VII SA/Wa 2914/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Stawecki, , Sędzia WSA Grzegorz Antas (spr.), Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Protokolant starszy referent Grażyna Dmitruk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2020 r. sprawy ze skargi J A na rozstrzygnięcie Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] listopada 2019 r. znak [...] w przedmiocie niestwierdzenia naruszenia praw pacjenta oddala skargę

Zaskarżonym rozstrzygnięciem z [...] listopada 2019 r. znak [...] Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2019 r. poz. 1127 ze zm.), dalej: u.p.p. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej: k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie z [...]listopada 2018 r. znak [...] , którym nie stwierdził naruszenia przez podmiot leczniczy – [...] (dalej: przychodnia) praw pacjentki J A do dokumentacji medycznej. Z okoliczności faktycznych sprawy ustalonych przez organ administracji i przyjętych za podstawę powyższego rozstrzygnięcia wynika, że postępowanie wyjaśniające zostało wszczęte przez Rzecznika Praw Pacjenta (dalej: RPP) na podstawie art. 50 ust. 1 u.p.p. w związku z informacjami zawartymi we wniosku J A z 23 maja 2017 r. Wnioskodawczyni wskazała, że [...] maja 2017 r. zażądała od przychodni (przychodni radiologicznej) udostępnienia dokumentacji medycznej w postaci opisu badania oraz płyty CD z zarejestrowanym badaniem. Jak wynika jednakże z relacji wnioskodawczyni, odmówiono jej wydania ww. dokumentu. Wezwany do ustosunkowania się do powyższego zarzutu podmiot leczniczy wyjaśnił, że J A zgłosiła się 11 maja 2017 r. do pracowni radiologicznej przychodni ze skierowaniem wystawionym przez lekarza zatrudnionego w poradni chirurgii urazowo - ortopedycznej przychodni na zdjęcie dłoni i stóp, które zostało pacjentce wykonane w tym samym dniu. Pacjentka została jednocześnie poinformowana, że zgodnie z zarządzeniem dyrektora przychodni wydanym na podstawie § 9 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2015 r. poz. 2069), dalej: rozporządzenie MZ, zdjęcia wraz z opisem w dniu następnym zostaną przesłane do poradni wystawiającej skierowanie. J A pojawiła się ponownie w pracowni RTG 22 maja 2017 r., żądając wydania opisu badania oraz płyty CD, w związku z czym ponownie poinformowano pacjentkę, że wyniki znajdują się w rejestracji poradni chirurgii urazowo - ortopedycznej oraz, że możliwe jest jedynie wydanie jej zdjęcia wykonanego na kliszy, ponieważ przychodnia nie posiada aparatu cyfrowego. Z dalszych wyjaśnień podmiotu wynika, że wnioskodawczym nie była zainteresowana otrzymaniem kliszy z badania. Przychodnia w ramach uzupełnienia swoich wyjaśnień, dodatkowo wskazała, że zdjęcie RTG pacjentki zostało wykonane jedynie na kliszy z dokonaniem opisu przez lekarza radiologa. Przychodnia posiada wysokiej klasy nowoczesny aparat RTG, nie jest on jednak aparatem cyfrowym, wobec powyższego nie posiada technicznych możliwości udostępnienia zdjęć RTG na nośniku informatycznym, poza wykonaniem zdjęcia na kliszy i opisem lekarza specjalisty - radiologa. Poddając ocenie zebrany materiał dowodowy, RPP wskazał, że nie budzą jego wątpliwości ustalenia wskazujące na zgłoszenie się przez wnioskodawczynię do pracowni radiologicznej przychodni z żądaniem wydania opisu badania oraz płyty CD, jak również to, że pacjentka została poinformowana przez podmiot leczniczy, iż wyniki są w rejestracji poradni chirurgii urazowo - ortopedycznej oraz, że możliwe jest jedynie wydanie jej zdjęcia wykonanego na kliszy, ponieważ przychodnia nie posiada aparatu cyfrowego. Wnioskodawczym nie skorzystała jednakże z tej formy dostępu do dokumentacji medycznej. Mając na uwadze powyższe, bezsporne jest, że podmiot leczniczy chciał udostępnić dokumentację medyczną wnioskodawczyni, niemniej pacjentka nie skorzystała z proponowanej jej formy udostępnienia dokumentacji medycznej, co w ocenie RPP, nie narusza jednakże prawa do dokumentacji medycznej. Na podstawie art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 1 u.p.p., pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych, a podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest obowiązany prowadzić, przechowywać i udostępniać dokumentację medyczną w sposób określony w ustawie oraz zapewnić ochronę danych zawartych w dokumentacji. Równocześnie, zgodnie z art. 26 ust. 1 u.p.p. podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Sposób udostępniania dokumentacji medycznej został przedstawiony w art. 27 u.p.p. Przepis ten wskazuje, że dokumentacja medyczna jest udostępniana: 1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych, z wyłączeniem medycznych czynności ratunkowych, albo w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, z zapewnieniem pacjentowi lub innym uprawnionym organom lub podmiotom możliwości sporządzenia notatek tub zdjęć; 2) przez sporządzenie jej wyciągu, odpisu, kopii lub wydruku; 3) przez wydanie oryginału za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, na żądanie organów władzy publicznej albo sądów powszechnych, a także w przypadku gdy zwłoka w wydaniu dokumentacji mogłaby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia pacjenta; 4) za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej; 5) na informatycznym nośniku danych. Ponadto, stosownie do § 78 ust. 1 rozporządzenia MZ, podmiot udostępnia dokumentację podmiotom i organom uprawnionym bez zbędnej zwłoki. Powyższe przepisy nie zostały w sprawie naruszone, uwzględniając, że jakkolwiek wynik badania na płycie CD nie został Pacjentce udostępniony, to wynikało to nie z chęci ograniczenia jej prawa do dokumentacji medycznej, ale fizycznej niemożliwości uzyskania ww. wyniku na płycie CD. Powyższe rozstrzygnięcie zostało zakwestionowane przez wnioskodawczynię we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] listopada 2018 r. Ponownie rozpatrując sprawę, RPP nie znalazł powodów do zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia, utrzymując je w mocy rozstrzygnięciem z [...] listopada 2019 r. Organ taką decyzję procesową wyjaśnił uznaniem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza zasadność stanowiska wyrażonego przez niego w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Organ podkreślił, że zarzut naruszenia prawa pacjenta do dokumentacji (jak również naruszenia każdego innego prawa pacjenta) można postawić tylko wtedy, gdy znajduje on odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu wyjaśniającym. W rozpoznawanej sprawie zarzut wnioskodawczyni dotyczący naruszenia jej prawa do dokumentacji medycznej nie potwierdził się, albowiem bezspornym pozostaje, że wnioskodawczyni jako pacjentka nie skorzystała z zaproponowanej jej formy udostępnienia dokumentacji medycznej. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących braku możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, wypowiedzenia się co do ustaleń w nim zawartych oraz oparcia skarżonego rozstrzygnięcia jedynie na wyjaśnieniach przychodni RPP zauważył, że po otrzymaniu wyjaśnień podmiotu leczniczego ujętych w piśmie z 14 czerwca 2017 r., pismem z 28 czerwca 2017 r. zwrócił się do wnioskodawczyni o dodatkowe wyjaśnienia celem ich skonfrontowania. Pismo zawierające stanowisko strony wpłynęło do organu 25 lipca 2017 r. Nieprawną jest zatem, że RPP bezkrytycznie przychylił się w zaskarżonym rozstrzygnięciu jedynie do stanowiska przychodni. Wypełniając dyspozycję art. 10 k.p.a. RPP pismem z [...] kwietnia 2018 r. poinformował jednocześnie stronę o zgromadzonym w postępowaniu wyjaśniającym materiale dowodowym pozwalającym na wydanie rozstrzygnięcia. Pouczono stronę o możliwości wypowiedzenia się, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby wnioskodawczyni skorzystała z tego uprawnienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni ponadto przywołała szereg zdarzeń będących, jej zdaniem, zaniedbaniami ze strony dyrektora przychodni (np. brak działań prowadzących do poprawy stanu drogi do przychodni). Powyższe jednak pozostaje bez wpływu na kształt podjętego rozstrzygnięcia. Pismem z 19 listopada 2019 r. J A złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygnięcie RPP z [...] listopada 2019 r., wnosząc o jego uchylenie. W swojej skardze skarżąca poruszyła wiele kwestii, w tym część nie związanych z przedmiotem prowadzonego postępowania (np. zarzuty dotyczące działalności leczniczej Centrum Onkologii w [...] ). Z treści skargi wynika generalna krytyka traktowania praw pacjentów, w tym pacjentów w podeszłym wieku, przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych, koncentrująca się głównie na placówkach prowadzących leczenie chorób onkologicznych. Skarżąca wyraziła równocześnie krytyczne stanowisko względem prawidłowości działania RPP, stwierdzając, że organ ten nie kontroluje w sposób bezstronny działalności podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych pod kątem przestrzegania praw pacjenta, co znajduje potwierdzenie w sposobie rozpatrzenia złożonej przez nią skargi. W odpowiedzi na skargę RPP wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 146 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4, uchyla ten akt. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. W myśl wskazanego przepisu, uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia z [...] listopada 2019 r. przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ rozstrzygnięcie wydane przez RPP nie narusza prawa w stopniu nakazującym jego uchylenie. Przypomnieć należy, że przedmiotem kontroli Sądu pozostaje rozstrzygnięcie RPP utrzymujące w mocy własne rozstrzygnięcie, w którym organ nie stwierdził naruszenia przez przychodnię prawa skarżącej jako pacjenta do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 u.p.p. Podstawę prawną wskazanego rozstrzygnięcia stanowi art. 53 ust. 1 u.p.p., zgodnie z którym po podjęciu sprawy i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego RPP może: 1) wyjaśnić wnioskodawcy i pacjentowi, którego sprawa dotyczy, że nie stwierdził naruszenia praw pacjenta; 2) skierować wystąpienie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, organu, organizacji lub instytucji, w których działalności stwierdził naruszenie praw pacjenta; wystąpienie takie nie może naruszać niezawisłości sędziowskiej; 3) zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką, o której mowa w pkt 2, z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa. W przypadku oparcia rozstrzygnięcia na normie art. 53 ust. 1 pkt 1 u.p.p., RPP informuje o niestwierdzeniu naruszenia praw pacjenta podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, którego zarzut naruszenia tych praw dotyczył (art. 53 ust. 2 u.p.p.), przy czym wnioskodawcy przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w przypadku utrzymania w mocy rozstrzygnięcia RPP wydanego po rozpatrzeniu wniosku skarga do sądu administracyjnego (art. 53 ust. 3-3a u.p.p.). W myśl art. 54 u.p.p., w zakresie nieuregulowanym w art. 49-53 do postępowania prowadzonego przez RPP stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., co powoduje, że wydane przez organ rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.p.p. powinno co do zasady spełniać zasadnicze wymagania przewidziane dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w formie decyzji administracyjnej (art. 104 § 1 k.p.a.). Z tego względu przeprowadzone przez RPP postępowanie wyjaśniające powinno pozostawać zgodne z treścią zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a zarazem rozstrzygnięcie organu niestwierdzające naruszenia praw pacjenta powinno w odniesieniu do zamieszczonych w nim treści spełniać wymagania przewidziane w art. 107 § 1-3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela formułowane w dotychczasowym orzecznictwie zapatrywanie, zgodnie z którym przedmiot postępowania prowadzonego przez RPP i instrumenty, które ustawodawca temu organowi przyznał w art. 52 ust. 1-3 cyt. ustawy, świadczą o tym, że działania RPP powinny zostać nakierowane na zebranie dostępnych informacji i wyjaśnienie wszystkich okoliczności pozwalających stwierdzić, czy prawa określonego pacjenta doznały uszczerbku. Specyfika podejmowanych przez RPP działań w tym kierunku, zbiorczo określonych mianem "postępowania wyjaśniającego", stanowi o tym, że szczególna waga przy odpowiednim stosowaniu przez RPP przepisów k.p.a. powinna zostać przyznana ustaleniom faktycznym przyjmowanym w zainicjowanej przez pacjenta sprawie i kryteriom prawnym ich oceny zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2018 r. sygn. II OSK 977/18). Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej ma obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oznacza to, że organ administracji publicznej prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, tak aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w ocenę dowolną, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. W kontrolowanej sprawie tak formułowany obowiązek procesowy został przez RPP spełniony, albowiem nie budzi wątpliwości Sądu ustalenie, zgodnie z którym organ zebrał materiał dowodowy pozwalający mu właściwie ocenić, czy doszło do zarzucanego przez skarżącą naruszenia jej prawa jako pacjentki do dokumentacji medycznej, a następnie po wszechstronnej analizie tego materiału podjąć w oparciu o wniosku, jakie z tejże analizy wypływają, właściwe rozstrzygnięcie. Zaznaczenia przy tym wymaga, że przedmiot postępowania zakończonego zaskarżonym rozstrzygnięciem odnosił się wyłącznie do sprawy objętej wnioskiem skarżącej z 23 maja 2017 r. i dotyczył sposobu rozpatrzenia jej żądania udostępnienia dokumentacji medycznej w postaci opisu badania oraz płyty CD z zarejestrowanym badaniem, z którym skarżąca wystąpiła do przychodni 22 maja 2017 r. Z tego względu poruszone przez skarżącą na kolejnych etapach prowadzonego przed RPP postępowania oraz w toku postępowania sądowego zagadnienia nie mające bezpośredniego związku ze spornym sposobem udostępnienia dokumentacji medycznej w niniejszej sprawie Sąd pozostawić musiał bez rozpatrzenia. Odnośnie do poruszonego zagadnienia Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że art. 23 ust. 1 u.p.p. przyznaje pacjentowi prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Forma realizowania tego prawa jest uszczegółowiona w art. 27 ust. 1-3 u.p.p., zgodnie z którym dokumentacja medyczna jest udostępniana: 1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych, z wyłączeniem medycznych czynności ratunkowych, albo w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, z zapewnieniem pacjentowi lub innym uprawnionym organom lub podmiotom możliwości sporządzenia notatek lub zdjęć; 2) przez sporządzenie jej wyciągu, odpisu, kopii lub wydruku; 3) przez wydanie oryginału za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, na żądanie organów władzy publicznej albo sądów powszechnych, a także w przypadku gdy zwłoka w wydaniu dokumentacji mogłaby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia pacjenta; 4) za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej; 5) na informatycznym nośniku danych (art. 27 ust. 1 u.p.p.). Zdjęcia rentgenowskie wykonane na kliszy, przechowywane przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, są udostępniane za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu (art. 27 ust. 2 u.p.p.). Dokumentacja medyczna prowadzona w postaci papierowej może być udostępniona przez sporządzenie kopii w formie odwzorowania cyfrowego (skanu) i przekazanie w sposób określony w ust. 1 pkt 4 i 5, na żądanie pacjenta lub innych uprawnionych organów lub podmiotów, jeżeli przewiduje to regulamin organizacyjny podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych (art. 27 ust. 3 u.p.p.). Zasadniczym elementem oceny, jaką zobowiązany był przeprowadzić w sprawie organ w oparciu o przywołaną regulację było ustalenie, czy nieuzyskanie dokumentacji medycznej w formie oczekiwanej przez pacjenta (płyta CD jako informatyczny nośnik danych), niemniej technicznie nie dającej się wytworzyć z przyczyny obiektywnej (niedysponowanie aparatem cyfrowym RTG) może stanowić naruszenie jego prawa do dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p. Na to pytanie RPP udzielił odpowiedzi negatywnej i tę ocenę Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni aprobuje. Jakkolwiek nie budzi wątpliwości to, że zaletą cyfrowych rentgenografów jest wysoka jakość sporządzanych przez nie obrazów, cyfrowa postać danych z możliwością ich dalszej obróbki, a ponadto możliwość ich łatwej archiwizacji, a w dalszej kolejności udostępnienia, na czym zależało skarżącej, tym niemniej niedysponowanie przez przychodnię tego rodzaju urządzeniem musiało determinować możliwość uwzględnienia jej wniosku, jeżeli nie mógł on zostać z powodu zastosowanej technologii wykonania świadczenia zdrowotnego załatwiony w sposób przez stronę preferowany. Organ podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie wziął pod uwagę zarówno wyjaśnienia skarżącej, jak i stanowisko podmiotu leczniczego, do którego skarżąca mogła swobodnie się odnieść, wobec czego, w ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien zostać uznany za kompletny, a zarazem oceniony w sposób prawidłowy w związku z uznaniem, że wskazane przez skarżącą zdarzenie nie prowadziło do naruszenia jej prawa jako pacjentki przychodni. Wojewódzki Sąd Administracyjny dostrzega, że w subiektywnym odczuciu skarżącej podejście podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych do pacjentów zasługuje na krytyczną ocenę i przykładem takiego niewłaściwego nastawienia do pacjenta było zdarzenie opisane przez skarżącą we wniosku z 23 maja 2017 r. Sąd, zawężając swoją ocenę do przedmiotu kontrolowanej sprawy, takiego wniosku przyjąć jednakże nie mógł, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie niestwierdzające naruszenia prawa skarżącej do udostępnienia dokumentacji medycznej, wbrew zarzutom skargi, w pełni odpowiada prawu. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.