Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

VII SA/Wa 1921/22

Wyrok WSA w Warszawie z 23 lutego 2023 r., VII SA/Wa 1921/22 – rejestr zabytków

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia
23 lutego 2023
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Asesor WSA Elżbieta Granatowska (spr.), Protokolant: specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2023 r. sprawy ze skarg H. sp. z o.o. z siedzibą w W., A. sp. z o.o. z siedzibą w W1. i W. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 21 lipca 2022 r. znak DOZ-OAiK.650.157.2022.ML w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków nieruchomych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 24 stycznia 2022 r. znak: WRiD.5130.13.2019.BL, WRiD.5130.20.2021.BL, WRiD.5130.21.2021.BL, II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz H. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych), na rzecz A. sp. z o.o. z siedzibą w W1. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) i na rzecz W. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 21 lipca 2022 r., znak: DOZ-OAiK.650.157.2022.ML Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołań spółek W. sp. z o.o. z/s w W. oraz H. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą we W., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 24 stycznia 2022 r., wpisującą do rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego: I. Halę tłoczni-ciągarni- wykańczalni, położoną we W. przy ul. [...], na dz. [...] obręb [...] w zespole zakładów H. sp. z o.o. w likwidacji, w granicach murów obwodowych z wyłączeniem wtórnie dostawionych do elewacji wschodniej i zachodniej parterowych aneksów, stalowej konstrukcji schodów i ramp przy elewacji zachodniej; II. Otoczenie przedmiotowego zabytku w granicach opisanych w orzeczeniu oraz oznaczonych na załączniku graficznym do ww. decyzji, obejmujące południową część działki nr [...] obręb [...] oraz tereny działek ew. nr [...] obręb [...] III. Odmawiającą umorzenia postępowania w części dotyczącej otoczenia zabytku - hali H. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte z urzędu zawiadomieniem z dnia 2 lutego 2019 r. Decyzją z dnia 10 grudnia 2020 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej w skrócie DWKZ) wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego: "I. Halę tloczni-ciągarni-wykańczalni, położoną we W. przy ul. [...], na dz. [...] obręb [...] w zespole zakładów H. S.A., w granicach murów obwodowych z wyłączeniem wtórnie dostawionych do elewacji wschodniej i zachodniej parterowych aneksów oraz stalowej konstrukcji schodów i ramp przy elewacji zachodniej; II. Otoczenie przedmiotowego zabytku od strony południowej, określone południową częścią działki nr [...] przy ul. [...] we W.". Lokalizacja zabytku i zakres ochrony konserwatorskiej zostały oznaczone na załączniku graficznym nr 2, stanowiącym integralną część ww. decyzji. W wyniku wniesienia odwołania przez H. S.A., Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu decyzją z 10 maja 2021 r., znak: DOZ-OAiK.65O.85.2O21.ML.2, uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego, DWKZ niedostatecznie rozpoznał i ustalił stan faktyczny sprawy, naruszając art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a tym samym zaskarżona decyzja wykracza poza ramy uznania administracyjnego. Jednocześnie Minister stwierdził, że organ I instancji nie doprecyzował zakresu ochrony konserwatorskiej w odniesieniu do budynku hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni przy ul. [...] we W. oraz niedostatecznie przeprowadził waloryzację tego budynku. W uzasadnieniu uchylonej decyzji, organ ten jedynie lakonicznie wskazał co przemawia za uznaniem wartości artystycznych i historycznych obiektu, uzasadniających jego wpisanie do rejestru zabytków. Minister podkreślił również wewnętrzną sprzeczność zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczenia granic strefy otoczenia ww. budynku, stwierdzając konieczność rozważenia wpisania do rejestru zabytków strefy otoczenia zabytku w sposób powalający na realne wypełnienie jego celów, określonych w definicji ustawowej. W toku ponownego rozpatrywania sprawy DWKZ pismami z 28 czerwca 2021 r. zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wpisania do rejestru zabytków nieruchomych otoczenia budynku hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni przy ul. [...] we W. w zakresie działek ew. nr [...] i [...], a także w zakresie działek ew. nr [...] i [...] obręb [...]. Następnie postanowieniem nr 447/2021 z 28 czerwca 2021 r. organ ten zawiadomił strony o połączeniu postępowań administracyjnych, w wyniku którego prowadził jedno postępowanie w sprawie wpisania do rejestru zabytków nieruchomych hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni oraz otoczenia przedmiotowego zabytku od strony południowej. Organ I instancji przeprowadził w dniu 19 października 2021 r. oględziny ww. nieruchomości. Po rozpatrzeniu wniosku H. sp. z o.o. w likwidacji, postanowieniem nr 27/2022 z 10 stycznia 2022 r. DWKZ odmówił przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, wskazując, że zakres żądania dotyczy w istocie merytorycznego rozstrzygnięcia prowadzonego postępowania, czyli rozstrzygnięcia kończącej go decyzji. W dniu 24 stycznia 2022 r. DWKZ wydał wskazaną na wstępie decyzję o wpisie zabytku wraz z otoczeniem do rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego. Integralną częścią decyzji jest załącznik graficzny nr 2, na którym oznaczono granicę ochrony konserwatorskiej zarówno budynku hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni (kolorem czerwonym), jak i granicę otoczenia przedmiotowego zabytku (kolorem zielonym). Odwołania od tej decyzji wniosły spółki W. sp. z o.o. z/s w W. oraz H. sp. z o.o. z siedzibą we W.. Spółka W. zaskarżyła powyższą decyzję w części pkt II i III oraz wniosła o orzeczenie co do istoty sprawy w tej części poprzez umorzenie postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków otoczenia w części obejmującej działki ewidencyjne nr [...] oraz nr [...] obręb [...]. Spółka H. sp. z o.o. z siedzibą we W. zaskarżyła decyzję w całości, zarzucając błędne prowadzenie przez organ I instancji postepowania dowodowego oraz zasadność wpisu hali wraz z otoczeniem do rejestru zabytków. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że z legalnej definicji zabytku nieruchomego zawartej w art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. wynika, iż jest to nieruchomość, ich części lub zespoły, będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Stosownie do przepisu art. 6 ust. 1 pkt. 1 u.o.z., zabytki nieruchome podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Według klasyfikacji zawartej w ww. przepisie, obiekt wpisany do rejestru przede wszystkim odpowiada kategorii dzieła architektury i budownictwa (art. 6 ust. 1 pkt i lit. "c"), a w związku z pierwotnym przeznaczeniem i pełnioną funkcją, wpisuje się również w kategorię obiektu techniki, jako budynek przemysłowy (art. 6 ust. i pkt i lit "e"). Ponadto, stosownie do art. 9 ust. 2 u.o.z., w trybie określonym w ust. 1, do rejestru może być również wpisane otoczenie zabytku wpisanego do rejestru, a także nazwa geograficzna, historyczna lub tradycyjna tego zabytku. Ustawowa definicja strefy otoczenia zabytku została zawarta w art. 3 pkt 15 u.o.z. Wynika z niej, że jest to teren wokół lub przy zabytku wyznaczony w decyzji o wpisie tego terenu do rejestru zabytków w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Organ II instancji wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie materiału dowodowego, na który składają się m.in. karta ewidencyjna opracowana dla: "hali tłoczni-ciągarni w zespole fabrycznym H. S.A.", wykonana przez R. M. w październiku 2018 r. (ze wskazaniem materiału archiwalnego, w tym opracowań projektowych obiektu oraz bibliografii); karta ewidencyjna opracowana dla "hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni w zespole zakładów H. S.A. we W.", wykonana przez M. M. we wrześniu 2018 r. (ze wskazaniem dokumentacji budowlanej rozbudowy hali oraz bibliografii z zakresu kultury industrialnej i architektury); protokół oraz materiał fotograficzny z oględzin budynku hali przy ul. [...] we W., przeprowadzonych w dniu 10 kwietnia 2019 r. oraz protokół wraz z materiałem fotograficznym z oględzin hali jej otoczenia przeprowadzonych w dniu 19 października 2021 r. Ponadto, Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków, jako dowody w sprawie, dopuścił uwagi i stanowiska stron (H. S.A. z 10 kwietnia 2019 r.; W. s. k. z 28 września 2021 r., 5 listopada 2021 r. i 16 listopada 2021 r.), w tym opracowanie p.n. "Opinia konserwatorsko-architektoniczna dotycząca ekspozycji budynku hali produkcyjnej H. W., zlokalizowanego we W., przy ul. [...] na działce [...] (w dokumentach [...]), k.m. [...] obr. [...], gm. [...], woj. dolnośląskie", wykonane na zalecenie W. sp. z o.o. [...] s. k. przez mgr. inż. arch. Z.B. z datą 6 września 2021 r. Analiza powyższego materiału dowodowego pozwoliła organowi I instancji na ocenę wartości zabytkowych tego budynku. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że organy ochrony zabytków, jako organy wyspecjalizowane w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego, są władne do dokonywania oceny zabytku pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych lub naukowych i nie mają obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, jeśli inne dowody, które zostały samodzielnie ocenione przez organ, potwierdzają ustalenia zawarte w rozstrzygnięciu wydanym w sprawie wpisu do rejestru zabytków. Organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy, potwierdza wartości zabytkowe budynku przemysłowego hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni przy ul. [...] we W., a także uzasadnia potrzebę wyznaczenia strefy otoczenia dla tego zabytku. Przedmiotowy obiekt wyróżnia się bowiem na tle innych tego typu realizacji na terenie [...], jako ikoniczny przykład powojennej zabudowy przemysłowej. Połączenie jego rozwiązań konstrukcyjnych z rozwiązaniami formalnymi wyróżnia natomiast ten obiekt spośród zabudowy zakładów przemysłowych na terenie Polski. Poza wskazanymi przez organ pierwszej instancji okolicznościami dopowiedzieć należy, iż hala tłoczni-ciągarni-wykańczalni przy ul. [...], stanowi cenny przykład architektury przemysłowej o wysokich walorach architektonicznych. Utylitarne przeznaczenie budynku, jego duża skala i rozpiętość, przyczyniły się do realizacji obiektu o ciekawych rozwiązaniach formalnych, reprezentatywnym dla stylistyki powojennego modernizmu. Rytm konstrukcji dachu szedowego, znanej i stosowanej w zabudowie przemysłowej od dziewiętnastego wieku, w omawianym obiekcie został wyraźnie zaakcentowany w elewacjach, głównie w elewacji widocznej z ul. [...], poprzez dynamiczną kompozycję płaszczyzn szklonych, kontrastowanych z płaszczyznami płyt prefabrykowanych. Ten zabieg artystyczny daje efekt przeskalowania układu dachu szedowego. Tym samym obiekt jest wizualnie całkowicie podporządkowany temu elementowi konstrukcji. Wobec swojej skali realizacja ta jest bliska także nurtowi brutalizmu, z którym architekci polscy eksperymentowali w różnego rodzaju obiektach w latach 60. i 70. XX w. Kontrastowo do dynamicznej kompozycji elewacji od strony ul. [...], rozbudowa obiektu od jego zaplecza, przyniosła uspokojenie form i ograniczyła się do rytmu poziomych przeszkleń wstęgowych. Dla odczytania tego wiodącego waloru artystycznego omawianego obiektu, tj. jego skali i rytmu formy, niezmiernie istotne jest utrzymanie głównej zasady jego ekspozycji, czytelnej dzięki utrzymaniu od strony ul. [...] terenów niezabudowanych, a także kontrolowanie sposobu zagospodarowania jego najbliższego sąsiedztwa. W tym kontekście organ wskazał, że budynek hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni przy ul. [...], stanowi przykład powojennej architektury przemysłowej o wyjątkowej formie oraz oddziaływaniu przestrzennym, właściwym skali miejsca i wyraźnie odbiegającym od standardowych projektów architektury przemysłowej PRL, co wpisuje go w nurt inwestycji o wysokiej randze artystycznej. Zmiany urządzeń technicznych w linii produkcyjnej, czy też zaprzestanie tej produkcji - deklarowane przez H. sp. z o.o. w likwidacji - również pozostają bez wpływu na ocenę jego wartości zabytkowej. Przedmiotowy budynek został bowiem uznany za zabytek głównie jako dzieło architektury i budownictwa (art. 6 ust.i pkt.i lit "c"), natomiast przypisanie mu walorów obiektu techniki (art. 6 ust. 1 pkt. 1 lit "e") ograniczone jest do roli dokumentacyjnej jego historycznej funkcji, jako budynku przemysłowego, a nie samoistnego dzieła techniki. Organ podkreślił, że materiał dowodowy w tym również wniesiona przez jedną ze stron opinia mgr. inż. arch. Z.B. z 6 września 2021 r. wskazuje, że w obecnym stanie zachowania hala posiada wartości historyczne, artystyczne i naukowe. Budynek stanowi przedmiot zainteresowania dla badaczy tej dziedziny m.in. Muzeum Architektury we W. oraz wielu jej popularyzatorów. Zatem stanowi on tym samym przyczynek do badań w zakresie historii architektury, historii miasta oraz jego rozwoju przestrzennego i społecznego. Równocześnie przedmiotowy budynek stanowi pełen autentyzmu dokument dla badań nad historią polskiej architektury przemysłowej doby powojennej. Nawiązując do podniesionych w odwołaniu zarzutów, przedmiotowy budynek może być również w przyszłości przedmiotem badań naukowych, które są procesem o charakterze ciągłym i nie jest wymagane, aby stan wiedzy na temat dzieła był zamknięty w momencie wpisania go do rejestru zabytków, co wynika wprost z treści przepisu art. 13 ust. 1 u.o.z. Odpowiadając na argument dotyczący braku walorów estetycznych przez omawiany obiekt, organ wskazał, iż kategorie te jako subiektywne nie są pierwszorzędne z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej, której celem nadrzędnym są działania zachowawcze, konserwujące oryginalną substancję materiałową danego zabytku. W ocenie Ministra, omawiany budynek posiada unikatowy wyraz architektoniczny, zatem konieczne jest zapewnienie mu dodatkowej ochrony poprzez wyznaczenie strefy otoczenia, obejmującego część działki ew. nr [...](teren przed elewacją wzdłuż ul. [...]) oraz działki ew. nr [...], [...] (teren zagospodarowany obiektem stacji benzynowej), działki ew. nr [...] i [...] usytuowane w sąsiedztwie hali od jej południowo-wschodniej strony (działka ew. nr [...] obecnie jest niezabudowana, a na działce ew. nr [...] znajduje się niewielki pawilon). Zdaniem organu II instancji, jednym z najcenniejszych elementów przedmiotowego budynku jest opracowanie architektoniczne elewacji od strony ul. [...], a także dobra czytelność bryły obiektu w widoku z południowego-wschodu. Nie ulega zatem wątpliwości, że obiekt ten wymaga ochrony walorów widokowych. Ochrona ta powinna być realizowana w układzie dokumentującym jego dawną funkcję oraz lokalizację w układzie przestrzennym najbardziej zbliżonym do oryginalnej koncepcji ekspozycji budynku hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni przy ul. [...]. O słuszności wprowadzenia ochrony widokowej omawianego zabytku dowodzi materiał zgromadzony w aktach, w szczególności zdjęcia z oględzin, lecz także materiał zdjęciowy zawarty w opinii mgr. inż. arch. Z. B.. W kontekście ww. materiałów organ zauważył, że omawiany budynek zwrócony jest elewacją południową w kierunku ul. [...] i oryginalnie poprzedzony był terenem pozbawionym zabudowy, a stan ten jest utrzymany do dziś. Zatem elewacja ta była widoczna w całej swojej szerokości z ww. terenu tj. obecnie części działki ew. nr [...]. W ocenie organów ochrony zabytków, nie mniej ważny jest także widok na przedmiotowy obiekt z terenu położonego na południowy-wschód, bowiem jest to jedyny nieprzesłonięty wysoką zabudową widok na ekspresyjny układ bryły hali. Ewentualna likwidacja substandardowego pawilonu, stacji paliw i tablic reklamowych, może w przyszłości poprawić warunki dla ochrony widoku na przedmiotowy budynek ze wskazanej strony. Konieczne jest też monitorowanie skali obiektów wprowadzanych w ten obszar. Organ nie zgodził się z zarzutami odwołania, że widok z tego kierunku jest przesłonięty przez wiadukt kolejowy, bowiem znajduje się on znacznie poza strefą otoczenia, wyznaczoną w decyzji z 24 stycznia 2022 r. W obecnym stanie zagospodarowania omawianego obszaru włączonego w strefę otoczenia zabytku, zachowana jest otwarta ekspozycja jego elewacji i bryły przede wszystkim z terenów ww. działek, objętych wpisem do rejestru zabytków. Organ I instancji, wyznaczając strefę otoczenia omawianego zabytku, ograniczył ją do nieruchomości gruntowych, które nie są zagospodarowane wysoką zabudową, dlatego też odmiennie potraktował zachodnią granicę strefy otoczenia. Ograniczył ją do linii prostej prowadzonej wzdłuż murów obwodowych elewacji zachodniej budynku hali, ponieważ w bezpośrednim sąsiedztwie od zachodu zabytku znajduje się wysoki obiekt biurowy, zatem nie może być tu mowy o jego szerszej ekspozycji. Ponadto układ bryły dachu szedowego osiąga najlepszy efekt od strony południowo-wschodniej, z uwagi na swoją konstrukcję wizualnie ciążącą w tym kierunku. Drzewa na terenie działek od strony wschodniej w przeważającej grupie stanowią okazy gatunków liściastych, zatem ich niekorzystny wpływ na warunki ochrony widoku na budynek hali, jest jedynie okresowy i średnio ogranicza się do kilku miesięcy w roku. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie samo dopuszczenie zabudowy działek ew. nr [...] i [...], w bezpośrednim sąsiedztwie zabytkowego budynku powoduje bezpośrednio zagrożenie wystąpienia szkodliwego oddziaływania czynników zewnętrznych. Jednym z takich czynników jest obniżenie wartości dokumentacyjnej (historycznej i naukowej) przedmiotowego zabytku poprzez zmianę układu przestrzennego w bezpośrednim otoczeniu. Ponadto, obniżenie wartości widokowych, w tym czytelności kompozycji elewacji i układu bryły budynku hali (wartości artystyczne). Jednocześnie przy realizacji jakiejkolwiek inwestycji dopuszczonej na omawianym terenie, mogą wystąpić inne, obecnie nieprzewidywalne, okoliczności bezpośrednio wpływające na pogorszenie warunków ochrony prawnej zabytkowego budynku hali. Rozstrzyganie co do skutków ich wystąpienia już w momencie wpisu do rejestru zabytków jest przedwczesne. Wpisując bowiem strefę otoczenia zabytku do rejestru, organ stworzył warunki prawne umożliwiające decydowanie w sprawach mających znaczenie dla trwałego zachowania wartości zabytkowych budynku hali. Skargi na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły spółki: H. sp. z o.o. z siedzibą we W.(sygn. akt VII SA/Wa 1921/22), A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (poprzednia nazwa M. sp. z o.o. z siedzibą w W., sygn. akt VII SA/Wa 1922/22) oraz W. sp. z o.o. z siedzibą we W.(sygn. akt VII SA/Wa 1923/22), reprezentowane przez profesjonalnych pełnomocników. Postanowieniami z dnia 30 listopada 2022 r. Sąd połączył te sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt VII SA/Wa 1921/22. Spółka H. sp. z o.o. z siedzibą we W. zaskarżyła decyzję w całości, zarzucając organowi naruszenie: I. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną z uwagi na zbycie przez skarżącą prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz własności budynków w dniu 15 czerwca 2022 r., a tym samym utraty statusu strony przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym w oparciu o art. 30 § 4 k.p.a., w sytuacji, gdy zgodnie z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji pomimo tego, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a zgromadzony materiał dowodowy został oceniony z pominięciem wszechstronnej i swobodnej oceny dowodów oraz słusznego interesu strony, co doprowadziło do nieodniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu. 3) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji z pominięciem obowiązku wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy zgodnie z art. 11 k.p.a. oraz z pominięciem obowiązku odniesienia się do zarzutów kierowanych przez strony do decyzji organu I instancji. 4) art. 79 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji pomimo tego, że strony postępowania nie miały zagwarantowanego prawa do wzięcia udziału w przeprowadzeniu dowodów na etapie postępowania przez organem I instancji, które stanowiły podstawę do wydania decyzji w niniejszym postępowaniu. II. naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie, tj.: 1) § 14 ust. 1, § 15 ust. 1 i ust. 7 oraz § 18b ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 26 maja 2011 r. (tj. z dnia 20 listopada 2020 r., Dz.U. z 2021 r., poz. 56 - zwaną dalej: rozporządzenie w sprawie ewidencji zabytków) i przyjęcie, że karty ewidencyjne zabytków mogły stanowić podstawę do oceny wpisania zabytku do rejestru, podczas gdy karty te sporządzono w sposób sprzeczny z przepisami prawa, a w aktach postępowania nie wykazano, iż dotychczasowy użytkownik wieczysty był informowany o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej oraz gminnej ewidencji zabytków. 2) zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez pozbawienie właściciela budynku prawa o decydowaniu na temat dysponowania budynkiem w sytuacji, gdy zarówno w interesie właściciela, jak i interesie społecznym było ewentualne zastosowanie mniej rygorystycznych form ochrony zabytku. W skardze wniesiono o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz uchylenie w całości w oparciu o art. 135 p.p.s.a. decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz spółki kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż w toku całego postępowania, trwającego od ponad 3 lat, organy obu instancji dopuściły się szeregu uchybień procesowych w zakresie ustalenia i oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz nie prowadziły postępowania w sposób mogący budzić zaufanie stron do władzy publicznej. Pierwsza decyzja o wpisie do rejestru zabytków wydana przez DWKZ z dnia 10 grudnia 2020 r. została uchylona przez Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w dniu 10 maja 2021 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia 10 maja 2021 r. Minister nie wskazał co prawda wytycznych w zakresie wykładni przepisów postępowania, jednakże podniósł szereg uchybień, które nie zostały następnie naprawione zarówno przez organ I instancji, i przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. W skardze podniesiono, że zaskarżona decyzja została wydana w stosunku do H. sp. z o.o. w likwidacji, KRS: [...]. Skierowanie decyzji do takiego podmiotu powoduje, że mamy do czynienia z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z odpisem pełnym KRS dnia 10 marca 2022 r. Sąd Rejonowy [...], [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego wydał postanowienie w sprawie o sygn. [...], w oparciu o które wykreślił informację o likwidacji spółki H. sp. z o.o. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 1683, zwaną dalej: ustawa o KRS) domniemywa się, że dane wpisane do Rejestru są prawdziwe, a zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o KRS od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. W odpisie zupełnym w dziale 6 Rubryka 1 (likwidacja) Krajowego Rejestru Sądowego znajduje się informacja o uchyleniu likwidacji na mocy uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników nr 2 z dnia 31 stycznia 2022 r., zaprotokołowanej przez notariusz J. Ś. we W., Rep [...]. Ponadto w dniu 15 czerwca 2022 r. H. sp. z o.o. na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep [...] zbyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości i własności budynków, dla których Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgi wieczyste KW [...] i [...]. Odpowiednia wzmianka o zbyciu została odnotowana w działach II ksiąg wieczystych. Pomimo tego organ II instancji skierował w dalszym ciągu decyzję do spółki H. sp. z o.o. w likwidacji, zamiast do jej następcy prawnego. Oznacza to, że przy ustalaniu kręgu adresatów decyzji organ pominął nie tylko jawność wpisów w Krajowym Rejestrze Sądowym, ale także przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie bowiem z treścią art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 1728, zwaną dalej: u.k.w.h), wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Późniejsze ujawnienie M. sp. z o.o. w działach II ksiąg wieczystych, na których znajduje się zabytek oraz jego otoczenie, miało skutek już od dnia 15 czerwca 2022 r., a więc od dnia złożenia wniosku o wpis. Zaskarżona decyzja powinna zostać zatem skierowana do nabywcy użytkowania wieczystego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji nie odniósł się w ogóle do faktu zamieszczenia wzmianek w księgach wieczystych i nie podał, dlaczego pomimo zamieszczenia wzmianek doręczył zaskarżoną decyzję do zbywcy, a nie nabywcy prawa użytkowania wieczystego i własności budynków. W skardze podkreślono, że organy administracji nie zebrały zgodnie z prawem materiału dowodowego, z którego wynikałyby unikalne cechy mogące uznać halę za zabytek techniki. Do najpoważniejszych błędów organów należy zaliczyć brak wyczerpującego i przekonującego uzasadnienia decyzji, co ściśle wiąże się z brakiem dokładnego rozpoznania obiektu i ustalenia jego wartości zabytkowej. Błędem jest również uzasadnienie decyzji poprzez podanie samego opisu obiektu, co stanowi jedynie stwierdzenie faktu, a nie jego ocenę pod kątem posiadania cech zabytku. W niniejszej sprawie podano jedynie opis obiektu, z którego jednak niewiele wynika w kontekście rozstrzyganej sprawy. W skardze wskazano, że strony postępowania wnosiły o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na temat wykazania spełnienia cech zabytku przez halę wraz z otoczeniem, a tym samym wykazania posiadania przez obiekt wartości historycznych lub naukowych. Odstąpienie od powołania biegłego w celu wykazania cech zabytku mogłoby mieć miejsce jedynie, gdyby to pracownicy DWKZ przeprowadzali dowody mające na celu wykazanie zabytkowych cech obiektu przemawiających za koniecznością wpisania zabytku do rejestru. Tymczasem jako główne dowody postępowania, z których organy wywiodły konieczność objęcia budynku ochroną, zostały przyjęte karty ewidencyjne zabytków, które nie zostały sporządzone przez pracowników DWKZ. Karty te zostały wykonane z naruszeniem przepisów prawa oraz bez zapewnienia udziału stronie w ich sporządzaniu. Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Następnie § 15 ust. 1 rozporządzenia przewiduje, że o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem. O włączeniu karty do wojewódzkiej ewidencji zabytków powinien być powiadomiony także wójt, burmistrz, prezydent, którego zadaniem jest umieszczenie zabytku w gminnej ewidencji zabytków (§ 15 ust. 5 rozporządzenia). Do zawiadomienia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o którym mowa w ust. 1 i 5, lub o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty ewidencyjnej zabytku albo nowej karty ewidencyjnej zabytku (§ 15 ust. 7 rozporządzenia). Skarżąca nie otrzymała jednak od organu zawiadomienia o zamiarze wpisania hali do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżąca nie otrzymała także kopii karty ewidencyjnej. Organy powołały się na karty ewidencyjne, choć w aktach postępowania nie znajduje się zarządzenie DWKZ o włączeniu kart ewidencyjnych do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zarządzenia takie wydaje się w oparciu o art. 22 ust. 2 u.o.z. w zw. z § 14 ust. 1 i § 15 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ewidencji zabytków. Takie zarządzenia wraz z kartami ewidencyjnymi powinny znajdować się w aktach postępowania administracyjnego, aby móc w ogóle rozważyć, czy karty zabytków zostały sporządzone na potrzeby wpisu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków (a następnie do gminnej ewidencji zabytków w oparciu o § 15 ust. 5 rozporządzenia w sprawie ewidencji zabytków). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji nie zawiera informacji na temat włączenia budynku hali do wojewódzkiej ewidencji zabytków, przez co nie sposób uznać, na potrzeby jakiego postępowanie zostały sporządzone karty ewidencyjne. Brak jest także informacji o zachowaniu wymogów wprowadzenia kart do gminnej ewidencji zabytków (§ 18b ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia w sprawie ewidencji zabytków). Strona skarżąca podniosła, że nie miała zagwarantowanego udziału przy tworzeniu dowodów stanowiących wpis do rejestru zabytków (karty ewidencyjne), co stanowi działanie sprzeczne z art. 79 § 2 k.p.a. Decyzję wydano w oparciu o dowody wytworzone bez udziału strony i przed wszczęciem postępowania. Skarżąca nie była na żadnym etapie postępowania informowana, że budynek hali został ujawniony w wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków i nie otrzymała nigdy kart ewidencyjnych zabytku znajdujących się w aktach postępowania. W aktach postępowania nie ma żadnego dowodu wskazującego na doręczenie kart do właściciela obiektu zgodnie z wymogami rozporządzenia w sprawie ewidencji zabytków. Wobec tego nie sposób ustalić, jaki charakter mają karty ewidencyjne, na które powołały się organy przy wydawaniu decyzji w niniejszej sprawie, skoro zgodnie z tytułami tych kart zostały one sporządzone dla zabytków wpisanych do rejestru zabytków, choć w 2018 r. nie było nawet prowadzone postępowanie o wpis budynku hali do rejestru zabytków. Dodatkowo w skardze wskazano, że wszystkie karty zabytków posiadają błędy merytoryczne, które dyskwalifikują je jako dokumenty mogące stanowić ocenę posiadania przez budynek cech zabytku. Przy ocenie merytorycznej wartości i poprawności wykonania kart ewidencyjnych zabytku należy mieć na uwadze, iż w oparciu o art. 90 ust. 3 u.o.z Generalny Konserwator Zabytków ustalił ogólne kierunki działania wojewódzkich konserwatorów zabytków i wydał wytyczne dotyczące ochrony zabytków techniki określające sposób postępowania organów. Na 3 stronie wytycznych z dnia 22 marca 2019 r. znak DOZ.6521.15.2019.DJ (załącznik nr 1 do skargi) podano, że "Podstawową dokumentację stanowi Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego lub Karta ewidencji ruchomych zabytków techniki. Należy dążyć by dokumentacja zabytku techniki była wykonywana przez lub przy współudziale zabytkoznawcy historyka techniki lub przy współudziale specjalisty w określonej dziedzinie techniki. W przypadku zabytku nieruchomego należy stosować się do Instrukcji opracowywania kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych, przygotowanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa." Powyższe oznacza, że aby można było uznać karty ewidencyjne za dokumentację służącą do oceny zabytkowego charakteru obiektu konieczne jest spełnienie wymogów formalnych przewidzianych zarówno w rozporządzeniu w sprawie ewidencji zabytków, wymogów w wytycznych z dnia 22 marca 2019 r., ale także Instrukcji opracowywania kart ewidencyjnych zabytków nieruchomych, przygotowanych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa w 2011 roku (załącznik nr 2 do skargi). W uzasadnieniu skargi szczegółowo odniesiono się do treści kart ewidencyjnych zabytku sporządzonych w dniu 15 września 2018 r. przez M. M. oraz w dniu 1 października 2018 r. przez R. M.. Wskazano, że w tytułach tych kart autorzy określili, że jest to "Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków", w sytuacji gdy wpisu do rejestru dokonano dopiero prawie 4 lata po sporządzeniu tego dokumentu w oparciu o zaskarżoną decyzję. W 2018 roku nie było nawet prowadzone postępowanie o wpis hali do rejestru zabytków. Nie wiadomo więc, na potrzeby jakiego postępowania sporządzono tę kartę (czy na potrzeby wpisu do wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków, czy też w 2018 r., bez udziału strony były podejmowane działania w celu wpisu hali do rejestru zabytku). W skardze podkreślono, że wpisanie budynku do rejestru zabytków można porównać z konstytucyjnym ograniczeniem, a niekiedy wywłaszczeniem praw właściciela, którego uprawnienia do decydowania o losie własnej nieruchomości podlegają istotnemu ograniczeniu. W toku postępowania podniesiono, że wpisanie do rejestru zabytków tak dużego obiektu, jakim jest hala, bez oceny możliwości kontynuowania w nim produkcji (zgodnie z jej przeznaczeniem) doprowadzić może do degradacji tego obiektu. Organy obu instancji nie rozważały w ogóle (wbrew zasadzie proporcjonalności), czy nie wystarczające jest zastosowanie innych form ochrony zabytków, co jest niezrozumiałe, skoro przez tyle lat budynek hali nie został wpisany do wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków (brak jest na ten temat informacji w aktach postępowania). Przy ocenie skutków wpisu budynku do rejestru zabytków organy administracji powinny także wnikliwie zbadać, czy dokonanie wpisu nie jest sprzeczne z zasadą proporcjonalności, o której mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Organy obu instancji przyjęły, że jedyną "proporcjonalną" formą ochrony będzie wpisanie hali do rejestru zabytku. Jest to działanie ingerujące ponad miarę w interesy właściciela budynku, które nie jest także działaniem w interesie społecznym. Wpisanie budynku hali do rejestru zabytków jako zabytku techniki (art. 6 ust. 1 lit. e u.o.z.) oznacza w istocie, że może ona być używana jedynie do celu, który jest zgodny z jej pierwotnym przeznaczeniem. Jak wskazano w toku postępowania, z końcem 2021 r. na terenie hal H. sp. z o.o. zakończono produkcję, m.in. na skutek nieopłacalności produkcji wynikającej z zagospodarowania nieruchomości i stanu budynków nieprzystających do obecnych standardów produkcji wyrobów stalowych lub aluminiowych. Rozwój fabryki, który dokonał się w latach 70-tych XX wieku, nie przystaje do obecnych standardów technologicznych. Pozostawienie budynku hali wraz z otoczeniem w rejestrze zabytków spowoduje, że każdy nabywca nieruchomości zobowiązany będzie do pozostawienia hali produkcyjnej bez możliwości jej zmiany lub adaptacji. Wszelkie plany dotyczące rewitalizacji tych terenów, choćby poprzez realizację koncepcji mieszkaniowej lub usługowej, będą musiały uwzględniać fakt pozostawienia ogromnej hali wraz z otoczeniem, w niezmienionej postaci. Budynek ten stoi obecnie nieużywany, a jego stan techniczny może ulec pogorszeniu. Budynek hali posiada ponad 50 lat, a rozwiązania konstrukcyjne i materiałowe przemawiają za tym, że doszło do zużycia się materiałów użytych do jego budowy. Nie jest racjonalne prowadzenie produkcji i utrzymanie tej hali, w której nie jest możliwe wprowadzenie na nowo procesu technologicznego z uwagi na zmiany technologii produkcji oraz zmienione przepisy w zakresie wymagań dotyczących izolacyjności cieplnej, czy ochrony pożarowej. H. sp. z o.o. jest świadoma konieczności ochrony dziedzictwa kulturowego także w odniesieniu do zabytków techniki, jednakże musi to następować w uwzględnieniem zasady proporcjonalności i jedynie w odniesieniu do budynków stanowiących w istocie zabytki. W ocenie strony, zgodne z zasadą proporcjonalności i wystarczające dla ewentualnego wykazania zabytkowego charakteru zabudowy (czego nie wykazano w sprawie) byłoby np. wskazanie ochrony w planie miejscowym, poprzez nakazanie projektowania nowej zabudowy z uwzględnieniem dotychczasowego widoku elewacji od strony południowej lub częściowego odtworzenia układu elewacji hali. Ewentualnie wystarczający byłby wymóg zachowania części południowej elewacji oraz wkomponowanie jej w nową zabudowę. W ocenie skarżącej spółki, również wpisanie otoczenia zabytku do rejestru nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach sprawy. Widok elewacji do strony południowej jest zakłócony m.in. przez budynek stacji paliw O., tablice reklamowe oraz drzewa liściaste. Skoro na mocy zaskarżonej wpisano otoczenie zabytku z istniejącymi reklamami, to także te reklamy, stacja paliw O. itp. również podlegają ochronie konserwatorskiej i jakiekolwiek prace prowadzone przy stacji paliw będą wymagały uzgodnienia pod kątem ochrony konserwatorskiej. W odpowiedzi na skargę spółki H. sp. z o.o. we W. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że do sprzedaży nieruchomości doszło w toku postępowania odwoławczego, przy czym strony nie zawiadomiły o ww. fakcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, natomiast stosowny wpis został ujawniony księdze wieczystej po wydaniu zaskarżonej decyzji z 21 lipca 2022 r. Spółka A.sp. z o.o. z siedzibą w W. (poprzednio M. sp. z o.o.) zaskarżyła tę decyzję w całości, podnosząc zarzuty naruszenia: I. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez pominięcie w postępowaniu spółki MS Inwestment sp. z o.o. jako strony postępowania, podczas gdy skarżąca nabyła prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz własność budynków w dniu 15 czerwca 2022 r., a tym samym uzyskała status strony w postępowaniu administracyjnym w oparciu o art. 30 § 4 k.p.a., w sytuacji, gdy zgodnie z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji pomimo tego, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a zgromadzony materiał dowodowy został oceniony z pominięciem wszechstronnej i swobodnej oceny dowodów oraz słusznego interesu strony, co doprowadziło do nieodniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu. 3) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji z pominięciem obowiązku wyjaśniania stronom zasadności przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy zgodnie z art. 11 k.p.a. oraz z pominięciem obowiązku odniesienia się do zarzutów kierowanych przez strony do decyzji organu I instancji. 4) art. 79 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej decyzję organu I instancji pomimo tego, że strony postępowania nie miały zagwarantowanego prawa do wzięcia udziału w przeprowadzeniu dowodów na etapie postępowania przez organem I instancji, które stanowiły podstawę do wydania decyzji w niniejszym postępowaniu. II. prawa materialnego, tj.: 1) § 14 ust. 1, § 15 ust. 1 i ust. 7 oraz § 18b ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem z dnia 26 maja 2011 r. (tj. z dnia 20 listopada 2020 r., Dz.U. z 2021 r., poz. 56 - zwaną dalej: Rozporządzenie w sprawie ewidencji zabytków) i przyjęcie, że karty ewidencyjne zabytków mogły stanowić podstawę do oceny wpisania zabytku do rejestru, podczas gdy karty te sporządzono w sposób sprzeczny z przepisami prawa, a w aktach postępowania nie wykazano, iż użytkownik wieczysty nieruchomości był informowany o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej oraz gminnej ewidencji zabytków. 2) zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez pozbawienie właściciela budynku prawa o decydowaniu na temat dysponowania budynkiem w sytuacji, gdy zarówno w interesie właściciela, jak i interesie społecznym było ewentualne zastosowanie mniej rygorystycznych form ochrony zabytku. W skardze wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Pełnomocnik spółki podniósł przede wszystkim, że spółka – jako użytkownik wieczysty gruntu i nowy właściciel budynku hali nie została uznana przez organ II instancji za stronę postępowania. Uzasadnienie pozostałych zarzutów skargi jest tożsame z uzasadnieniem zarzutów skargi spółki H.. W odpowiedzi na tę skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że do sprzedaży nieruchomości doszło w toku postępowania odwoławczego, przy czym strony nie zawiadomiły o ww. fakcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, natomiast stosowny wpis został ujawniony księdze wieczystej po wydaniu zaskarżonej decyzji z 21 lipca 2022 r. Spółka W.z siedzibą we W. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz.U. z 2021, poz. 710 z późn.zm), poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej pomimo braku wykazania w zgromadzonym materiale dowodowym konieczności ustalenia strefy ochrony konserwatorskiej w zakresie obejmującym sąsiednie działki wokół obiektu, a w szczególności obejmującej działki nr [...] i [...], podczas gdy ekspozycję hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni w sposób wystarczający zapewnia teren przy hali stanowiący szeroki pas zieleni, tj. południowej części działki nr [...]; 2) art. 3 pkt 15 u.o.z., poprzez błędną wykładnię przesłanek wyrażonych w definicji legalnej pojęcia "otoczenie zabytku", których dopiero kumulatywne spełnienie umożliwia uznanie obszaru za wymagający objęciem go ochroną konserwatorską oraz bezpodstawne uznanie przez organ, że czynnikami zewnętrznymi, które mogłyby zagrozić zabytkowi jest możliwość przyszłej zabudowy działek nr [...] oraz nr [...] obręb [...], 3) przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: a) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. polegające na naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności i prawdy obiektywnej, przejawiające się wydaniem decyzji, która nie odpowiada prawu bowiem podjęta została: - w wyniku fragmentarycznej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wadliwego uznania, że z dowodów tych wynika konieczność włączenia w zasięg otoczenia działek sąsiednich, co skutkowało wyznaczeniem granicy wschodniej otoczenia w sposób nieproporcjonalny w stosunku do granicy zachodniej otoczenia, a w konsekwencji zróżnicowaniem stopnia ingerencji w konstytucyjnie chronione prawo własności właścicieli poszczególnych nieruchomości sąsiadujących z halą; - z przekroczeniem swobody uznania administracyjnego bez rzeczywistych podstaw faktycznych i prawnych, w szczególności w wyniku pominięcia przez organ okoliczności, że wielkość i regularny kształt bryły hali tłoczni-ciągarni- wykańczalni i powtarzalność pilastego dachu oraz brak detali architektonicznych, zapewnia jednakowy odbiór hali na długości 324 m, zaś fakt przesłaniania drzewami budynku oraz wiaduktem kolejowym nie może prowadzić do ograniczenia konstytucyjnie chronionego prawa własności strony; - w wyniku wyważenia interesu społecznego kosztem indywidualnego interesu strony, przejawiającego się w automatycznym przyznaniu prymatu ochrony konserwatorskiej nad prawem własności, podczas gdy ochrona interesu społecznego nie dozna uszczerbku wobec wystarczającego zapewnienia czytelnego oglądu elewacji południowej hali z terenu pasa zieleni przyległego do budynku od strony ul. [...]; - w wyniku bezpodstawnego uznania przez organ, jakoby obszar obejmujący działki nr [...] i [...] stanowił teren o szkodliwym oddziaływaniu czynników zewnętrznych na budynek hali, pomimo iż organ nie wskazał przy pomocy jakichkolwiek środków dowodowych aby takie oddziaływanie występowało, w szczególności w wyniku wadliwego uznania, że przesłankę tę wypełnia możliwość zabudowy tych działek w oparciu wydane na rzecz spółki ostateczne pozwolenia na budowę; b) art. 8 § 1 i § 2, art. 11 k.p.a. poprzez istotne naruszenie podstawowej zasady postępowania administracyjnego tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz uprawnionych oczekiwań strony, iż skoro organ wyznaczył zachodnią granicę otocznia hali zgodnie z jej obrysem, to tym bardziej - wobec ograniczenia oglądu hali z powodu wiaduktu kolejowego i rosnących drzew - granicę wschodnią wyznaczy także zgodnie z obrysem budynku; c) art. 16 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie ochrony praw nabytych na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych, które wywołują skutki prawne w stosunku zarówno do strony, jak również organów administracji publicznej, a które to prawa nie zostały uwzględnione w niniejszym postępowaniu, podczas gdy zakres rozstrzygnięć poszczególnych decyzji potwierdza brak spełnienia przesłanek ocenianych z perspektywy definicji "otoczenia zabytku". W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części rozstrzygnięcia odnoszącego się do otoczenia zabytku oraz odmowy umorzenia postępowania dotyczącego otoczenia zabytku - hali H. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik spółki podniósł, że otoczenie zabytku od zachodu organ "ograniczył do linii prostej prowadzonej wzdłuż murów obwodowych elewacji zachodniej budynku hali". Granicę zachodnią otoczenia organ wyznaczył zatem jako teren "przy" zabytku. W odniesieniu do granicy wschodniej otoczenia organ wyznaczył ją jako teren "wokół" zabytku, uzasadniając powyższe jedynie tym, iż "nie mniej ważny jest także widok na przedmiotowy obiekt z terenu położonego na południowy wschód, bowiem jest to jedyny nieprzesłonięty wysoką zabudową widok na ekspresyjny układ bryły hali". Z ustaleń organu nie wynika jednak jakoby przyczyną przyjętego stanowiska były wyjątkowe walory południowo-wschodniego narożnika hali, w porównaniu z narożnikiem południowo-zachodnim, co zdaniem skarżącej nie może prowadzić do takiego różnicowania obu, takich samych części hali. Otoczenie hali w zakresie obejmującym teren działki, na którym jest ona usytuowana (teren przed elewacją południową wzdłuż ul. [...]), pozostawało w stanie niezmienionym od momentu jej powstania: "omawiany budynek zwrócony jest elewacją południową w kierunku ul.[...] i oryginalnie poprzedzony był terenem pozbawionym zabudowy, a stan ten jest utrzymany do dziś. Zatem elewacja ta była widoczna w całej swojej szerokości z ww. terenu tj., obecnie części działki ew.nr [...]". Dlatego też niezrozumiałym dla strony jest tak daleka ingerencja organu w prawo własności spółki, skoro istniejący od początku, od strony południowej, teren przed halą został właśnie tak wydzielony, aby zapewnić jej widoczność adekwatnie do bryły i długości elewacji frontowej. Teren ten stanowi obszerny pas zieleni przylegający wzdłuż hali, nieprzecięty drogami dojazdowymi i działkami sąsiednimi stanowiąc harmonijną całość, dzięki czemu odbiór hali jest przejrzysty i czytelny. Ingerencja w prawo własności spółki do nieruchomości, nastąpiła by zachować "dobrą czytelność bryły" obiektu, którego "rytm konstrukcji" utrzymuje się na długości 324 m od strony ulicy [...]. Ograniczenie uprawnień właścicielskich spółki nie spełnia wymogu szczególnie uzasadnionego przypadku przemawiającego za ingerencją w omawiane prawo. Wymienione powyżej najbardziej charakterystyczne cechy tego budynku - długość i szedowy dach, widoczne są bowiem z każdego miejsca zlokalizowanego w linii prostej od frontu działki (ul. [...]) wyznaczonej od narożnika zachodniego do narożnika wschodniego hali. Wyznaczenie granic otoczenia tożsamych z długością elewacji południowej uzasadnia także kształt obiektu w postaci prostej i regularnej bryły, pozbawionej ornamentów i elementów dekoracyjnych. W konsekwencji, niezależnie od umiejscowienia osoby oglądającej halę od frontu, oba wymienione powyżej elementy hali - elewacja południowa i dach - będą dostrzegalne w ten sam sposób. Powyższa okoliczność zapewnia wystarczającą ekspozycję i ogląd hali od strony południowej. Niezrozumiałym jest dla strony także brak zachowania proporcji pomiędzy zakresem granicy wschodniej a zachodniej wydzielonego otoczenia, a przede wszystkim motywów, jakimi kierował się organ, różnicując w tak istotny sposób obie części hali i obszaru wokół nich. Na ochronę hali w granicach obejmujących teren wyłącznie na długości elewacji frontowej hali, wskazuje także uchwała nr [...] Rady Miejskiej [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. w sprawie uchwalenia Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego [...]