VII SA/Wa 2820/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2017 r. w sprawie ze skargi J. L. i R. L. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

J. L. i R. L. złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z wniosków wynika, że skarżący posiadają mieszkanie o powierzchni 57 m2 i działkę z domem letniskowym (o powierzchni 789 m2), utrzymują się z dochodów z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3700 zł netto miesięcznie. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wymienili: kredyt – 366 zł, czynsz – 440 zł, prąd – 70 zł (dot. mieszkania), telefon – 80 zł, ubezpieczenie mieszkania – 23 zł, ubezpieczenie na życie – 85 zł, telewizja – 39 zł, leki – 400 zł, wyżywienie – 1500 zł, środki czystości – 150 zł, rehabilitacja – 150 zł, ubezpieczenie samochodu – 120 zł, utrzymanie samochodu – 300 zł, podatek za działkę – 14 zł, prąd – 130 zł, woda – 20 zł, ubezpieczenie działki – 32 zł. Postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, odnośnie żądania dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych, że J. L. i R. L. nie wykazali w sposób bezsporny, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy podniósł, że łącznie suma deklarowanych przez skarżących wydatków wynosi 3919 zł miesięcznie, a zatem przekracza uzyskiwane dochody, co może wskazywać na zawyżenie wysokości wydatków w złożonym wniosku. Stwierdził także, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, a do takich nie można zaliczyć np. wydatków związanych z utrzymaniem domku letniskowego (nie mają więc one pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, podobnie jak zobowiązania kredytowe). Ponadto, zdaniem referendarza sądowego, skoro wnioskodawcy z uzyskiwanych dochodów zdołali zgromadzić środki na opłacenie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że koszty sądowe w niniejszej sprawie przekraczają ich możliwości płatnicze. J. L. i R. L. reprezentowani przez adw. M. K. złożyli sprzeciw w zakresie pkt 2. postanowienia z 20 lutego 2017 r., w którym referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw wskazano, że postępowanie w przedmiotowej sprawie toczy się co najmniej 6 lat. Skarżący dotychczas nie starali się o pomoc państwa w obronie swych praw, jednak z uwagi na ponoszone przez ten okres koszty ich sytuacja majątkowa uległa znacznemu pogorszeniu. Tymczasem na przestrzeni 6 lat nastąpiła znaczna zmiana rynkowej sytuacji ekonomicznej, powodująca ciągły wzrost kosztów utrzymania, które obecnie osiągają u skarżących poziom graniczący z ich dochodem. W związku z tym autor sprzeciwu za nieuprawniony uznał wniosek sformułowany w postanowieniu, jakoby fakt, że suma wydatków deklarowanych przez skarżących przekraczająca ich dochody świadczyła, iż wydatki są zawyżone. W sprzeciwie wskazano także, że wśród wymienionych przez skarżących wydatków trudno znaleźć takie, które nie są konieczne do utrzymania skarżących. Podniesiono również, że skarżący, w granicach swych możliwości we wcześniejszym okresie poczynili oszczędności, co pozwoliło im na ustanowienie pełnomocnika, jednakże oszczędności te zostały już wyczerpane. Autor sprzeciwu za sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania uznał wyrażony w postanowieniu wniosek, iż w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodzi przesłanka określona w art. 246 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych wydatków, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, zamieszkania i leczenia. Odstąpienie od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie ma charakter wyjątkowy i jest dopuszczalne, w świetle art. 246 ustawy, tylko wówczas, jeżeli poniesienie tych kosztów wiązałoby się z pozbawieniem strony możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Prawo pomocy może być przyznane tylko osobom, które obiektywnie (a nie tylko według ich własnego przekonania) nie dysponują środkami na wszczęcie i prowadzenie procesu przed sądem i nie są w stanie takich środków zdobyć. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym nie mogą być traktowane przez stronę jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia. Strona winna zatem w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero gdyby ograniczenie wydatków wiązało się z uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. Konieczności rezygnacji w danym miesiącu z niektórych wydatków, w związku z potrzebą poniesienia kosztów sądowych, nie zawsze można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Przedstawiona w treści wniosku J. L. i R. L. sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwala zaliczyć skarżących do osób ubogich, mających problemy z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący posiadają mieszkanie o powierzchni 57 m2 i działkę (o powierzchni 789 m2) z domem letniskowym, utrzymują się z dochodów w łącznej wysokości 3700 zł netto miesięcznie. J. L. i R. L. wymienili wprawdzie liczne obciążające ich budżet domowy wydatki, jednak nie wszystkie z nich korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Pierwszeństwa przed kosztami związanymi z udziałem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie można bowiem przyznać wydatkom, które nie są niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, a do takich słusznie referendarz sądowy zaliczył wydatki związane z utrzymaniem domku letniskowego (warto przy tym zauważyć, że skarżący zadeklarowali we wniosku opłaty za prąd na działce letniskowej w wysokości 130 zł miesięcznie, a więc wyższej aniżeli opłaty za prąd dot. mieszkania skarżących wynoszące 70 zł, co budzić musi wątpliwości). Ponadto w orzecznictwie sądowym przyjmuje się jednolicie, że także zobowiązania kredytowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. W ocenie Sądu wysokość dochodów skarżących (3700 zł), jak również okoliczność, że uzyskiwane są one z emerytur, a więc mają charakter stały i przewidywalny, pozwala stronie w ramach planowania wydatków uwzględnić konieczność posiadania odpowiednich środków pieniężnych na prowadzenie procesu sądowego dotyczącego zrealizowanej przez nich inwestycji. Nie sposób też pominąć, że skarżący ustanowili profesjonalnego pełnomocnika, co wiązać się musiało z koniecznością zapewnienia środków z pewnością znacznie przekraczających wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji nie ma powodów do przyjęcia, że nie będą w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych, a zawarty w sprzeciwie argument, że aktualnie nie mają możliwości czynienia oszczędności na potrzeby prowadzenia postępowania, ocenić trzeba jako gołosłowny. W ocenie Sądu przedstawione we wniosku i w sprzeciwie okoliczności nie wskazują, aby skarżący znajdowali się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów związanych z ich udziałem w sprawie na ogół obywateli (a do tego sprowadza się przyznanie prawa pomocy). J. L. i R. L. nie wykazali, że nie są w stanie, pomimo ograniczenia wydatków do minimum niezbędnego do utrzymania, we własnym zakresie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych przyczyn zasadne jest zatem utrzymanie w mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2017 r., na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.