznało G. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką K. S. w kwocie [...] zł od dnia [...] listopada 2021r. miesięcznie na czas nieokreślony (pkt 2) i odmówiło skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką K. S. w okresie od dnia [...] sierpnia 2021 r. do [...] października 2021r. (pkt 3). Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W dniu [...] sierpnia 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, tj. matką K. S. ur. [...] marca 1933r. Decyzją z [...] września 2021r. Wójt Gminy W. odmówił skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność K. S. nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. nie później niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia. Organ wskazał też, że skarżący od [...].07.2012 r. do chwili obecnej pobiera zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką. Nie została zatem spełniona przesłanka z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ uznał również, że zakres sprawowanej przez G. S. opieki nad matką nie wskazuje na wystąpienie przesłanki określonej w art. 17a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie konieczności rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania, w celu sprawowania tej opieki. Przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło). Według organu z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżący wniósł odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...] grudnia 2021 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało G. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. S. w wysokości [...] zł miesięcznie od [...] listopada 2021 r. na czas nieokreślony, odmówiło natomiast przyznania Panu G. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...].08.2021r. do [...].10.2021r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał, że odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Biorąc bowiem pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443, OTK-A 2014/9/104), który ma charakter zakresowy, stosowanie przez organy administracji publicznej przy podejmowanych rozstrzygnięciach kryterium wieku określonego w 17 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 615) jest niezasadne z uwagi na niekonstytucyjność powyższego kryterium. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium stwierdziło, że na przeszkodzie dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie leży też fakt posiadania przez stronę prawa do zasiłku dla opiekuna, gdyż Wójt Gminy W. decyzją z [...] listopada 2021r. uchylił prawo do zasiłku dla opiekuna. W konsekwencji należało uznać, że wnioskodawca spełnił warunki umożliwiające przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podało, że co do zasady prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W niniejszej sprawie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego należało jednak ustalić od [...] listopada 2021r. a nie od [...] sierpnia 2021r. tj. początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek, ponieważ od dnia [...] listopada 2021r. doszło do uchylenia decyzji dotyczącej zasiłku dla opiekuna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając decyzję Kolegium w części, w jakiej nie przyznano skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] sierpnia 2021 r. do [...] października 2021 r., pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) naruszenie przepisu art. 24 ust. 2 ustawy z 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych poprzez niezastosowanie na gruncie niniejszej sprawy jego - niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych - dyspozycji, zgodnie z którą prawo do świadczeń rodzinnych ( w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek o przyznanie w/w świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...].08.2021r. do [...].10.2021r. pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w sierpniu 2021 r., zawierającego między innymi oświadczenie Skarżącego o wyborze świadczenia i woli uchylenia wcześniejszej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna; b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Skarżącego zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od pierwszego dnia miesiąca złożenia prawidłowego wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego i wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna; c) naruszenie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co w konsekwencji: - skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji Skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku dla opiekuna; - doprowadziło do błędnej konstatacji, że nie jest możliwe przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem Skarżącego, pomimo dokonania przez Niego wyboru świadczenia korzystniejszego już na etapie złożenia wniosku. Z powołanych przyczyn, pełnomocnik skarżącego wystąpił o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych .Pełnomocnik wniósł również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu podkreślił, że zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że skarżący zgodnie z art. 27 ust 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych już w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dokonał wyboru pomiędzy przysługującymi mu świadczeniami tj. wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, Skarżący na podstawie art. 155 k.p.a. wniósł o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji Organu przyznającej mu prawo do zasiłku dla opiekuna, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym skarżący - w sposób tak wyraźny jak to możliwe-według pełnomocnika, dokonał wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji i wyjaśniło, że skarga nie wnosi nowych okoliczności do sprawy. Okoliczności podniesione w skardze były podnoszone w toku postępowania administracyjnego i były rozważane przez organy administracji orzekające w sprawie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego według SKO wykluczają jego przyznanie w sytuacji gdy wnioskodawca jest uprawniony do zasiłku dla opiekuna. SKO podkreśliło również, że decyzja o uchyleniu decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna od dnia [...].11.2021 była niekorzystna dla Skarżącego ale nie została zaskarżona drogą odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a.") odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Skargą w niniejszej sprawie objęta jest decyzja Kolegium w części, w której organ ten po uchyleniu decyzji organu I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką za okres od [...] sierpnia 2021 r. do [...] października 2021 r. Organ odwoławczy uznał bowiem w odniesieniu do tego okresu, iż zaistniała przeszkoda w przyznaniu wnioskowanego świadczenia polegająca na posiadaniu przez skarżącego prawa do zasiłku dla opiekuna . W sprawie niniejszej nie ma sporu co do tego, że co do zasady skarżący spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające go do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, wobec której wydane zostało orzeczenie o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. dnia [...] lipca 2012r.na stałe. Ponadto Kolegium ustaliło, iż skarżący w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje zatrudnienia. Zakres tej opieki uniemożliwia mu bowiem podjęcie zatrudnienia. Zasadnie również organ odwoławczy przyjął, że wobec treści wyroku TK z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, że nie został spełniony jeden z warunków określonych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Stosownie do jego treści świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis ten w części stanowiącej podstawę orzeczenia organu I instancji – jak słusznie zauważyło SKO - utracił walor konstytucyjności, a zatem nie może być stosowany. W oparciu o powyższą ocenę SKO uznało, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z wyjątkiem, części okresu wskazanego w decyzji, a objętego skargą. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób podzielić stanowiska organu odwoławczego co do tego, że przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego stała na przeszkodzie decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący pobierał wprawdzie zasiłek dla opiekuna, jednakże mając świadomość niedopuszczalnego, a występującego w sprawie zbiegu uprawnienia do ww. świadczeń, składając w dniu [...] sierpnia 2021 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożył oświadczenie o rezygnacji z prawa do zasiłku dla opiekuna pobieranego od dnia [...] lipca 2012r. Wniósł też o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji Organu przyznającej jemu prawo do zasiłku dla opiekuna. Uznać zatem należało, że skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. i z tego powodu nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym miejscu Sąd wskazuje na ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez niego świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie - powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 19 marca 2019 r., IV SA/Gl 985/18, w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie opubl. CBOSA). Fakt zatem pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna w świetle jego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. W świetle powyższego Sąd uznał, że kontrolowane decyzje w części odmawiającej skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na matką za okres od [...] sierpnia 2021 r. do [...] października 2021 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 27 ust. 5 pkt 3 i art. 24 ust. 2 u.ś.r. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien uwzględnić wskazania co do dalszego postępowania wynikające z dokonanych w uzasadnieniu rozważań Sądu oraz oceny prawnej, którymi organy są związane stosownie do art. 153 p.p.s.a. Z tych względów Sąd orzekając na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję w części wskazanej w punkcie 3 wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym.