Sygnatura
VII SA/Wa 1638/22
Wyrok WSA w Warszawie z 25 października 2022 r., VII SA/Wa 1638/22
Wynik
Oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
- Data orzeczenia
- 25 października 2022
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Sędziowie sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.), asesor WSA Michał Podsiadło, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi W. B. i S. B. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie uzgodnienia pozwolenia na budowę oddala skargę
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 7 czerwca 2022 r., znak: DOZ-OAiK.650. 1581.2021.KPA-2, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 840, dalej: "u.o.z.o.z."), art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo Budowlane (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2351, dalej "Pr.bud.") oraz art. 17 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia W B i S B – utrzymał w mocy postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 24 listopada 2021 r., znak: DNT-I.5181.44.2021.JH. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych wskazanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej także: "Minister" bądź "organ II instancji"). Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej także: "MWKZ" lub "organ I instancji") wskazanym wyżej postanowieniem z 24 listopada 2021 r., znak: DNT-I.5181.44.2021.JH, odmówił uzgodnienia pozwolenia na budowę zespołu trzech budynków mieszkalnych, jednorodzinnych z odbudową konserwatorską istniejącego budynku przy ul. [...]. MWKZ wskazał w uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia, że historyczna willa "[...] " przy ul. [...] została ujęta w gminnej ewidencji zabytków, w całokształcie swojej bryły. Na podstawie oględzin przeprowadzonych 15 listopada 2021 r. stwierdzono, że obiekt ten, powstały przed I wojną światową, w uproszczonym stylu [...], jest jednolity stylistycznie, niemniej z widocznymi fazami rozbudowy (do szczegółowego zbadania w drodze badań architektonicznych). Podkreślono, że budynek zachował się w niemal pierwotnym stanie. Zwrócono uwagę na istniejące w obrębie elewacji dekoracyjne zdobienia w formie tzw. słoneczek, pazdurów, "fryzu arkadkowego" oraz szalunku, a także proporcjonalność bryły budynku. Przedmiotowa nieruchomość, wraz z innymi budynkami tego typu w okolicy, takimi jak willa "[...]" czy "[...]" z pierwszej ćwierci XX w., tworzy zespół zabudowy tzw. willi w ogrodzie i jest świadkiem dawnej zabudowy [...], a także uwidacznia zmiany w tendencjach architektonicznych na przełomie wieków. W oparciu o obiekt "[...]" możliwe jest badanie architektury letniskowej na tym terenie. Odnosząc się do oceny stanu technicznego wynikającej z dokumentacji przedłożonej do uzgodnienia, organ I instancji wskazał, że nie poddaje w wątpliwość złego stanu technicznego części ww. budynku, niemniej za kluczowe dla rozstrzygnięcia uznał, iż do dnia dzisiejszego obiekt ten zachował nienaruszoną formę architektoniczną. Wyrażono jednocześnie przekonanie, że ochrona konserwatorska ustalona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego "[...] " przyjętego uchwalą Rady Miasta [...] z [...]marca 2011 r. nr [...] (Dz.Urz. Woj. Małopolskiego z 2011 r., Nr 207, poz. 1671, dalej: "MPZP" lub "Plan miejscowy") odnosi się do całej powierzchni willi "[...] ". Wskazano, że planowane działania nie mieszczą się w pojęciu odbudowy konserwatorskiej, dopuszczonej w omawianym przypadku przez Plan miejscowy. Na powyższe postanowienie MWKZ zażalenie z zachowaniem ustawowego terminu wnieśli W B i S B (dalej także: "inwestorzy" lub "skarżący"). Podnieśli, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni ustaleń Planu miejscowego w odniesieniu do planowanej inwestycji. Wskazano, że część willi przeznaczona do rozbiórki nie została objęta ochroną w konserwatorską w ww. MPZP. Powołano się także na opinię Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] (dalej: "MKZ w [...]") z [...] lipca 2018 r., w której organ ten dopuścił rozbiórkę ww. willi, z uwagi na stan techniczny wykluczający możliwość remontu, pod warunkiem, że likwidacja obiektu zostanie uzgodniona z organem konserwatorskim w ramach jednego