VII SA/Wa 651/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Rowiński, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2023 r. sprawy ze skargi J.S. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 24 stycznia 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.434.2022.AJ w przedmiocie uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę oddala skargę

Zaskarżonym postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.434.2022.AJ Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu zażalenia J. S. od postanowienia Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 16 maja 2022 r., Nr 129/DC/2022, odmawiającego uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego, położonego na działce nr ewid. [...] w [...], utrzymał w mocy postanowienie z 16 maja 2022 r. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Postanowieniem z 16 maja 2022 r., Nr 129/DC/2022, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków odmówił uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynku mieszkalnego, położonego na działce nr ewid. [...] w [...] (ul. B.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że budynek ten posiada wartość zabytkową jako przykład zabudowy mieszkalnej z początku XX w. Dokumentuje więc epokę, w której powstał, dawniej stosowane materiały i techniki budowlane (murowany z cegły, tynkowany, z dekoracyjnie opracowanymi elewacjami), jak również rodzaj budownictwa, kształtującego się w tym czasie poza ścisłym centrum S., gdzie powstawała zabudowa wolnostojąca, parterowa, w przeciwieństwie do zwartej, pierzejowej zabudowy przyrynkowej. Budynek zachował swoje oryginalne cechy, takie jak gabaryt, kształt dachu (dwuspadowy w układzie kalenicowym), stolarka okienna i drzwiowa. Organ ochrony zabytków po przeprowadzeniu oględzin nieruchomości w dniu 6 maja 2022 r. ocenił, że pomimo istniejących uszkodzeń, stopień zniszczenia substancji zabytkowej nie doprowadził do utraty wartości zabytkowych, jakie stały za włączeniem budynku do gminnej ewidencji zabytków gminy S. Zdaniem organu stan zachowania wskazuje natomiast na konieczność podjęcia działań, które umożliwią trwałe zachowanie budynku. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł J. S.. Skarżący stwierdził, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił faktycznego stanu technicznego zabytku. Wskazał, że więźba dachowa jest zagrzybiona i skorodowana, w ścianach konstrukcyjnych widoczne są spękania i odspojenia tynków, a stolarka okienna jest uszkodzona i zużyta. Zdaniem Strony, wszystkie elementy budynku świadczące o jego walorach zabytkowych są zdegradowane w stopniu uniemożliwiającym ich zachowanie. Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, utrzymał w mocy postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 16 maja 2022 r. Minister wyjaśnił, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 3 ustawy Prawo budowlane, w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Podniósł, że budynek przy ul. B. w [...], położony na działce nr ewid. [...], został ujęty w gminnej ewidencji zabytków, prowadzonej przez Wójta Gminy S. na podstawie zarządzenia z [...] maja 2014 r., Nr [...]. Organ ochrony zabytków posiada zatem kompetencje do uzgadniania pozwolenia na jego rozbiórkę. Wyjaśnił, że w świetle regulacji art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r., poz. 840 t.j) powoływanej dalej jako: "o.z.i.o.z." przyjąć należy, że wszystkie działania i rozstrzygnięcia organu konserwatorskiego powinny być podejmowane dla zapewnienia odpowiednich warunków umożliwiających zachowanie zabytków we właściwym stanie oraz ich odpowiednie zagospodarowanie i utrzymanie, a także dla zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości, udaremnienia niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków. Podniósł, że organ ochrony zabytków rozstrzyga w omawianej sprawie, czy planowane prace są dopuszczalne ze stanowiska konserwatorskiego, tzn. czy nie naruszają wartości zabytkowych chronionego obiektu. Podkreślił, iż przedmiotowy budynek posiada cechy formalne charakterystyczne dla terenów położonych poza ścisłym centrum miejscowości, będąc przykładem budownictwa mieszkalnego, jakie powstawało na tym terenie na początku XX w. Obiekt został wybudowany ok. 1920 r. Jest to wolnostojący, murowany obiekt parterowy o tynkowanych elewacjach, kryty dachem dwuspadowym w układzie kalenicowym. Cechuje go występowanie dekoracji architektonicznej elewacji, m.in. w postaci profilowanych gzymsów i opasek okiennych. Zachowała się również oryginalna drewniana stolarka okienna i drzwiowa o istotnej wartości historycznej i artystycznej. Zaznaczył, że zachowany w nieprzekształconej od czasu jego budowy formie, przedmiotowy budynek jest przykładem zanikającej już w rejonie ulicy B. historycznej architektury mieszkalnej, a zarazem jednym z najbardziej wartościowych obiektów dla odzwierciedlenia historii architektury miejscowości. Wiele elementów dawnej zabudowy w jego sąsiedztwie zostało rozebranych bądź zmodernizowanych w sposób degradujący pierwotne walory ich architektury (np. poprzez wymianę stolarki bez odwzorowania jej pierwotnych cech formalnych i materiałowych). Przedmiotowy obiekt posiada zatem wartość artystyczną, historyczną i naukową, stanowiąc świadectwo historii architektury Mazowsza. Zachował on do czasów współczesnych wszystkie charakterystyczne cechy architektoniczne i konstrukcyjne, które decydują o zachowaniu jego wartości pomimo złego stanu zachowania. Do czasów współczesnych zachowała się m.in. historyczna parterowa bryła tego budynku zwieńczona dachem dwuspadowym, jak również dekoracyjny wystrój elewacji oraz drewniana stolarka okienna i drzwiowa. W związku z powyższym, organ drugiej instancji stanął na stanowisku, iż pozostawienie powyższego obiektu w zasobie dziedzictwa narodowego leży w interesie społecznym. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wziął pod uwagę, iż budynek ten znajduje się w złym stanie technicznym, wynikającym z zaniedbań ze strony właściciela w sprawowaniu opieki zgodnie z przepisem art. 5 u.o.z.i.o.z. Jak wynika z dowodów znajdujących się w aktach sprawy, budynek przy ul. B. w [...] jest silnie zawilgocony, pokrycie dachu posiada ubytki, tynki są odparzone, a drewniane elementy konstrukcji są skorodowane. Działanie wilgoci przyczyniło się do uszkodzenia elementów konstrukcyjnych budynku oraz materiałów zastosowanych do jego budowy. Organ na podstawie analizy całego materiału dowodowego stwierdził, iż zachowana bryła budynku jest w dalszym ciągu nośnikiem wartości historycznych, artystycznych i naukowych. Zdaniem Ministra, zgromadzony materiał dowodowy nie przesądza o niemożności przeprowadzenia niezbędnych robót remontowych przy zabytku. Wyjaśnił, że z przekazanej dokumentacji projektowej autorstwa K. Ś. z marca 2022 r. nie wynika bezspornie, by obiekt, wskazany we wniosku o uzgodnienie pozwolenia na rozbiórkę, znajdował się w stanie katastrofy budowlanej bądź w stanie bezpośrednio ją poprzedzającym. Autor projektu wskazał za to, że obiekt ma być rozebrany "ze względu na nieprzydatność, pogarszający się stan techniczny oraz nowe zamierzenia inwestycyjne inwestora". Co więcej, w kontekście bezpieczeństwa prowadzenia robót budowlanych, Autor stwierdził, że stan zachowania budynku jest "zadowalający". W ocenie organu drugiej instancji brak jest zatem merytorycznych przesłanek, przemawiających za rozbiórką zabytku, zamiast podjęcia przy nim niezbędnych robót remontowych. Minister wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ocena technicznych możliwości przeprowadzenia remontu omawianego obiektu, ale ustalenie, czy utracił on wartości zabytkowe i w związku z tym może podlegać rozbiórce. Wskazał, iż zgodnie z dyspozycją przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.z.i.o.z., zabytki architektury i budownictwa podlegają ochronie i opiece bez względu na swój stan zachowania. Zdaniem organu, wypełniając obowiązki wynikające z art. 5 ww. ustawy, J. S. powinien zapewnić warunki prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy omawianym zabytku, zabezpieczyć go i utrzymywać w jak najlepszym stanie, a także korzystać z niego w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Podniósł, iż w interesie społecznym leży ochrona obiektów o wartościach zabytkowych oraz niedopuszczenie do ich destrukcji. Skargę na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 24 stycznia 2023 r. wniósł J. S.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, brak zgromadzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w tym zwłaszcza brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., pomimo konieczności dysponowania wiadomościami specjalnymi do orzekania w niniejszej sprawie, a także przez niewystarczające rozpatrzenie dowodów, w szczególności: 1. wadliwe ustalenie, że z materiału dowodowego "nie wynika bezspornie, by obiekt, wskazany we wniosku, znajdował się w stanie katastrofy budowlanej lub w stanie bezpośrednio ją poprzedzającym" (vide: str. 3), gdy tymczasem skarżący przedkłada ekspertyzę stanu technicznego obiektu, z której wynika, że "ze względu na stan budynku należy w możliwie jak najkrótszym czasie dokonać jego rozbiórki - rozbiórkę wykonać niezwłocznie (w celu usunięcia zagrożenia)", co jednocześnie potwierdza konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego w celu wyjaśnienia przyczyn wszelkich rozbieżności merytorycznych, 2. zaniechanie przeanalizowania ryzyka związanego z bezpośrednim sąsiedztwem obiektu ze Szkołą Podstawową w [...] i w konsekwencji, braku rozważenia, że obok obiektu codziennie przechodzą setki dzieci, zaś w przypadku ewentualnego zawalenia się budynku i doprowadzenia osób trzecich (dzieci) do uszczerbku na zdrowiu, właściciel poniesie szkodę niewspółmierną do narzucanej przez organy konieczności zachowania obiektu, 3. zaniechanie przeanalizowania ryzyka związanego z bezpośrednim sąsiedztwem obiektu z posesjami sąsiadów (na zdjęciach jest widoczne jak bliskie jest to sąsiedztwo), 4. zaniechanie przeanalizowania stanu konstrukcji ściany zewnętrznej od strony działki nr [...] (sąsiednia działka, kierunek północny-zachód), zaniechanie przeanalizowania zagrożenia zawaleniem tej ściany oraz tego, że przy tej ścianie przebiega droga dojazdowa do posesji i brak jest możliwości zabezpieczenia ściany poprzez jej wyparcie, ponieważ nie można zmniejszyć szerokości przejazdu ze względu na jego aktualną szerokość oraz fakt, iż stanowi jedyną możliwą drogę pożarową do zabudowań, 5. zaniechanie przeanalizowania faktu, iż wzdłuż ściany od strony południowo-wschodniej przebiega droga pożarowa do posesji nr [...] i zaniechanie przeanalizowania braku możliwości zwężenia drogi ze względu na charakter drogi pożarowej do zabudowań w głębi działki. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organ I instancji. Ponadto, wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictw Narodowego podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 39 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, w stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, iż przedmiotowy budynek mieszkalny położony na działce nr ewid. [...] w m. S., gm. S. został ujęty w gminnej ewidencji zabytków, prowadzonej przez Wójta Gminy S. na podstawie zarządzenia z [...] maja 2014 r., Nr [...]. Ze względu na posiadaną wartość zabytkową jako przykład małomiasteczkowej zabudowy mieszkalnej z początku XX wieku został objęty indywidualną ochroną konserwatorską. Zamiarem skarżącego jest dokonanie rozbiórki przedmiotowego budynku ze względu na jego zły stan techniczny. Dodatkowo skarżący wskazał na konieczność przeprowadzenia kompleksowego remontu wiążącego się z przebudową oraz odbudową budynku. Zaznaczył, że nikt nie chce podjąć się ewentualnej renowacji zabytkowego obiektu w sytuacji, gdy obiekt ten nie nadaje się do remontu tylko jedynie do rozbiórki. Dodał, że niezależnie od tego stan techniczny budynku zagraża bezpieczeństwu sąsiadów oraz własnemu. Z ustaleń organu wynika, że budynek znajduje się w złym stanie technicznym, Budynek jest silnie zawilgocony, pokrycie dachu posiada ubytki, tynki są odparzone, drewniane elementy konstrukcji są skorodowane, w ścianach konstrukcyjnych widoczne są spękania i odspojenia tynków, a stolarka okienna jest uszkodzona i zużyta. Działanie wilgoci przyczyniło się do uszkodzenia elementów konstrukcyjnych budynku oraz materiałów zastosowanych do jego budowy. Jak ustalił organ budynek znajduje się w złym stanie technicznym, wynikającym z zaniedbań ze strony właściciela w sprawowaniu opieki nad zabytkiem. Zgodnie z art. 5 pkt 3 "u.o.z.i.o.z." opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Z dokonanej przez organ analizy całego materiału dowodowego wynika, że zachowana bryła budynku jest w dalszym ciągu nośnikiem wartości historycznych, artystycznych i naukowych. Ponadto, organ stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie przesądza o niemożności przeprowadzenia niezbędnych robót remontowych przy zabytku. Z załączonej do akt administracyjnych dokumentacji projektowej aut. K. Ś. z marca 2022 r. nie wynika bezspornie, by obiekt, wskazany we wniosku o uzgodnienie pozwolenia na rozbiórkę, znajdował się w stanie katastrofy budowlanej bądź w stanie bezpośrednio ją poprzedzającym. Jak zauważył organ, autor projektu wskazał, że obiekt ma być rozebrany "ze względu na nieprzydatność, pogarszający się stan techniczny oraz nowe zamierzenia inwestycyjne inwestora". Z powyższego wynika zatem, że jedynym powodem dla którego skarżący chce rozebrać budynek nie jest katastrofalny stan techniczny budynku lecz jego nieprzydatność oraz planowane przez inwestora nowe zamierzenie inwestycyjne na przedmiotowej działce. Ponadto, w kontekście bezpieczeństwa prowadzenia robót budowlanych, Autor projektu stwierdził, że stan zachowania budynku jest "zadowalający". Bezpodstawny jest zatem zarzut skarżącego dotyczący braku możliwości przeprowadzenia remontu przedmiotowego budynku. W ocenie Sądu, prawidłowo organy uznały, że brak jest merytorycznych przesłanek, przemawiających za rozbiórką zabytku, zamiast podjęcia przy nim niezbędnych robót remontowych. Zgodnie z art. 4 o.z.i.o.z. wszystkie działania i rozstrzygnięcia organu konserwatorskiego powinny być podejmowane dla zapewnienia odpowiednich warunków umożliwiających zachowanie zabytków we właściwym stanie oraz ich odpowiednie zagospodarowanie i utrzymanie, a także dla zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości, udaremnienia niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków. W niniejszej sprawie, organy prawidłowo oceniły, że planowane prace rozbiórkowe są niedopuszczalne ze stanowiska konserwatorskiego, gdyż naruszają wartości zabytkowe chronionego obiektu. Z akt sprawy bezspornie wynika, iż przedmiotowy budynek posiada cechy formalne charakterystyczne dla terenów położonych poza ścisłym centrum miejscowości, będąc przykładem budownictwa mieszkalnego, jakie powstawało na tym terenie na początku XX w. Obiekt został wybudowany ok. 1920 r. Cechuje go występowanie dekoracji architektonicznej elewacji m.in. w postaci profilowanych gzymsów i opasek okiennych. Zachowała się również oryginalna drewniana stolarka okienna i drzwiowa o istotnej wartości historycznej i artystycznej. Zachowany w nieprzekształconej od czasu jego budowy formie, przedmiotowy budynek jest przykładem zanikającej już w rejonie ulicy B. historycznej architektury mieszkalnej, a zarazem jednym z najbardziej wartościowych obiektów dla odzwierciedlenia historii architektury miejscowości. Wiele elementów dawnej zabudowy w jego sąsiedztwie zostało rozebranych bądź zmodernizowanych w sposób degradujący pierwotne walory ich architektury (np. poprzez wymianę stolarki bez odwzorowania jej pierwotnych cech formalnych i materiałowych). Przedmiotowy obiekt posiada zatem wartość artystyczną, historyczną i naukową, stanowiąc świadectwo historii architektury Mazowsza. Prawidłowo zatem organ stwierdził, że budynek zachował do czasów współczesnych wszystkie charakterystyczne cechy architektoniczne i konstrukcyjne, które decydują o zachowaniu jego wartości pomimo złego stanu zachowania. Do czasów współczesnych zachowała się m.in. historyczna parterowa bryła tego budynku zwieńczona dachem dwuspadowym, jak również dekoracyjny wystrój elewacji oraz drewniana stolarka okienna i drzwiowa. W ocenie Sądu, w związku z powyższym, prawidłowe jest stanowisko organu, iż pozostawienie powyższego obiektu w zasobie dziedzictwa narodowego leży w interesie społecznym. Zaznaczyć należy, iż skarżący dopiero przy skardze do Sądu dołączył ekspertyzę stanu technicznego budynku z 20 sierpnia 2022 r. sporządzona przez dr. inż. P. B. z której wynika, że ze względu na stan faktyczny budynku należy w możliwie jak najkrótszym czasie dokonać rozbiórki wraz z uprządkowaniem terenu - rozbiórkę wykonać niezwłocznie, bez zbędnej zwłoki (celu usunięcia zagrożenia) (...). Podkreślić należy, że skarżący ww. ekspertyzy technicznej nie przedstawił organom w postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu, w związku z powyższym organy na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie, tj. dokumentacji projektowej autorstwa K. Ś. z marca 2022 r. prawidłowo nie uzgodniły planowanej rozbiórki budynku. Tym samy nie doszło do naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, brak zgromadzenia materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w tym zwłaszcza brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., pomimo konieczności dysponowania wiadomościami specjalnymi do orzekania w niniejszej sprawie. Wyjaśnić należy, że po stronie organu nie istniał obowiązek przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż organ może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii , jednak nie ma takiego obowiązku. Ponadto, organ posiadał w aktach sprawy dokumentację projektową załączoną przez skarżącego do wniosku o wyrażenie opinii odnośnie planowanej rozbiórki budynku. W szczególności, że z dołączonego do akt administracyjnych projektu architektoniczno-budowlanego rozbiórki przedmiotowego budynku wynika, że stan techniczny elementów konstrukcji jest zadawalający. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności sprawy i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 tj.) orzekł, jak w sentencji.