VII SA/Wa 60/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), asesor WSA Michał Podsiadło, Protokolant: specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na czynność Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 3 listopada 2022 r. znak: WRD.5133.2.116.2022.AT w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków oddala skargę

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków (MWKZ), 3 listopada 2022r. na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022r., poz. 840 ze zm. dalej u.o.z.), zawiadomił o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku: układu przestrzennego kolonii [...] do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. (WEZ). Organ powołując się na oględziny, kwerendę archiwalną, analizę stanu zachowania i liczne głosy podkreślił, że układ przestrzenny kolonii [...] zachował podział parcelacyjny z 1928 r., a sam majątek [...] sięga czasów średniowiecznych ([...]). W XIX w. należał do powiatu [...], gm. [...], parafii [...] (Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX, 1888). W 1928r. na zlecenie [...] z [...] w majątku wydzielono tereny pod place budowlane (wg. pomiaru mierniczego O. D., nieruchomość hipoteczna "kolonia [...]"). Pomiędzy drogami do [...] (ob. ul. [...], ul. [...]) i rzeką [...]wytyczono trzy ulice na osi północ-południe i trzy na osi wschód-zachód oraz wydzielono 145 posesji o różnej powierzchni (najczęściej na rzucie prostokątów i trapezów). Na tym obszarze od lat 30 XX w. wznoszono budynki murowane i drewniane. Właścicielami działek byli m.in. S i W L., M. F., A. S., J. T. Rozwój kolonii przypadał na lata 40 i 50 XX w. Dominowała wówczas zabudowa letniskowa (w 1973-1988 wydano 48 pozwoleń na domki letniskowe). Wzniesiono modernistyczną kaplicę, konsekrowaną w 1980 r. Obecnie powstają budynki murowane całoroczne, jednorodzinne. Zdaniem organu, zachowany układ przestrzenny posiada wartości historyczne. Świadczy o podejmowanych od końca lat 20 XX w. działaniach urbanizacyjnych na terenach ruralistycznych, co potwierdza projekt parcelacji z 1928r. nadal czytelny i determinujący charakter ww. terenu. Zachowała się też historyczna zabudowa - domy letniskowe (wznoszone od lat 40. XX w.), którą później uzupełniano zabudową całoroczną, wpisującą się w zastany kontekst przestrzenny. Organ zaznaczył, że układ przestrzenny [...] wiąże się także z ważnymi postaciami polskiej kultury i nauki. Wartości naukowe wynikają z parcelacji uwzględniającej historyczne ciągi komunikacyjne (ob. ul. [...]i [...]) oraz rzekę [...]stanowiące południową granicę kolonii. Obszar ten jest zatem świadectwem popularności koncepcji podmiejskich domów letniskowych i źródłem wiedzy o koncepcjach urbanistycznych i architektonicznych związanych z taką formą zagospodarowania rejonu Warszawy. Skargę na powyższą czynność złożyła Gmina [...] i wnosząc o jej uchylenie zarzuciła naruszenie art. 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 i pkt 12 u.o.z. polegające na ich błędnym zastosowaniu poprzez uznanie, że zaszły przesłanki do wpisu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. Skarżąca podniosła, że ustawa nie określa szczegółowo zasad, trybu i sposobu umieszczania zabytków nieruchomych w ewidencji, co nie oznacza dowolności i arbitralności oraz braku możliwości weryfikacji. Z karty zabytku musi wynikać, że obiekt posiada cechy uzasadniające objęcie szczególną ochroną ze względu na wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt. 1 u.o.z.). Zdaniem skarżącej, organ nie udokumentował zasadności wpisu. W aktach nie ma materiałów potwierdzających walory historyczne tego obszaru. Nie można uznać, że informacje w karcie ewidencyjnej zabytku są prawidłowe. Parcelacja majątku [...]w 1928r. spowodowana była zadłużeniem, a nie przemyślanymi działaniami urbanizacyjnymi. Przyczyny parcelacji i sposób jej przeprowadzenia potwierdzają dokumenty hipoteczne majątku. Ponadto, w zawiadomieniu o zamiarze włączenia do ewidencji zabytków w BIP, nie zamieszczono karty ewidencyjnej obiektu; zawiadomienie o włączeniu wysłano na nieprawidłowy adres sołectwa. Natomiast na dwóch zdjęciach w karcie, jest widoczny tylko jeden obiekt. Wpis jest zatem arbitralny, sprzeczny z przepisami prawa. Gmina dodała, że jest właścicielem nieruchomości objętym wpisem, nr ew.