. Kolejnym uchybieniem organu był brak należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego w zakresie wykazania obu przesłanek określonych w definicji legalnej pojęcia "otoczenia", co w konsekwencji nie mogło prowadzić do prawidłowego zastosowania przepisu art. 9 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 15 u.o.z. Organ nie wykazał jakie szkodliwe oddziaływanie czynników zewnętrznych występuje względem hali. Spółka podniosła, że w toku całego postępowania, jak również w odwołaniu, akcentowała konieczność uwzględnienia praw nabytych wynikających z decyzji z dnia [...] października 2016 r. nr [...], którą Prezydent [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla budynku biurowo-usługowego wraz z dwukondygnacyjnym parkingiem podziemnym oraz niezbędną infrastrukturą techniczną przy ul. [...] we W., działka nr [...] i część działek nr [...], nr [...], [...], obręb [...], jak również decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], Prezydent [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił, pozwolenia na budowę budynku B-C biurowo-usługowego wraz z dwukondygnacyjnym parkingiem podziemnym oraz zagospodarowaniem terenu, niezbędną infrastrukturą techniczną i rozbiórką dwóch obiektów budowalnych przy ul. [...] a,c,d we W., działka nr [...], nr [...], nr [...] i część działek nr [...], nr [...], [...], obręb [...]. Organy ochrony konserwatorskiej na żadnym etapie postępowania nie poczyniły jakichkolwiek wyjaśnień tej okoliczności, mającej istotne znaczenie dla wyznaczenia granicy otoczenia wpisanego do rejestru zabytków. Wskazane decyzje są ostateczne i wywołują skutki prawne w stosunku zarówno do inwestora, jak również organów administracji publicznej, a zatem wynikające z nich prawa i obowiązki powinny zostać także uwzględnione w niniejszym postępowaniu. Obecnie bowiem wpisanie do rejestru zabytków zaskarżoną decyzją otoczenia obejmującego działkę nr [...] spowodowało, że części działki, na której zaprojektowana została inwestycja w zakresie budynku B (decyzja o pozwoleniu na budowę z dnia 21 listopada 2016 r. nr 6242/2016), objęta została wpisem do rejestru zabytków otoczenia. Nie znajduje uzasadnienia całkowite pominięcie przez organy ochrony konserwatorskiej stanu prawnego ukształtowanego przez funkcjonujące w obrocie prawnym decyzje o pozwoleniu na budowę. W ocenie skarżącej spółki, nieuzasadnione jest przytoczone stanowisko organu jakoby czynnikami zewnętrznymi, które mogłyby zagrozić zabytkowi jest możliwość przyszłej zabudowy nieruchomości. Jak bowiem wskazuje WSA w Warszawie, "ewentualnych przyszłych działań inwestycyjnych nie można uznać za ochronę przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Nie są to więc przesłanki ustawowe i zasadnie w związku z tym podnosi skarżący, że wpisu otoczenia dokonano niejako "na wszelki wypadek", (wyrok WSA w Warszawie z 31 maja 2012 r., I SA/Wa 347/12). Pełnomocnik spółki podkreślił, że przedstawiona w skardze argumentacja nie potwierdza konieczności i celowości wpisania terenu wokół hali obejmującego nieruchomość, jako otoczenia zabytku, w związku z potrzebą ochrony wartości społecznych wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Organ nie potwierdził również, że ograniczenie prawa własności spółki zostało ustalone proporcjonalnie do zagrożeń dla hali, których istnienie wykluczają okoliczności wskazywane przez stronę, a w szczególności uzyskanie stosownych decyzji administracyjnych. W konsekwencji organ nie przeprowadził rzetelnego ważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony występującego w sprawie. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2023, poz. 259 – zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie wskazać należy, iż Sąd uznał, że spółki H. sp. z o.o. z siedzibą we W. oraz A. sp. z o.o. z siedzibą w W. mają interes prawny we wniesieniu skargi w tej sprawie. Spółka H. była stroną postępowania administracyjnego i adresatem decyzji, natomiast spółka A. jest obecnym użytkownikiem wieczystym działki nr [...] i właścicielem budynku przedmiotowej hali, co potwierdza przedłożony przez tę spółkę odpis zupełny z księgi wieczystej nr [...] (k. 65-158 akt sprawy sygn. VII SA1922/22). S. sp. z o.o. z siedzibą w W. po wniesieniu skargi w dniu 26 sierpnia 2022 r. zmieniła nazwę w dniu 26 września 2022 r. na A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (informacja z KRS – k. 54 akt sprawy sygn. VII SA1922/22). Ze zmianami podmiotowymi dotyczącymi właściciela budynku hali związane są zarzuty skarg obu spółek dotyczące naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną z uwagi na zbycie przez spółkę H. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz własności budynków w dniu 15 czerwca 2022 r., a tym samym utraty statusu strony przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym w oparciu o art. 30 § 4 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez pominięcie w postępowaniu spółki M.(obecnie A.) jako strony postępowania, podczas gdy skarżąca nabyła prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oraz własność budynków w dniu 15 czerwca 2022 r., a tym samym uzyskała status strony w postępowaniu administracyjnym w oparciu o art. 30 § 4 k.p.a., w sytuacji, gdy zgodnie z art. 29 u.k.w.h, wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Jak wynika z akt sprawy, zawarcie wskazanej umowy nastąpiło w dniu 15 czerwca 2022 r., natomiast zaskarżona decyzja została wydana w dniu 21 lipca 2022 r. Żadna ze spółek będących stronami umowy nie poinformowała organu o jej zawarciu. Natomiast z treści księgi wieczystej nr [...] (k. 73v akt sprawy sygn. VII SA/Wa 1922/22) wynika, że wpis nowego użytkownika wieczystego działki i właściciela budynku nastąpił w dniu 2 sierpnia 2022 r., zatem już po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy. Pełnomocnik skarżących spółek powołał się na art. 29 u.k.w.h., który stanowi, że wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Jednak w dacie wydania decyzji (21 lipca 2022 r.) wpis do księgi wieczystej nie został jeszcze dokonany, zatem nie wystąpił skutek, o którym mowa w art. 29 u.k.w.h. Sąd uznał w związku za niezasadny zarzut skargi spółki H. naruszenia art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, gdyż wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma konstytutywny charakter, a więc prawo to powstaje dopiero z chwilą dokonania wpisu. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., III CSK 319/13, LEX nr 1489252, stwierdził, że "konstytutywny charakter wpisu do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego gruntu powoduje, że przed dokonaniem wpisu osobie, na której rzecz wpis ma nastąpić, przysługują wszystkie uprawnienia wynikające z umowy o ustanowieniu prawa (przeniesienie prawa), z wyjątkiem samego prawa. Zawarcie umowy zbycia użytkowania wieczystego prowadzi zatem do powstania po stronie nabywcy szczególnej sytuacji, którą określa się jako ekspektatywę. Obrót taką ekspektatywą został uznany za dopuszczalny, choć dopiero od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej". Zatem w dacie wydania decyzji przez organ II instancji 21 lipca 2022 r.) prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] i prawo własności budynku nie zostało jeszcze przeniesione na spółkę M. sp. z o.o. w W. Nie można więc zarzucić organowi, że skierował decyzję do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, a więc że zaszła przesłanka do stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji. Zauważyć jednak należy, iż w księdze wieczystej wpisano wzmiankę o zawarciu umowy przenoszącej prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i prawo własności budynku, zatem organ powinien sprawdzić aktualny stan prawny tych nieruchomości i rozważyć uznanie spółki M.sp. z o.o. w W. (obecnie A.) za stronę tego postępowania jako nowego nabywcy tych nieruchomości (podmiot, któremu przysługiwała ekspekatywa nabycia tych praw). Zasadny jest zatem zarzut dotyczący zaistnienia przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez pominięcie w postępowaniu spółki M.(obecnie A.) jako strony postępowania. W odniesieniu do zarzutu skargi spółki H. dotyczącego błędnego oznaczenia w zaskarżonej decyzji z dnia 21 lipca 2022 r. spółki "H. sp. z o.o. w likwidacji" jako jej adresata, wskazać należy, iż zgodnie z odpisem pełnym KRS dnia 10 marca 2022 r. Sąd Rejonowy ., VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego wydał postanowienie w sprawie o sygn. [...], w oparciu o które wykreślił informację o likwidacji spółki H. sp. z o.o. Odwołanie z dnia 10 lutego 2022 r. wniosła spółka H. sp. z o.o. z siedzibą we W., wskazując na zmianę formy prawnej spółki, organ jednak nie uwzględnił tej zmiany w decyzji. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia aktualnej formy prawnej spółki H. nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji organu II instancji, gdyż jest to ta sama spółka, jedynie nastąpiło uchylenie jej likwidacji. Natomiast organ wykazał się brakiem staranności w prawidłowym oznaczeniu odwołującego się i adresata decyzji. Decydującym powodem uchylenia przez Sąd decyzji organów obu instancji było naruszenie przez te organy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez ustalenie istotnych okoliczności faktycznych sprawy w oparciu o dowody, które budzą wątpliwości. Na organach administracji spoczywa obowiązek przekonania strony i wykazania w decyzji w oparciu o zebrany, zgodnie z procedurą administracyjną, materiał dowodowy, że obiekt posiada cechy pozwalające uznać go za zabytek kwalifikujący się koniecznością dokonania wpisu do rejestru. Podkreślenia wymaga, że zakres postępowania dowodowego w sprawie wyznacza norma prawa materialnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przywołana zasada znajduje rozwinięcie w art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ może ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy czym gdy w sprawie występują wiadomości specjalne, którymi organ nie dysponuje, powinien uczynić to po uzupełnieniu akt o stosowną opinię, w oparciu o art. 84 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazał, że została ona wydana na podstawie materiału dowodowego, na który składają się m.in.: karta ewidencyjna opracowana dla: "hali tłoczni-ciągarni w zespole fabrycznym H. S.A.", wykonana przez R.M. w październiku 2018 r. (ze wskazaniem materiału archiwalnego, w tym opracowań projektowych obiektu oraz bibliografii); karta ewidencyjna opracowana dla "hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni w zespole zakładów H. S.A. we W.", wykonana przez M. M. we wrześniu 2018 r. (ze wskazaniem dokumentacji budowlanej rozbudowy hali oraz bibliografii z zakresu kultury industrialnej i architektury); protokół oraz materiał fotograficzny z oględzin budynku hali przy ul. [...] we W., przeprowadzonych w dniu 10 kwietnia 2019 r. oraz protokół wraz z materiałem fotograficznym z oględzin hali jej otoczenia przeprowadzonych w dniu 19 października 2021 r. Ponadto, Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków, jako dowody w sprawie, dopuścił uwagi i stanowiska stron (H. S.A. z 10 kwietnia 2019 r.; W.sp. z o.o. [...] s. k. z 28 września 2021 r., 5 listopada 2021 r. i 16 listopada 2021 r.), w tym opracowanie p.n. "Opinia konserwatorsko-architektoniczna dotycząca ekspozycji budynku hali produkcyjnej H. W., zlokalizowanego we W., przy ul. [...] na działce [...] (w dokumentach [...]), k.m. [...] obr. [...], gm. [...], woj. dolnośląskie", wykonane na zalecenie W. sp. z o.o. [...] s. k. przez mgr. inż. arch. Z.B. z datą 6 września 2021 r. Organ odwoławczy wskazał, że analiza powyższego materiału dowodowego pozwoliła organowi I instancji na ocenę wartości zabytkowych budynku przemysłowego hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni przy ul. [...], a także rozważenia konieczności wyznaczenia wokół ww. obiektu strefy otoczenia. Minister podkreślił przy tym, że organy ochrony zabytków, jako organy wyspecjalizowane w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego, są władne do dokonywania oceny zabytku pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych lub naukowych i nie mają obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, jeśli inne dowody, które zostały samodzielnie ocenione przez organ, potwierdzają ustalenia zawarte w rozstrzygnięciu wydanym w sprawie wpisu do rejestru zabytków. W ocenie Sądu, w skargach spółek H. oraz A. skutecznie zakwestionowano wartość dowodową dokumentów, które stanowiły podstawę ustaleń organów obu instancji w tej sprawie, tj. karty ewidencyjnej opracowanej dla: "hali tłoczni-ciągarni w zespole fabrycznym H. S.A.", wykonanej przez R. M. w październiku 2018 r. oraz karty ewidencyjnej opracowanej dla "hali tłoczni-ciągarni-wykańczalni w zespole zakładów H. S.A. we W.", wykonanej przez M.M. we wrześniu 2018 r. Organ nie wskazał w decyzji, z jakich ewidencji zabytków pochodzą te karty i kiedy ten budynek został wpisany do gminnej lub wojewódzkiej ewidencji zabytków. Nie załączył dokumentów potwierdzających włączenie tych kart ewidencyjnych do wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków. W skardze spółka H. podniosła, że nie była na żadnym etapie postępowania informowana, że budynek hali został ujawniony w wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków i nie otrzymała kart ewidencyjnych zabytku znajdujących się w aktach postępowania ani zawiadomień o włączeniu tych kart do wojewódzkiej lub gminnej ewidencji, zgodnie z § 15 ust. 1 i 7 oraz § 18b ust. 1 i 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 56). W tytułach wskazanych kart ewidencyjnych ich autorzy określili, że jest to "Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków", w sytuacji gdy wpisu do rejestru dokonano dopiero prawie 4 lata po sporządzeniu tych kart. Postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte z urzędu zawiadomieniem DWKZ z dnia 2 lutego 2019 r., a karty te sporządzono w 2018 r. Racje mają strony skarżące, iż wobec tego nie sposób ustalić, jaki charakter mają karty ewidencyjne, na które powołały się organy przy wydawaniu decyzji w niniejszej sprawie i kiedy i do jakiej ewidencji zostały włączone oraz jakie uprawnienia mają osoby, które te karty sporządziły. Dodać należy, iż Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w uzasadnieniu decyzji z dnia 10 maja 2021 r., uchylającej pierwszą decyzję organu I instancji o wpisie budynku hali do rejestru zabytków i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazał, że "Dopuszczenie w omawianym postępowaniu karty ewidencyjnej opracowanej przez M.M. i E. S. we wrześniu 2018 r. (w ramach działalności Fundacji [...]) oraz karty ewidencyjnej opracowanej przez R. M. (na zlecenie Gminy [...]) jako dowodów w sprawie nie budzi wątpliwości organu drugiej instancji. Należy jednak podkreślić, że zawarte w nich informacje i dane nie mogą być bezkrytycznie przedstawiane jako stanowisko organu ochrony zabytków, lecz powinny zostać ocenione i zweryfikowane przez Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w toku prowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie art. 80 k.p.a." W myśl tego przepisu, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zarówno w decyzji organu I instancji z dnia 24 stycznia 2022 r., jak i w decyzji organu odwoławczego z dnia 21 lipca 2022 r. – wbrew zaleceniom organu II instancji zawartym w decyzji z dnia 10 maja 2021 r. - nie dokonano oceny tych dowodów, lecz przytoczona niemalże w całości treść tych dokumentów stanowiła podstawowy dowód do ustalenia, że przedmiotowy budynek posiada wartości, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tj. Dz.U. z 2022, poz. 840 ze zm., dalej u.o.z.). W skargach obu spółek zarzucono art. 79 § 2 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji pomimo tego, że strony nie miały zagwarantowanego prawa do udziału przy tworzeniu dowodów z kart ewidencyjnych, które stanowiły podstawę wpisu hali do rejestru zabytków. Wskazane dowody są dowodami z dokumentów, które powstały przed wszczęciem tego postępowania w 2018 r., zatem organ prowadzący to postępowanie nie mógł zapewnić stronom udziału w ich tworzeniu. Organ powinien jednak dokonać oceny mocy dowodowej tych dokumentów na podstawie art. 80 k.p.a. Podobnie należy odnieść się do zarzutu naruszenia § 14 ust. 1, § 15 ust. 1 i ust. 7 oraz § 18b ust. 1 i ust. 5 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. dotyczącego przyjęcia przez organy, że karty ewidencyjne zabytków mogły stanowić podstawę do oceny wpisania hali do rejestru, podczas gdy – w ocenie skarżących - karty te sporządzono w sposób sprzeczny z przepisami prawa. Z uzasadnienia decyzji nie wynika, że karty te zostały w ogóle włączone do wojewódzkiej lub gminnej ewidencji zabytków i na jakiej podstawie prawnej zostały sporządzone, oceny ich wartości dowodowej powinien dokonać organ I instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu w tej sprawie. Dodatkowo wskazać należy, iż w decyzji kasacyjnej z dnia 10 maja 2021 r. organ II instancji zakwestionował także wartość dowodową protokołu z oględzin nieruchomości z dnia 10 kwietnia 2019 r., wskazując, że nie można go uznać za rzetelny dowód w sprawie. Poza tym organ wskazał, że pismo spółki H. z dnia 29 maja 2019 r. nie może również stanowić dowodu w sprawie. W zaskarżonej decyzji organ zaliczył jednak do materiału dowodowego w sprawie protokół oraz materiał fotograficzny z oględzin budynku hali przeprowadzonych w dniu 10 kwietnia 2019 r., wskazał również jako źródła dowodowe uwagi i stanowiska stron (H. S.A. z 10 kwietnia 2019 r.; W.sp. z o.o. [...] s. k. z 28 września 2021 r., 5 listopada 2021 r. i 16 listopada 2021 r.). W ocenie Sądu, pisma procesowe, w których strony wyrażają jedynie swoje stanowiska w sprawie niepoparte żadnymi innymi dokumentami nie mogą stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W związku z powyższym z materiału dowodowego zebranego w sprawie za wiarygodne i potwierdzone dowody można uznać jedynie protokół z oględzin hali i jej otoczenia z dnia 19 października 2021 r. oraz "Opinię konserwatorsko-architektoniczna dotycząca ekspozycji budynku hali produkcyjnej H. W., zlokalizowanego we W. przy ul. [...] na działce [...] (w dokumentach [...]), k.m. [...] obr. [...], gm. [...], woj. dolnośląskie" autorstwa mgr. inż. arch. Z. B. z datą 6 września 2021 r., przy czym opinia ta jest opinią prywatną, wykonaną na zalecenie spółki W. sp. z o.o. [...], zatem również nie jest to dowód przeprowadzony przez organy konserwatorskie w tej sprawie. W związku z powyższym, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. Organ I instancji nie przeprowadził prawidłowo postępowania dowodowego, nie wykazał, skąd pochodzą karty ewidencyjne uznane za główny dowód w sprawie, natomiast organ II instancji również nie dokonał swobodnej oceny tych dowodów, nie uzupełnił również postępowania dowodowego o inne dowody, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W tej sytuacji procesowej, zdaniem Sądu, materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji nie jest wystarczający do dokonania ustaleń w zakresie posiadania przez budynek hali wartości historycznych, artystycznych i naukowych, które dawałyby podstawę do uznania tej hali za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z. Podkreślenia wymaga, że wpis nieruchomości do rejestru zabytków stanowi istotne ograniczenie prawa własności (użytkowania wieczystego), zatem konieczne jest wykazanie przez organy niepodważalnymi dowodami, iż dany budynek stanowi zabytek rozumieniu przepisów ustawy i że objęcie go ochroną jest uzasadnione. Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP jest przedwczesny. Organ I instancji powinien w pierwszej kolejności wykazać, że obiekt ten stanowi zabytek, a dopiero w dalszej kolejności rozważyć zakres jego ochrony z uwzględnieniem zasady proporcjonalności w ograniczeniu prawa własności. Organ powinien również uwzględnić wskazywane przez skarżące spółki okoliczności związane z zaprzestaniem produkcji w przedmiotowej hali. Sąd podzielił również zarzuty skargi spółki W.z siedzibą we W. dotyczące naruszenia art. 9 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 15 u.o.z. poprzez niewykazanie konieczności ustalenia strefy ochrony konserwatorskiej w zakresie obejmującym sąsiednie działki wokół obiektu, tj. należące do spółki działki nr [...] i [...]. Zgodnie z tym przepisem w trybie określonym w ust. 1, do rejestru może być również wpisane otoczenie zabytku wpisanego do rejestru, a także nazwa geograficzna, historyczna lub tradycyjna tego zabytku. Pojęcie "otoczenia zabytku" reguluje przepis art. 3 pkt 15 u.o.z., zgodnie z którym jest to teren wokół lub przy zabytku wyznaczony w decyzji o wpisie tego terenu do rejestru zabytków w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. O objęciu ochroną otoczenia zabytku oraz jego granic decydować powinna również ranga tego zabytku, gdyż nie każdy zabytek wymaga takiej dodatkowej ochrony. W ocenie Sądu, nie jest przekonująca argumentacja organów, że zostały spełnione przesłanki wpisania działek skarżącej spółki nr [...] i [...] do rejestru jako otoczenia zabytku. Przy wyznaczeniu zakresu otoczenia zabytku muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki, tj. potrzeba ochrony wartości widokowych zabytku oraz szkodliwe oddziaływanie czynników zewnętrznych. Organy nie wykazały, aby te przesłanki łącznie wystąpiły w stanie faktycznym tej sprawy w odniesieniu do nieruchomości skarżącej spółki. W pierwszej decyzji z dnia 10 grudnia 2020 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków "otoczenie przedmiotowego zabytku od strony południowej, określone południową częścią działki nr [...] przy ul. [...] we W.". Z załącznika graficznego do tej decyzji wynika, że ochroną objęto w zasadzie pas zieleni przed budynkiem hali, zatem organ nie uznał za konieczne wpisanie działek skarżącej spółki jako otoczenia zabytku. W drugiej decyzji z dnia [...] stycznia 2022 r. organ I instancji wpisał do rejestru otoczenie zabytku w większym zakresie od strony wschodniej, obejmujące "południową część działki nr [...] obręb [...]. oraz tereny działek ew. nr [...] i [...]obręb [...]". Organ nie uzasadnił jednak, dlaczego uległy zmianie granice otoczenia zabytku od strony wschodniej. W kontekście zasady proporcjonalności w ograniczeniu prawa własności nieruchomości skarżącej spółki (art. 31 ust. 3 Konstytucji) wyjaśnienia wymagało czy ochrona walorów widokowych związanych z budynkiem hali nie jest wystarczająca z punktu widzenia terenu znajdującego się wzdłuż pasa zieleni przed halą na całej jej długości, czy konieczne jest włączenie w granice otoczenia zabytku dodatkowych nieruchomości wyłącznie po stronie wschodniej budynku. Spółka słusznie wskazała również na ograniczenia widokowe od strony wschodniej spowodowane przebiegiem wiaduktu kolejowego i rosnącymi na jej działkach drzewami i krzewami. W skardze zasadnie podniesiono w związku z tym zarzut naruszenia przez organy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. również poprzez wyznaczenie granicy wschodniej otoczenia w sposób nieproporcjonalny w stosunku do granicy zachodniej oraz braku uwzględnienia uzasadnionego interesu właściciela wskazanych nieruchomości w kontekście interesu społecznego, który miałby uzasadniać ochronę walorów widokowych hali również z terenu działek skarżącej spółki. Potrzeba ochrony wartości widokowych tego budynku od strony działek skarżącej spółki nie została więc w sposób przekonujący wykazana przez organy w uzasadnieniu decyzji. Podobnie nie zostało wykazane, że obszar obejmujący działki nr [...] i [...] stanowi teren o szkodliwym oddziaływaniu czynników zewnętrznych na budynek hali. Fakt, iż planowana jest tam zabudowa w oparciu wydane na rzecz spółki ostateczne pozwolenia na budowę nie stanowi jeszcze o takim szkodliwym oddziaływaniu, organ powinien wykazać negatywny wpływ tej zabudowy (inny niż ewentualne przesłanianie walorów widokowych i zmiana układu przestrzennego) na budynek hali. Należy przy tym zwrócić uwagę, że w ramach oceny "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych" nie jest możliwe powielanie argumentacji dotyczącej "ochrony wartości widokowych". Otoczenie aby mogło zostać wpisane do rejestru musi spełniać łącznie dwie przesłanki z art. 3 pkt 15 u.o.z. Minister nie wykazał, aby zaszła przesłanka "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych". Wskazanie przez organ, że "przy realizacji jakiejkolwiek inwestycji dopuszczonej na omawianym terenie, mogą wystąpić inne, obecnie nieprzewidywalne okoliczności bezpośrednio wpływające na pogorszenie warunków ochrony prawnej zabytkowego budynku hali" nie stanowi wykazania zaistnienia tej przesłanki ustawowej. Istotną kwestią w tej sprawie jest również kwestia realizacji przez spółkę uprawnień przyznanych jej na mocy ostatecznych decyzji o pozwoleniu na budowę na terenie tej części działek, który został wpisany do rejestru jako otoczenie zabytku. Spółka podniosła, że decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], Prezydent [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla budynku biurowo-usługowego wraz z dwukondygnacyjnym parkingiem podziemnym oraz niezbędną infrastrukturą techniczną przy ul[...] we W[...], działka nr [...] i część działek nr [...], nr [...], [...], obręb [...], jak również decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...], Prezydent [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił, pozwolenia na budowę budynku B-C biurowo-usługowego wraz z dwukondygnacyjnym parkingiem podziemnym oraz zagospodarowaniem terenu, niezbędną infrastrukturą techniczną i rozbiórką dwóch obiektów budowalnych przy ul. [...] a,c,d we W., działka nr [...], nr [...], nr [...] i część działek nr [...], nr [...], [...], obręb G[...]. W skardze wskazano, że wpisanie do rejestru zabytków zaskarżoną decyzją otoczenia obejmującego działkę nr [...] spowodowało, że część działki, na której zaprojektowana została inwestycja w zakresie budynku B (decyzja o pozwoleniu na budowę z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...]), objęta została wpisem do rejestru zabytków otoczenia. Na rozprawie pełnomocnik spółki oświadczył, że pozwolenia na budowę z 2016 r. nie wygasły i na ich podstawie podjęto prace przygotowawcze. Organ powinien ustalić czy decyzje te nadal pozostają w obrocie prawnym i ustosunkować się do kwestii ochrony praw nabytych spółki z tych decyzji, które zostały wydane i stały się ostateczne przed wszczęciem postępowania w tej sprawie. Na żadnym etapie postępowania organy nie odniosły się do tej okoliczności, mającej istotne znaczenie dla wyznaczenia granicy otoczenia zabytku wpisanego do rejestru zabytków. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 9 ust. 2 i 3 pkt 15 u.o.z. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz - na podstawie art. 135 p.p.s.a. – decyzję organu I instancji. Ponownie rozpatrując przedmiotową sprawę, organ I instancji powinien wyjaśnić pochodzenie kart ewidencyjnych przyjętych za podstawę ustaleń w tej sprawie i ocenić ich walor dowodowy, rozważyć uzupełnienie materiału dowodowego, np. o opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa i ponownie dokonać ustaleń w zakresie spełnienia przez budynek hali przesłanek z art. 3 pkt 1 u.o.z. W zakresie wpisu otoczenia budynku hali do rejestru zabytków, organ powinien uwzględnić wskazania Sądu zawarte w treści uzasadnienia wyroku. Konieczne również w tej sprawie jest prawidłowe ustalenie aktualnego kręgu stron postępowania. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz każdej ze skarżących spółek kwoty po 697 zł, na które składają się koszty zastępstwa procesowego (480 zł), opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wpisu od skargi (200 zł).

Informacje o sprawie

Data wpływu
19 września 2022
Symbol z opisem
6361 Rejestr zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sędziowie
Elżbieta Granatowska /sprawozdawca/ Izabela Ostrowska /przewodniczący/ Jolanta Augustyniak-Pęczkowska

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny