VII SA/Wa 2270/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2018 r. odmawiającego C. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi C. P. i S. P. na decyzję [....] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [....] sierpnia 2016 r. nr [....] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej - C.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego Z wniosku o przyznanie prawa pomocy i akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem urodzonym w 1966 r. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni są emerytura i praca dorywcza w łącznej wysokości około 2000 zł miesięcznie. Syn skarżącej pozostaje bez pracy. Wnioskodawczyni mieszka w domu o pow. 53 m2. Wskazała, że nie posiada majątku ani oszczędności. Podała, że posiada zobowiązania podatek od nieruchomości 500 zł (rocznie), energia elektryczna 150 zł, gaz około 400 zł, woda 120 zł, rehabilitacja syna 500 zł. W piśmie z dnia [....] października 2017 r. wnioskodawczyni wskazała, że jest wdową, ma na utrzymaniu syna, który według jej oświadczenia nie razi sobie życiowo, ma problemy finansowe i z tego względu zmuszona jest do podejmowania prac dodatkowych. Natomiast w piśmie z dnia [....] listopada 2017 r. wyjaśniła, że środki na budowę domu, będącego przedmiotem sprawy, pochodziły z oszczędności gromadzonych przez całe życie, dodatkowo przy budowie wnioskodawczynię wspierał brat. Podała, że z oszczędności opłacała także pełnomocnika. Dodała, że syn wnioskodawczyni nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej z uwagi na chorobę kręgosłupa i dolegliwości reumatyczne. Syn jest w trakcie leczenia. Nie korzysta z pomocy rodziny, ze świadczeń społecznych, nie posiada rachunku bankowego, syn również nie posiada rachunku bankowego. Do formularza PPF dołączyła kopię dokumentacji medycznej, a do pisma z dnia [....] listopada 2017 r. kopię dokumentów PIT 37. W ocenie referendarza sądowego, mając na uwadze sytuację majątkową wnioskodawcy, uznać należy, iż nie jest zasadne przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazał, że wnioskodawczyni wszystkie dotychczasowe koszty ponosiła sama (łącznie 600 zł.). Obecnie pozostał jedynie koszt ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł., który wobec uiszczenia na wcześniejszym etapie sprawy wyższych kosztów sądowych, znajduje się w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawczyni. W kwestii ustanowienia pełnomocnika podał, że wnioskodawczynię stać było na etapie postępowania administracyjnego z korzystania z pełnomocnika ustanowionego we własnym zakresie. W piśmie z dnia [....] października 2017 r. podała, że zrezygnowała z jego pomocy za namową osób, a nie z powodów finansowych, dopiero w piśmie z dnia [....] listopada 2017 r. na pytanie o źródło finansowania pełnomocnika wskazała, że finansowała go z oszczędności, które się skończyły. Wskazał, że podane powody są niekonsekwentne i osłabiają wiarygodność wniosku w tym zakresie. Zatem uznał, że również w zakresie ustanowienia pełnomocnika brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy. Ponadto, z nadesłanej dokumentacji brak jest podstaw do przyjęcia, że syn wnioskodawczyni nie może podjąć pracy zarobkowej (brak orzeczenia o niezdolności do pracy). Posiada zatem potencjalne możliwości podjęcia pracy, co jest okolicznością negatywnie wpływającą na możliwość przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem uzasadnionych podstaw do przerzucania ciężaru prowadzenia sprawy na społeczeństwo w sytuacji, gdy strona sama nie wykorzystuje własnych możliwości. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 5 stycznia 2018 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podniosła, że jej sytuacja materialna jest bardzo zła i nie stać jej na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika do złożenia skargi kasacyjnej. Wskazała, że to, że we wniosku podała, że zrezygnowała z usług dotychczasowego pełnomocnika z powodu namowy osób trzecich, nie wyklucza tego, że nie stać jej było na dalsze korzystanie z usług pełnomocnika. Przyznała, że budowa domu pochłonęła wszystkie jej oszczędności życia, a z uzyskiwanych dochodów nie jest w stanie opłacić pełnomocnika z wyboru. Dodała, że choroba syna uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej w zawodzie tokarza i ma zamiast starać się o uzyskanie orzeczenia o niezdolności do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dorosłym synem. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni są emerytura i praca dorywcza w łącznej wysokości około 2000 zł miesięcznie. Syn skarżącej pozostaje bez pracy. Wnioskodawczyni mieszka w domu o pow. 53 m2. Wskazała, że nie posiada majątku ani oszczędności. Podała, że posiada zobowiązania podatek od nieruchomości 500 zł (rocznie), energia elektryczna 150 zł, gaz około 400 zł, woda 120 zł, rehabilitacja syna 500 zł. W ocenie Sądu, z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że skarżąca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. Wskazać należy, że majątek nieruchomy skarżącej może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy kredytu, jeśli stronie brakuje pieniędzy na koszty postępowania sądowego lub ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Wobec powyższego, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną skarżącej i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.