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]- KW Nr [...], posiada zatem interes prawny do wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do przyczyn parcelacji wyjaśnił, że organ uwzględnia tylko sam fakt planowej parcelacji na tym obszarze. Stwierdził, że przeznaczenie willi pierwszych właścicieli pp. [...]na pensjonat jest dowodem na wypoczynkowy - letniskowy charakter zabudowy. Po przytoczeniu art. 3 ust. 12 u.o.z. definiującego pojęcie historycznego układu urbanistycznego lub ruralistycznego podkreślił, że w przypadku karty ewidencyjnej zabytku "Układ przestrzenny kolonii [...]" przedmiotem ochrony nie są konkretne budynki, które w dużej części są współczesne, ale układ przestrzenny, historyczne podziały własnościowe i przestrzenne oraz sieć ulic i dróg, które nadal są czytelne. Układ przestrzenny [...] posiada zatem wartości naukowe (dokumentacyjne) i historyczne jako świadectwo podejmowanych od końca lat 20 XX w. planowych działań urbanizacyjnych na terenie ruralistycznym, co potwierdza projekt parcelacji z 1928r. Zachowała się też historyczna zabudowa - domy letniskowe (wznoszone od lat 40. XX w.), uzupełniane później zabudową całoroczną. Układ ten wiąże się też z ważnymi postaciami polskiej kultury i nauki. Świadczy o popularności koncepcji podmiejskich osiedli letniskowych i jest źródłem wiedzy w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023r., poz. 1634 - dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zawiadomienie o umieszczeniu zabytku w wojewódzkiej ewidencji zabytków nieruchomych jest czynnością materialno – techniczną, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wojewódzka ewidencja zabytków należy do instrumentów prawnych ochrony zabytków pomimo tego, że nie została wymieniona wśród form ochrony zabytków ujętych w art. 7 u.o.z. Jest bowiem przede wszystkim podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy (art. 21 u.o.z.). Ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych, czy adresowych, traktować należy zatem jako środek wstępnej ochrony obiektu, czy układu uznanego za zabytkowy. W postępowaniu włączenia karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków organ ma obowiązek wykazać, że obiekt posiada cechy przemawiające za objęciem go ewidencją, ze względu na jego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jeżeli zatem zgromadzony materiał poglądowy daje podstawę do uznania, że organ nie działał dowolnie, a więc wykazuje, że obiekt posiada cechy świadczące o minionej epoce bądź zdarzeniu, których zachowanie leży w interesie społecznym. W świetle art. 3 pkt 12 u.o.z. celem ochrony konserwatorskiej układu urbanistycznego jest zachowanie najcenniejszych elementów historycznego układu przestrzennego miasta, określonego przez historyczne rozplanowanie placów i ulic, ich przebieg, szerokość i przekrój, kształty i wielkości działek oraz sposób ich rozplanowania. Istotne jest przy tym wzajemne oddziaływanie przestrzeni miejskiej oraz współzależność zabudowy, zieleni i otwartej przestrzeni. Określając cele ochrony konserwatorskiej układu urbanistycznego ustawodawca skoncentrował się zatem na ochronie przestrzennego rozlokowania budynków, obiektów i innych elementów architektonicznych, włącznie z zielenią oraz ulicami i drogami. Największą wartością zabytkową jest więc powstały w wyniku pierwotnej parcelacji terenów kształt, wielkość oraz rozplanowanie dróg i działek, rozmieszczonych w układzie historycznych podziałów. Z materiału dowodowego określającego wartość objętego włączeniem do WEZ układu urbanistycznego "kolonia [...]" wynika przede wszystkim, że nadal zachowały się jego walory przestrzenne, wprowadzone w 1928r. na zlecenie [...] z [...]. Wytyczono wówczas trzy ulice na terenie położonym pomiędzy drogami do [...]a rzeką [...]oraz wydzielono 145 posesji o różnej powierzchni w kształcie z przewagą na planie prostokąta. Od lat 30 XX wieku zaczęto wznosić budynki murowane i drewniane. Ponadto układ urbanistyczny "kolonia [...]" związany jest ze znanymi postaciami polskiej nauki i kultury. Właścicielami wydzielonych w 1928r. parceli stali się bowiem między innymi: W.L. wraz z żoną S. - aktorką, M.F., A. S. (popularyzator majsterkowania, autor i prowadzący program telewizyjnego "Zrób to sam"), J. T. (dziennikarz). W latach 40 i 50 XX w. przeważała na tym terenie zabudowa letniskowa, a w okresie od 1973 do 1988 wydano 48 pozwoleń na domki letniskowe. W 1929 r. W.L. rozpoczął budowę willi murowanej z przeznaczeniem na letnisko. Sąsiadem państwa L. od II wojny światowej był znany piosenkarz M.F. (znany jako M.F) i jego żona I. W aktach sprawy znajduje się m.in.: kopia planu sytuacyjnego terenów przeznaczonych na place budowlane wydzielonych z majątku "[...]" wykonana w 1928r. przez mierniczego przysięgłego inż. O. D.; akt notarialny z 17 września 1943r. dotyczący sprzedaży przez A.H. z F. M. małżonkom M. i I. F. działki nr [...]położonej w Osiedlu [...]g. [...]; pozwolenie na budowę domku letniskowego udzielone J. T. oraz na rozbudowę domu S.L. Do materiału dowodowego organ wojewódzki dołączył również płytę CD zawierającą dokumentację fotograficzną, obrazującą ww. teren, w tym podziały parcelacyjne. Natomiast kwestie związane z powodami, dla których dokonano opisanej parcelacji związane z zadłużeniem majątku, jak podnosiła Gmina [...], nie mogły stanowić o braku podstaw do ujęcia w WEZ, skoro obszar ten nadal zachowuje czytelny obraz podziałów z 1928r. oraz jest świadectwem historii i kultury. Wbrew zarzutom skargi nie doszło zatem do naruszenia art. 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 i pkt 12 u.o.z. Z podanych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na mocy art. 151 p.p.s.a. - skargę oddalił.