VII SA/Wa 1966/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Asesor WSA Michał Podsiadło, Protokolant st.spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R.sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w M. na czynność Burmistrza Miasta M. z dnia [...] września 2022 r. w przedmiocie ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta M. w przedmiocie ujęcia w gminnej ewidencji zabytków domu drewnianego znajdującego się na nieruchomości położonej przy ul. J. w M. oraz domu drewnianego znajdującego się na nieruchomości położonej przy ul. J. w M.; II. zasądza od Burmistrza Miasta M. na rzecz skarżącej R. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi R. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w M. ("skarżąca") jest czynność Burmistrza Miasta M. ("Burmistrz") z [...] września 2022 r. polegająca na ujęciu nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, w następującym stanie faktycznym i prawnym: Burmistrz Miasta M., na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 559 ze zm. – dalej: "u.s.g.") oraz art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 840 ze zm. – dalej: "u.o.z."), wydał [...] września 2022 r. zarządzenie nr [...] w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. W tej samej dacie Burmistrz czynnością materialno-techniczną włączył do tej ewidencji nieruchomości, zgodnie z załącznikiem do ww. zarządzenia, w tym pod pozycją nr 29 – dom drewniany I. 20 XX w., ul. [...], a pod pozycją 31 - dom drewniany, pocz. XX w., ul. [...]. Skarżąca pismem z 19 czerwca 2023 r. zwróciła się do Burmistrza o wykreślenie z Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. domu drewnianego przy ul. [...] i domu drewnianego przy ul. [...]. W piśmie z 30 czerwca 2023 r. Burmistrz odmówił uwzględnienia ww. wniosku i wykreślenia przedmiotowych nieruchomości z Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. Pismem z 14 lipca 2023 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na zarządzenie Burmistrza Miasta M. z [...] września 2022 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. Wniosła o uchylenie, względnie stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonego zarządzenia w zakresie włączenia do gminnej ewidencji zabytków domu drewnianego znajdującego się na nieruchomości położonej przy ul. [...] w M. i domu drewnianego znajdującego się na nieruchomości położonej przy ul. [...] w M., i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca zarzuciła Burmistrzowi naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.), naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r., Nr 36, poz. 175/1 ze zm.), niewłaściwe stosowanie art. 22 ust. 4 u.o.z. oraz naruszenie art. 6, art. 7 i art. 7a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. – dalej: "k.p.a."). W uzasadnieniu skargi podniesiono, że włącznie do gminnej ewidencji zabytków nieruchomości skarżącej jest niesłuszne i bezprawnie ogranicza jej prawa, jako właściciela nieruchomości. Skarżąca powołała się przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., sygn. akt: P 12/18, przytaczając jego treści, a także wskazała, że w wyroku tym uznano, że ograniczenie prawa własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodne z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie skarżącej powstałe na podstawie wadliwej procedury ograniczenie prawa własności narusza prawa właścicieli do poszanowania swojego mienia. Uzasadniając interes prawny do zaskarżenia ww. zarządzenia, skarżąca wskazała, że jest właścicielem nieruchomości położnych przy ul. [...] i [...] w M. Podniosła również, że ujęcie przedmiotowych nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków generuje dodatkowe ograniczenia w korzystaniu z tej nieruchomości, gdyż uniemożliwia dokonanie inwestycji bez zgody Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytów, co wynika z art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm. – dalej: "pr.bud."). W podsumowaniu skargi, skarżąca wskazała jako podstawę prawną wywiedzionej skargi art. 101 u.s.g, ewentualnie art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."). W odpowiedzi na skargę Burmistrz wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie jej oddalenie. Organ odnosząc się do dopuszczalności skargi wskazał, że skarżąca wniosła również skargę na czynność polegającą na odmowie wyłączenia przedmiotowych nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków, co może oznaczać tożsamość spraw. Burmistrz wskazał też, że ujęcie przedmiotowych nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków nastąpiło na podstawie zarządzenia nr [...] Burmistrza z [...] sierpnia 2013 r. Zarządzenie natomiast z [...] września 2022 r. w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości zawierało aktualizację kart adresowych, co nie jest zaś podważane w skardze. W odniesieniu do włączenia kart adresowych do gminnej ewidencji zabytków na mocy zarządzenia Burmistrza z [...] sierpnia 2013 r., zdaniem organu, skarżąca nie zachowała trybu do wniesienia skargi określonego w p.p.s.a. – w brzmieniu sprzed 1 czerwca 2017 r., tj. nie wezwała organu do usunięcia naruszenia prawa. Organ zauważył też, że włączenie kart adresowych zabytków opisanych w skardze do gminnej ewidencji zabytków nastąpiło w czasie, kiedy skarżąca nie była właścicielem przedmiotowych nieruchomości (skarżąca nabyła te nieruchomości w latach 2020-2022) i w dacie włączenia zabytków do ewidencji gminnej, czynność ta nie mogła naruszać interesu prawnego Spółki. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ uznał, że skarżąca nie przywołała konkretnych okoliczności faktycznych, które dotyczyłyby sposobu procedowania w zakresie ujęcia w ewidencji gminnej zabytków będących przedmiotem skargi, w tym nie wskazuje jakie konkretnie materiały (dowody) opisujące stan tych zabytków, czy też jakie cechy tych zabytków, nie zostały rozważone, czy też uwzględnione przez Burmistrza działającego w porozumieniu z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków. Zdaniem organu odpowiedź na skargę można ograniczyć do odniesienia się do skutków prawnych dla tej sprawy wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 12/18. W tym kontekście Burmistrz wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wprost określił, że wyrok ten dotyczy tzw. pominięcia ustawodawczego, co ma znaczenie dla ustalenia jego skutków. Zdaniem organu wyrok o niekonstytucyjności pominięcia ustawowego nie zmienia istniejącego stanu prawnego, lecz do dokonania takiej zmiany zobowiązuje ustawodawcę. Wyrok ten nie wywiera skutku w postaci nieważności czy bezskuteczności czynności polegających na ujęciu zabytku w gminnej ewidencji zabytków. Organ wskazał także, że nie można zgodzić się ze skarżącą, że wyłączenie zabytków z gminnej ewidencji powinno następować na wniosek właściciela zabytku, niejako automatycznie, bez badania cech obiektu nieruchomego i w związku z tym niezależnie od tego, czy posiada on cechy zabytku w rozumieniu u.o.z. Wywiedzenie takich skutków z wyroku Trybunału Konstytucyjnego byłoby sprzeczne z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który zakłada, że skutkiem wyroku może być ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej w trybie właściwym dla danego rodzaju spraw, co nie wyklucza, że merytorycznie sprawa zostanie załatwiona w sposób identyczny jak poprzednio. W ocenie Burmistrza, przyjęcie poglądu co do tego, że wpisy w gminnej ewidencji zabytków powinny być na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego usuwane na wniosek właściciela, bez merytorycznej oceny obiektu i bez współdziałania w tym zakresie z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków, otwierałoby drogę do podjęcia przez właścicieli obiektów zabytkowych działań, które w okresie przejściowym (do czasu nowelizacji u.o.z. uwzględniającej wyrok Trybunału) pozbawiłyby te obiekty cech historycznych czy doprowadziły do rozbiórki bez uzgodnienia z organem właściwym do spraw ochrony zabytków. Dalej Burmistrz stwierdził, że także w obecnym (po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r.) stanie prawnym podstawą włączenia karty adresowej zabytku do ewidencji gminnej jest ustalenie, że obiekt posiada cechy zabytku, o których mowa w art. 3 pkt 1 u.o.z. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie kwestionuje przepisów u.o.z. w zakresie formy ochrony zabytków, czy też ustawowej definicji pojęcia zabytku. Skarżąca, w ocenie Burmistrza, nie podnosiła, że przedmiotowe nieruchomości nie mają cech zabytku uzasadniających ujęcie ich w gminnej ewidencją zabytków. Burmistrz wskazał, że pismem z 30 czerwca 2023 r. wezwał skarżącą do przedstawienia uzasadnienia wniosku w tym zakresie, na co skarżąca nie zareagowała. Dlatego w ocenie Burmistrza skarżąca nie wykazała, że przedmiotowe nieruchomości nie mogły być zakwalifikowane jako zabytki w dacie włączenia ich do gminnej ewidencji zabytków (2013 r.), czy też w dacie aktualizacji kart adresowych (2022 r.). Jeżeli przedmiotem skargi jest czynność w postaci włączenia kart adresowych do gminnej ewidencji zabytków, to wadliwość tej czynności, uzasadniająca stwierdzenie nieważności zarządzenia w tym zakresie, powinna polegać na tym, że przedmiotowe nieruchomości nie posiadały cech zabytku już w dacie włączenia ich do gminnej ewidencji zabytków, czy też odpowiednio do przedmiotu zaskarżenia – w dacie aktualizacji kart. Zdaniem organu, tylko jeżeli przedmiotowe nieruchomości nie posiadały ustawowych cech zabytku w dacie włączenia dotyczących ich kart adresowych do gminnej ewidencji zabytków, niezapewnienie właścicielowi zabytku gwarancji proceduralnych w zakresie określonym przez Trybunał Konstytucyjny miało wpływ na treść czynności Burmistrza. W przeciwnym razie, gdy skarżąca nie kwestionuje cechy nieruchomości jako zabytku, nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności zarządzenia w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków czy bezskuteczności czynności włączenia karty adresowej do ewidencji. Burmistrz zwrócił również uwagę, że przedmiotowe nieruchomości były w zainteresowaniu konserwatorskim dużo wcześniej, zanim przyjęto w 2013 r gminną ewidencję zabytków. Powyższe budynki zostały objęte ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta M. przyjętym uchwałą Nr [...] Rady Miasta M. z dnia [...] lipca 2004 roku (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr [...], poz. [...]). Ponadto organ wskazał, że w piśmie z 19 lutego 2013 r. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków stwierdził, że nieruchomości położone przy ul. [...] oraz ul. [...] w M. są wymienione w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, co rodzi konieczność ujęcia ich w gminnej ewidencji zabytków. Skarżąca w piśmie z 4 grudnia 2023 r. podtrzymała swoje stanowisko w sprawie i przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2023 r., sygn. akt: II OSK 2781/17, w którym – zdaniem skarżącej – rozstrzygnięto podobne zagadania prawne jak w niniejszej sprawie, zarówno w zakresie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego jak i przedmiotu zaskarżenia. Odnosząc się do przedmiotu zaskarżenia i wątpliwości organu w tym zakresie, skarżąca wyjaśniła, że przedmiotem skargi jest zarządzenie Burmistrza Miasta M. nr [...] z [...] września 2022 r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. oraz, że podtrzymuje wniosek o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonego zarządzenia w zakresie ujęcia nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków domu drewnianego przy ul. [...] oraz domu drewnianego przy ul. [...] w M. W zakresie podstawy prawnej i terminu skargi, skarżąca wyjaśniła, że wniesienie skargi z art. 101 u.s.g. na taki akt nie jest ograniczone żadnym terminem. Także kwalifikacja zaskarżonej czynności do wskazanych w art. 3 ust. 2 pkt 6 p.p.s.a. również nie wprowadza ograniczeń czasowych do wniesienia skargi, ze względu na treść art. 53 § 2a p.p.s.a. Skarżąca, powołując się na wyrok NSA z 18 października 2023 r., w którym stwierdzono, że ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wniosła o rozpoznania skargi, gdyż uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego – w przypadku ww. kwalifikacji skargi. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków w piśmie z 6 grudnia 2023 r. wskazał, że przedmiotowe nieruchomości nie zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego, nie figurują również w wojewódzkiej ewidencji zabytków – jednakże zostały wyznaczone do włączenia do tejże ewidencji. Wskazał także, że organ konserwatorski jest w trakcie przygotowywania dokumentacji w postaci kart ewidencji zabytku architektury i budownictwa dla przedmiotowych nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przed wskazaniem przyczyn takiej oceny Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (które to Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela), ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (v. wyrok NSA z 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 3029/18 i II OSK 2326/18). Zatem, Sąd orzekając w niniejszej sprawie przede wszystkim przyjął, że skarga dotyczy czynności z [...] września 2022 r. polegającej na ujęciu (wskazanych w niej) nieruchomości w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. Jednocześnie Sąd uznał, że skarga ta została wniesiona z uchybieniem terminu. Sąd kierował się w tym zakresie przepisem art. 53 § 2 zd. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Terminu tego skarżąca nie zachowała, czemu także jej pełnomocnik w piśmie uzupełniającym z 4 grudnia 2023 r. nie zaprzeczył (i nie wykazał, aby sytuacja przedstawiała się w tym aspekcie formalnym inaczej). Wynika to także z akt, zgodnie z którymi w pierwszej kolejności po uzyskaniu informacji o skarżonej obecnie czynności, skarżąca (w dniu 19 czerwca 2023 r.) skierowała do organu wystąpienie o wyłączeniu nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków, a rozpoznawaną skargę wniosła dopiero po otrzymaniu odpowiedzi od organu na to wystąpienie. Należy też dodać, że skarżąca w dacie dokonywania kwestionowanej czynności - ujęcia domu drewnianego przy ul. [...] i domu drewnianego przy ul. [...] w M. w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M., posiadała tytuł prawny do tych nieruchomość (a więc pozostawały one już wówczas w zakresie jej "zainteresowania"); nie podała jednak daty, w której powzięła wiadomość o kwestionowanej obecnie przed Sądem czynności Burmistrza z [...] września 2022 r. Dlatego też (w ww. okolicznościach wynikających z akt) Sąd uznał, że wniesienie skargi w niniejszej sprawie nastąpiło po terminie. Sąd ocenił jednak, że nie miało to miejsca z winy strony. Dokonanie takiej oceny umożliwia zaś merytoryczne rozpoznanie tak wniesionej skargi; pozwala na to przepis art. 53 § 2 zd. 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu (tj. do wniesienia skargi) nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. z uchybieniem terminu nie powoduje więc bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia. Natomiast, jak wskazał NSA w postanowieniu z 18 maja 2021 r., sygn. akt II OZ 218/21 (orzekając w sprawie analogicznej) okoliczność mogącą uzasadniać brak winy skarżącego w uchybieniu omawianego terminu może stanowić dotychczasowy brak jednolitości w orzecznictwie sądów administracyjnych co do charakteru działań organu podjętych na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 1-3 u.o.z.; rozbieżności w orzecznictwie w tym zakresie mogły bowiem wpłynąć na to, że skarżący wadliwie przyjął początkowy moment rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi. Taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżąca kierując się jednym z poglądów prezentowanych dotychczas w orzecznictwie (co do kwalifikacji działań organu podjętych w oparciu o art. 22 ust. 5 pkt 1-3 u.z.o.), wnosząc skargę miała na względzie art. 101 u.s.g. i art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., i uznała, że nie wiąże jej żaden termin przy jej wnoszeniu (v. art. 53 § 2a p.p.s.a.). Sąd uwzględnił powyższe i przyjął, że skarga pomimo uchybienia terminu do jej wniesienia, podlega rozpoznaniu. Sąd uznał bowiem, że uchybienie tego terminu jest związane wyłącznie ze zmianą kwalifikacji przedmiotu zaskarżenia (wywołaną aktualnym i dominującym orzecznictwem w tym zakresie). Sąd nie podzielił tym samym zastrzeżeń organu wyrażonych w odpowiedzi na skargę co do jej dopuszczalności, mających dalej prowadzić do jej odrzucenia. W kontekście argumentacji organu Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że treść zarządzenia Burmistrza Miasta M. z [...] września 2022 r. nie pozwala uznać, aby w odniesieniu do przedmiotowych w sprawie nieruchomości w dniu wydania tego aktu dokonano wyłącznie aktualizacji ich kart adresowych, a nie ujęcia w gminnej ewidencji zabytków. Ze wskazanego zarządzenia wynika bowiem, że traci moc poprzednie zarządzenie tego organu wydane w tym przedmiocie (tj. w sprawie założenia gminnej ewidencji zabytków) 13 sierpnia 2013 r. Poza tym Sąd stwierdza, że sprawa niniejsza nie jest tożsama ze sprawą ze skargi skarżącej na czynność Burmistrza z [...] czerwca 2023 r., polegającą na odmowie wyłączenia przedmiotowych nieruchomości z gminnej ewidencji zabytków. Co więcej, zdaniem Sądu, sprawa niniejsza ma szerszy zakres merytoryczny niż druga z przywołanych, inaczej rzecz ujmując: wynik w tej sprawie będzie miał znaczenie w drugiej, co też w sprawie o sygn. akt tut. Sądu VII SA/Wa 1967/23 zostało uwzględnione i skutkowało zawieszeniem postępowania sądowego. Przechodząc do oceny merytorycznej Sąd zauważa natomiast, że skarżona czynność z [...] września 2022 r. – polegająca na ujęciu dwóch nieruchomości (domów drewnianych) w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M., podjęta została na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z. Zgodnie z tym pierwszym, wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. Stosownie natomiast do art. 22 ust. 5 u.o.z. w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Podstawę ujęcia przedmiotowych budynków w gminnej ewidencji zabytków stanowił art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.; obiekty te, tj. dom drewniany l. 20 XX w., ul. [...] oraz dom drewniany pocz. XX w. ul. [...], zostały włączone do gminnej ewidencji zabytków na podstawie ustaleń przedstawicieli wskazanych w tym przepisie organów, w tym Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (v. poz. 29 i 31 załącznika do zarządzenia nr [...] Burmistrza Miasta M. z [...] września 2022 r. "Wykaz zabytków nieruchomych" oraz pismo MWKZ z 8 lipca 2022 r.). Organ w odpowiedzi na skargę wskazał wprawdzie na pismo MWKZ, z którego wynika, że ww. budynki są ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków (v. pismo tego organu z 19 lutego 2013 r.), ale w postępowaniu przed Sądem, (w odpowiedzi na pismo z 5 grudnia 2023 r.) Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków okoliczności tej nie potwierdził, a zaprzeczył (Wojewódzka Ewidencja Zabytków jest zaś z tą odpowiedzią MWKZ zgodna – czy inaczej, brak w niej ww. domów drewnianych należących obecnie do skarżącej). Sąd uznał więc, że nie ma podstaw, by przyjąć, że podstawę prawną skarżonej czynności stanowi art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z. i dokonał oceny sprawy z uwzględnieniem art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. W skardze w kontekście tej regulacji prawnej podniesiono zarzuty dotyczące jej niezgodności z Konstytucją RP i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Wątpliwości w tym zakresie (i z przyczyn w istocie tożsamych) wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II OSK 2781/17, przedstawiając Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: "Czy art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2017 r. poz. 2187 z późn. zm.) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości poprzez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest zgodny z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 z późn. zm.)." NSA wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia z 13 czerwca 2018 r., o sygn. jw., że ma wątpliwość co do zgodności art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. z Konstytucją RP oraz prawem międzynarodowym w zakresie, w jakim ogranicza on prawo własności nieruchomości poprzez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony tak procesowej, jak i materialnoprawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. "Skoro bowiem przepisy nie precyzują, w jaki sposób ma dojść do sprawdzenia kart adresowych, ani sposobu udokumentowania tej czynności, to (...) każdy przejaw aktywności organu w tym zakresie należy uznać za prawidłowy. W rezultacie kontrola tej czynności przez sąd administracyjny ma jedynie charakter formalny. (...) nie można więc zweryfikować, czy nieruchomość ta jest rzeczywiście zabytkiem i czy objęcie jej ochroną konserwatorską jest uzasadnione. Co również istotne, w świetle art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., właściciel dowiaduje się o tym, że dokonano wpisu ex-post. Taka regulacja i "utajnienie" procedury ujawnienia nieruchomości w ewidencji budzi wątpliwości z punktu widzenia racjonalności tejże regulacji". Wskazane zastrzeżenia NSA zostały podzielone przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18 orzekł, że: art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. (Dz. U. z 2022 r., poz. 840) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ten sposób TK zgodził się z NSA co do wadliwości procedury wyznaczającej nieruchomość, a dalej ujmującej ją w gminnej ewidencji zabytków. Wskazał, że fundamentem demokratycznego państwa prawnego jest możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. "Art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków w zakresie wskazanym przez NSA prowadzi do sytuacji, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się, że nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem." I dalej TK wskazał, że postępowanie w takim zakresie musi być oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych regulacjach. "Kryteria powinny być przejrzyste, ponieważ od nich zależy możliwa ingerencja w konstytucyjne wolności i prawa. Niebezpieczeństwo arbitralności organów wykonawczych j.s.t. prowadzić może do bezpodstawnego działania, zwłaszcza, że definicja ustawowa "zabytku" tworzy szerokie pole administracyjnego uznania". Z tych też przyczyn TK uznał, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. jest niegodny z Konstytucją RP. Przy czym wyrok TK wskazuje na pominięcie/zaniechanie prawodawcze; stanowi bowiem, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie w jakim nie reguluje "wymaganych" kwestii, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Mowa w nim o regulacji niepełnej/niewystarczającej dla zapewnienia odpowiedniej ochrony właścicielowi nieruchomości. Zatem, choć wskazanym wyrokiem TK nie wyeliminował z systemu prawnego art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., stanowiącego podstawę prawną kontrolowanej w sprawie czynności, to jednak stosując ten przepis prawa Sąd obowiązany był uwzględnić stanowisko Trybunału co do jego "braków". Uwzględniając wyrok TK, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał więc, że wskazane przez Trybunał zaniechanie prawodawcze, skutkować musi przyjęciem wadliwości procedury, która poprzedzała ujęcie przedmiotowych w sprawie budynków – dwóch domów drewnianych przy ul. [...] i [...] w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta M. Wskazane zaniechanie spowodowało naruszenie prawa (w szczególności ww. przepisów Konstytucji RP), poprzez zastosowanie uproszczonej – wewnętrznej procedury poprzedzającej skarżoną czynność. Zastosowana w sprawie procedura nie tylko nie umożliwiła udziału w niej właściciela nieruchomości, ale też miała miejsce bez postępowania o charakterze dowodowym (dotyczącym ustalenia czy zabytek włączony do gminnej ewidencji zabytków jest rzeczywiście zabytkiem w rozumieniu u.o.z.). Nie pozwoliła więc również na zapoznanie z wynikiem postępowania wyjaśniającego (ustalającego wartości ocenianych nieruchomości), podmiotowi, którego prawo w ten sposób (tj. poprzez ujęcie w gminnej ewidencji zabytków) mogło zostać znacząco osłabione. Te też kwestie zostały podniesione także w rozpoznawanej skardze, a Sąd uznaje zarzuty skarżącej w tym zakresie za zasadne. Podnosi też, że w kontekście ww. wyroku TK, także NSA prezentuje stanowisko zgodne z powyżej przedstawionym, v. m.in. wyrok NSA z 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 3029/18, z 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 2326/18. Z tych też przyczyn Sąd za konieczne uznał uwzględnienie skargi, nie przesądzając jednak w żaden sposób czy przedmiotowe budynki posiadają wartości prawnie chronione, które uzasadniają ujęcie ich w gminnej ewidencji zabytków. W tych warunkach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 146 § 1 i art. 200 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.