VII SA/Wa 719/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. W. i R. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. W. i R. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2018 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

A. W. i R. W. ("wnioskodawcy") do skargi z dnia [...] marca 2018 r. dołączyli wniosek o przyznanie prawa pomocy, tj. wypełniony formularz PPF, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że wnioskodawcy nie wykazali, że znajdują się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec nich tej instytucji. Referendarz podkreślił, że wnioskodawców nie można zaliczyć do osób ubogich, które nie posiadają źródeł dochodu, a nawet jeśli takie posiadają, to wystarczają im one jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Pismem z dnia [...] kwietnia 2018 r. wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od tego postanowienia, nie zgadzając się z twierdzeniami w nim zawartymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawcy wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, i że nie mają nikogo na utrzymaniu. Ich majątek obejmuje dom (o powierzchni [...] m2, jak wynika ze sprzeciwu), wnioskodawcy utrzymują się z dochodów z emerytur, w łącznej wysokości [...] zł. Wnioskodawcy wskazali, że ich stałe miesięczne wydatki to: pożyczki w banku [...] ([...] zł) i w banku [...] ([...] zł), odpady komunalne ([...] zł), podatek od nieruchomości ([...]zł), koszty opału ([...]zł), energia elektryczna ([...] zł), ubezpieczenie na życie ([...] zł), ubezpieczenie domu ([...] zł), leki ([...]zł), gaz ([...] zł), ścieki ([...] zł). W sprzeciwie wnioskodawcy stwierdzili, że po spłacie raty pożyczki pozostaje im do dyspozycji [...]zł z przeznaczeniem na koszty eksploatacji mieszkania oraz na leki, a po odliczeniu tego – ok. [...] zł dziennie na potrzeby żywieniowe jednej osoby. Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawcy nie są osobami ubogimi, których nie stać na zaspokojenie bieżących potrzeb. A dopiero wtedy, tj. gdy strona nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych, ponieważ wszystkie jej dochody wydatkowane są na niezbędne utrzymanie jej i jej rodziny, można uznać, że spełniona została przesłanka z art. 246 P.p.s.a., warunkująca przyznanie stronie prawa pomocy. Zasadna była, przeprowadzona przez referendarza, ocena przedstawionych przez wnioskodawców informacji. Wnioskodawcy mają stałe źródło dochodu, nie mają dodatkowych osób na utrzymaniu oraz są w stanie, mając do dyspozycji ww. dochody, wygospodarować środki na spłatę pożyczek. Odnosząc się, natomiast, do konieczności zaciągnięcia przez wnioskodawców pożyczki na remont domu i wskazania przez nich, że nie można jej traktować jak wzbogacenia, należy podkreślić, że zobowiązania pieniężne, takie jak pożyczki czy kredyty, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przez kosztami sądowymi. Jak wskazano w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1363/04, publ. CBOSA, http://orzeczenia.gov.pl, fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawcy nie wykazali, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez niego środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.