VII SA/Wa 303/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Monika Kramek, , Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2019 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej w części i rozłożenia pozostałej części opłaty na raty oddala skargę

Minister Finansów decyzją z [...] grudnia 2019 r. znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., oraz art. 49c ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U z 2019 r. poz. 1186 ze zm.) w zw. z art. 67a § 1 pkt 2 i 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania E. K. – uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] odmawiającą umorzenia w całości i w części opłaty legalizacyjnej 50 000 zł, ustalonej postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z [...].03.2019 r., znak: [...] za samowolną rozbudowę budynku jednorodzinnego dz. nr [...], w S., przy ul. G. i rozkładającą na 100 rat ww. spłatę oraz umorzył ją w zakresie 25 000 zł, a w pozostałej części rozłożył na 50 miesięcznych raty i ustalił opłatę prolongacyjną 2 875 zł, płatną w podanych terminach. Minister, na podstawie materiału dowodowego ustalił, że E. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synami R.K., A. K. i B. K.. R. K. i B.K. w 2018/2019 byli uczniami Szkoły Podstawowej w S.. A. K. uczęszczał do Publicznego Przedszkola w tej miejscowości. E. K. jest zatrudniona w Szkole Podstawowej Specjalnej Nr [...] im. [...] w L. od [...].09.2013 r. na czas nieokreślony jako nauczyciel. Z zaświadczeń o zatrudnieniu z [...].05.2019 r. i [...].06.2019 r. wynika, że od [...].01.2019 r. do [...].03.2019 r. uzyskała wynagrodzenie 14 642,02 zł brutto /10 416,48 zł netto, a od [...].05.2019 r. do [...].05.2019 r. 2.140,93 zł brutto/ 1.563,15 zł netto. Dodatkowe źródło dochodu stanowiła praca w Szkole Podstawowej w C. na czas określony od [...].12.2018 r. do [...].08.2019 r. na 4/18 etatu na stanowisku nauczyciela chemii. Wynagrodzenie zasadnicze wynosiło 552,67 zł. Z tytułu ww. pracy od stycznia do lipca 2019 r. E.K. uzyskała dochód - 21 971,31 zł netto/średnio miesięcznie ok. 3.138,76 zł netto. Dodatkowe źródło dochodu gospodarstwa domowego stanowią alimenty na synów łącznie 950 zł miesięcznie oraz świadczenia "500+" - 1 500 zł. Zgodnie z deklaracją PIT-37 za 2017 E. K. uzyskała przychód 45 222,38 zł (ok. 3 768,53 m-c), dochód 43 553,66 zł (ok. 3 629,47 zł m-c). Za 2017 r. uzyskała ulgę na dzieci wraz ze zwrotem podatku - 4 224,67 zł. W roku podatkowym 2018 uzyskała przychód 47 729,68 zł (ok. 3 977,47 m-c), dochód 45 949,71 zł (ok. 3 829,14 zł m-c). Za 2018 r. Ulga na dzieci ze zwrotem podatku - 4 224,06 zł. Nadto, jest właścicielką nieruchomości o pow. 0,0931 ha - działki nr [...] z domem o pow. 84 m2 oraz motoroweru [...] z 2008r. Posiada rachunek bankowy w [...] SA, na którym -wg oświadczenia -nie zgromadziła środków i nie udzielono kredytu. Z historii rachunku od [...].01.2019 r. do [...].07.2019 r. wynika ujemne saldo początkowe - 673,19 zł, suma uznań - 35.712,36 zł, suma obciążeń - 33.626,85 zł, dodatnie saldo końcowe - 1.440,24 zł. Stałe, cykliczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wynoszą ok. 3 814,00 zł miesięcznie i obejmują: opłaty za: wodę, kanalizację – ok. 100 zł, ogrzewanie domu – ok. 500 zł, gaz - 50 zł, prąd – ok. 120 zł, telefon stacjonarny, komórkowy - łącznie ok. 60 zł, spłatę pożyczki mieszkaniowej - 423 zł, edukację – ok. 733 zł, basen 300 zł, zajęcia karate 80 zł, j. angielski 120 zł, inne wydatki szkolne 100 zł (wycieczki, teatrzyki, dodatkowe materiały), żłobek, przedszkole - 150 zł, komunikację (bilety miesięczne, paliwo) – ok. 250 zł, żywność – ok. 1 200 zł, odzież - 200 zł, środki czystości – ok. 100 zł, wywóz nieczystości – ok. 28 zł, wywóz śmieci - 41 zł. Wydatki roczne / kwartalne to podatek od nieruchomości - 313 zł, ubezpieczenie domu - 189 zł, ubezpieczenie skutera. Strona spłaca pożyczkę mieszkaniową - 423 zł miesięcznie. Zadłużenie z tego tytułu na [...].07.2019 r. wynosiło – 10 152,00 zł z terminem spłaty do czerwca 2021 r. W oparciu o powyższe organ uznał, że E. K. znalazła się w trudnej sytuacji. Zwrócił uwagę, iż wysokość dochodu miesięcznego gospodarstwa domowego Wojewoda określił na 5 940,78 zł, uwzględniając alimenty i świadczenie "500+", co nie jest to prawidłowe. Kwoty te przeznaczone są bowiem na potrzeby dzieci, związane z ich nauką, rozwojem, zajęciami dodatkowymi, kształtującymi zainteresowania, a często też z zachowaniem zdrowia czy dodatkowym wypoczynkiem. Nie powinny być kierowane na inne wydatki rodziny np. spłata zadłużenia, rat kredytów czy też innych obciążeń gospodarstwa domowego. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przeznaczenie zatem tych środków na inne cele jest sprzeczne z ustawą i na podstawie art. 9 powołanego aktu, może stanowić podstawę do wstrzymania wypłaty środków finansowych i przekazania należnych środków w całości lub w części w formie rzeczowej lub w formie opłacania usług. Skoro dochody są zbliżone do wydatków – to zapłata pełnej opłaty legalizacyjnej, po jej rozłożeniu na raty, nastąpiłaby prawdopodobnie ze środków programu "500+", a nie leży w interesie państwa pozbawianie rodzin świadczenia wspierającego wychowywanie dzieci. Organ podkreślił, że udzielanie ulg w spłacie należności publicznoprawnych stanowi wyjątek, bowiem zasadą jest ponoszenie ciężarów i świadczeń publicznych przez zobowiązanych. Rozdział 7a Ordynacji podatkowej zawiera kilka rodzajów ulg (umorzenie, odroczenie terminu płatności, rozłożenie zapłaty na raty). Niezbędne jest więc dokonanie ich gradacji. Przepisy nie wyznaczają reguł oceny, pozostawiając je swobodnej ocenie dowodów. Za podstawę można przyjąć albo przesłankę ważnego interesu podatnika, albo interesu publicznego, albo obie te przesłanki. W szczególnych przypadkach możliwe jest zwolnienie z długu publicznoprawnego, jako dopuszczone przez ustawodawcę i niezbędne z punktu widzenia kompletności systemu podatkowego odstępstwo od zasady powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych - por. wyrok WSA w Olsztynie z 16 lipca 2008 r., sygn. I SA/Ol 157/08, LEX nr 411865. Najistotniejsze jest ustalenie, czy podatnik może udźwignąć ciężar zaległości, co wymaga wnikliwej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. W tej sprawie organ uznał, że ważny interes podatnika uzasadnia umorzenie w części opłaty legalizacyjnej zaznaczając, że nie należy - poza wyjątkowymi przypadkami - dopuszczać do sytuacji, w której mogłoby powstać społeczne przekonanie, że naruszenie Prawa budowlanego nie rodzi negatywnych skutków finansowych. Niemniej ustawodawca przewidział ulgi co do osób, które z różnych powodów naruszyły porządek prawny. Przesłanki udzielenia ulgi powinny być zatem oceniane w realiach indywidualnej sprawy, z punktu widzenia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. Wprawdzie interesu publicznego nie sposób oderwać od finansowego aspektu funkcjonowania państwa, jednak w interesie publicznym leży nie tylko dbanie o dochody budżetu. Koniecznym było również wzięcie pod uwagę względów społecznych i skutków odmowy zwolnienia z płatności. W tym kontekście Minister uznał, że sprawie występuje tak ważny interes podatnika, jak i interes publiczny, umożliwiające zastosowanie ulgi. Następnie przedstawił podstawy ustalenia wysokości opłaty prolongacyjnej. Skargę na powyższą decyzję złożyła E. K. podnosząc, że uzasadnienie decyzji jest oparte na nieprawdzie. Wskazała, że współpracowała z osobą prowadzącą sprawę, ale nie jest zadowolona z pracy Urzędu. Decyzja miała być innej treści. Dodała, że szukała pomocy we wszystkich możliwych miejscach. Odnośnie dochodów informowała, że część z nich była tymczasowa. Obecnie od stycznia 2020 r. dochody zmniejszają się o ok. 1500 zł. Świadczenie "500+" było kierowane na materiał budowlany. Opłaty za śmieci wzrosły trzykrotnie. Z pieniędzy, które pozostają nie ma możliwości spłacania rat za opłatę legalizacyjną. Strona wniosła o wydanie decyzji umarzającej całą opłatę legalizacyjną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.). W świetle powyższych kryteriów skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wskazać na wstępie należy, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów stanowił art. 67a § 1 pkt 1 i 3 o.p., zgodnie z którym, organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty bądź też umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zaznaczyć trzeba, że dopiero po nowelizacji Prawa budowlanego, ustawą z 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r. poz. 443), obowiązującą od 28 czerwca 2015 r., ustawodawca wprowadził możliwość zastosowania ulgi w płatności opłaty legalizacyjnej. W obecnym zatem stanie prawnym, do opłat legalizacyjnych można stosować przepisy działu III Ordynacji podatkowej, na mocy których organ jest uprawniony - na wniosek osoby zobowiązanej – do odroczenia terminu płatności opłaty legalizacyjnej, rozłożenia jej na raty, udzielenia ulg w spłacie, a nawet umorzenia całej opłaty. Orzeczenie organu w tym przedmiocie musi być w każdym konkretnym przypadku uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że decyzja w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej jest wydawana w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że przepis prawa umożliwia organowi dokonanie wyboru rozstrzygnięcia. Nie może być ono jednak dowolne i powinno być każdorazowo poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego (por. wyrok WSA w Warszawie z 7 grudnia 2016 r. VII SA/Wa 465/16 - CBOSA). Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się zatem do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całe spektrum okoliczności faktycznych, mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli sądu nie podlega więc uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie nie przekształciło się w uznanie dowolne. Tym samym, nawet stwierdzenie, że sytuacja ekonomiczna podatnika jest trudna, nie rodzi obowiązku przyznania ulgi w spłacie zaległości podatkowej. W postępowaniu prowadzonym w trybie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ jest zobowiązany zatem dokładnie wyjaśnić wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a przede wszystkim sytuację majątkową wnioskodawcy. Po ich dokonaniu może przystąpić do zbadania, czy w sprawie rzeczywiście występuje ważny interes strony lub interes publiczny - stosownie do art. 7 k.p.a. Przyjmuje się, że za "ważny interes podatnika" należy uznać zarówno sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych podatnik nie jest w stanie spłacić należności podatkowych, jak i normalną sytuację ekonomiczną podatnika, z uwzględnieniem wysokości osiąganych dochodów, wydatków, możliwości spłaty innych zobowiązań finansowych (zob. wyrok NSA z 10 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 31/08 – CBOSA. Na podstawie art. 67a § 1 o.p. organ ustala, czy z przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów wynika jego ważny interes, tj. czy zaszły nadzwyczajne zdarzenia losowe lub znajduje się on w trudnej sytuacji ekonomicznej. Wnioskodawca musiałby wykazać, że z uwagi na przedstawione okoliczności, które zachwiały podstawami jego egzystencji, nie jest w stanie uiścić opłaty legalizacyjnej (zob. wyrok WSA w Lublinie z 3 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 517/08 – CBOSA). Natomiast "Interesem publicznym" jest respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. W tak pojmowanym interesie mieści się dążenie do sytuacji, w której podatnicy regulują swoje zobowiązania podatkowe w całości i terminowo. W poddanej kontroli Sądu sprawie ocena sytuacji majątkowej i finansowo-bytowej skarżącej przedstawiona przez organ II instancji jest prawidłowa i została dokonana na podstawie dowodów i oświadczeń przedstawionych przez stronę oraz zgromadzonych przez organ I instancji. Materiał dowodowy uzasadnia przyznanie skarżącej częściowej ulgi w spłacie opłaty legalizacyjnej. Skarżąca jest bowiem matką samotnie wychowującą trójkę dzieci, z których dwoje uczęszcza do szkoły, a najmłodsze do przedszkola. Pracuje jako nauczyciel, w pełnym wymiarze i okresowo na dodatkowym etacie. Z tego tytułu uzyskiwała dochód miesięczny od 4 880,67 zł brutto za styczeń – marzec 2019 r. do 2 140,93 za maj 2019 r. zł brutto miesięcznie oraz od [...].12.2018 r. do [...].08.2019 r. - 552,67 zł. Średni dochód skarżącej od stycznia do lipca 2019 r. wyniósł ok. 3 138,76 zł netto oraz alimenty 950 zł miesięcznie oraz świadczenie "500+" łącznie 1 500 zł. Sytuację finansową strony obrazuje historia rachunku za okres od stycznia do lipca 2019 r., z którego wynika, że saldo początkowe było ujemne - 673,19 zł, suma uznań – 35 712,36 zł, suma obciążeń – 33 626,85 zł, saldo końcowe dodatnie - 1 440,24 zł. Stałe wydatki w gospodarstwie domowym wynoszą ok. 3 814 zł miesięcznie Należy zgodzić się również ze stanowiskiem Ministra Finansów, że przy ustalaniu możliwości finansowych gospodarstwa domowego wysokość dochodu miesięcznego w takim gospodarstwie nie powinna obejmować alimentów na dzieci oraz świadczenia "500+". Przyznaje się je bowiem wyłącznie na zabezpieczenie potrzeb dzieci, w celu ich prawidłowego rozwoju, nauki, umożliwienia uczęszczania na dodatkowe zajęcia rozwijające zainteresowania, zachowania zdrowia czy zapewnienia wypoczynku. Nie powinny być zatem uwzględniane w zaspokajaniu innych wydatków rodziny, a więc również takich jak spłata zadłużenia, kredytu, czy innych zobowiązań finansowych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochody skarżącej są zbliżone do wydatków, co potwierdza stanowisko organu II instancji, że skarżąca nie mogłaby uiścić całej opłaty legalizacyjnej wynoszącej 50 000 zł. Wskazują jednak, że będzie w stanie dokonać zapłaty połowy ww. należności, po jej rozłożeniu na 50 rat. Wprawdzie zarobki strony nie są wysokie, ale mają charakter stały. Zapłata 25 000 zł nie zagrozi zatem egzystencji rodziny. W świetle zarzutów skargi Sąd zaznacza, że ważnego interesu podatnika, nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o koniczności umorzenia całej opłaty legalizacyjnej. Nawet trudna sytuacja materialna i problemy finansowe nie uzasadniają umorzenia opłaty legalizacyjnej w całości. Przyznanie ulgi jakiej żąda skarżąca byłoby również nieuzasadnionym jej uprzywilejowaniem, jako sprawcy samowoli budowlanej w stosunku do obywateli respektujących przepisy prawa. W interesie publicznym leży zachowanie wartości wspólnych i istotnych dla całego społeczeństwa, co w okolicznościach niniejszej sprawy nie przemawia umorzeniem opłaty legalizacyjnej w całości. Określona przez organ II instancji wysokość umorzenia tj. 25 000 zł, a więc aż 50 % opłaty legalizacyjnej jest znaczna i wystarczająca, zwłaszcza, że pozostała jej część została rozłożona na 50 rat po 500 zł. Wbrew zarzutom skargi, uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia jest wyczerpujące i sporządzone zgodnie wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.