projektu budowlanego dla nowej inwestycji, realizowanej jako odbudowa konserwatorska. Zarzucono, że MWKZ dokonał oceny stanu zachowania przedmiotowego budynku historycznego na podstawie oględzin przeprowadzonych wyłącznie z zewnątrz. Zwrócono uwagę na brak materiałów źródłowych, na podstawie których można potwierdzić, że willa zachowała się w stanie pierwotnym. Podkreślono, że Plan miejscowy dopuszcza, by działka objęta inwestycją posiadała 60% terenu zabudowanego i 30% terenu biologicznie czynnego. W świetle powyższych ustaleń, nie jest możliwe utrzymanie na tym obszarze zagospodarowania typu willa w ogrodzie. Skarżący zaznaczyli ponadto, że projektowane przeniesienie werandy na przeciwległą elewację odbudowywanej willi służyć będzie jej wyeksponowaniu, zaś planowane proporcje bryły i elementy dekoracyjne odpowiadają pierwowzorowi. Rozpoznając zażalenie, we wspomnianym na wstępie postanowieniu z 7 czerwca 2022 r., Minister przywołał w pierwszej kolejności treść art. 39 ust. 3 Pr.bud., który przewiduje obowiązek uzgodnienia w wojewódzkim konserwatorem zabytków wydania pozwolenia na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego lub obszaru niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków. Organ II instancji podkreślił, że budynek mieszkalny, drewniany, pochodzący z 1. ćwierci XX w., usytuowany przy ul. [...] w [...] został ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Z akt sprawy nie wynika, by rekord w powyższej ewidencji odnosił się tylko do części kubatury powyższego obiektu. Z kolei w § 4 ust. 5 pkt 89 Planu miejscowego, ustalono ochronę konserwatorską domu drewnianego przy ul. [...] w [...] . Minister przyznał, że zgodnie z załącznikiem graficznym do MPZP powyższą formą ochrony została objęta jedynie część kubatury tego obiektu oznaczona na rysunku Planu. Podkreślił, że część tekstowa MPZP bezpośrednio odsyła do załącznika graficznego dokumentu w kwestii określenia obiektów podlegających ww. ochronie. W ust. 5 ww. paragrafu wskazano bowiem, że dopuszcza się przebudowę konserwatorską lub odbudowę konserwatorską, obiektów o cechach zabytkowych, wymienionych poniżej i pokazanych na rysunku planu, na zasadach określonych w ustaleniach szczegółowych planu. Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 12 MPZP, pod pojęciem przebudowy konserwatorskiej rozumie się roboty budowlane polegające na przebudowie, rozbudowie lub nadbudowie budynków o cechach zabytkowych, związane z poprawą układu funkcjonalnego wnętrza, podniesieniem standardu lokalu mieszkalnego lub usługowego (zwiększenie powierzchni użytkowej, podniesienie poziomu posadzki przyziemia w stosunku do terenu itp.), uwzględniające nawiązanie do pierwotnej formy architektonicznej w zakresie uzgodnionym z WKZ. W myśl pkt 13 powyższego ustępu, odbudowa konserwatorska to roboty budowlane polegające na odtworzeniu formy architektonicznej budynku o cechach zabytkowych, nie nadającego się do remontu ze względu na udokumentowany stan techniczny, z uwzględnieniem pierwotnej bryły i gabarytów w zakresie uzgodnionym z WKZ. Zgodnie z przedłożonym do uzgodnienia projektem budowlanym wykonanym przez Biuro Architektoniczne AMAR na przełomie 2020 i 2021 r., intencją inwestora jest rozbiórka istniejącej willi oraz odbudowa części jej kubatury z przeniesieniem lokalizacji ryzalitu werandy na przeciwległą ścianę. W ramach inwestycji planowane jest ponadto wzniesienie zespołu trzech połączonych budynków mieszkalnych, liczących 6 kondygnacji. Część powierzchni ww. zespołu ma zostać usytuowana w miejscu partii willi, która przeznaczona jest do rozbiórki. Z całokształtu akt sprawy wynika, że willa "[...] " przy ul. [...] w [...] stanowi cenny przykład budowli z początku XX w., zrealizowanej w stylu zakopiańskim, zainicjowanym przez S W. Obiekt posiada dużą wartość dokumentarną jako egzemplifikacja zabudowy willowej z okresu największego rozkwitu [...] jako miejscowości uzdrowiskowej, turystycznej oraz kulturalnej. Analiza formalna architektury przedmiotowego budynku doprowadziła organ II instancji do wniosku, że obiekt jest jednorodny stylistycznie i nie uległ przekształceniom deformującym jego oryginalny kształt. Willę cechują walory artystyczne, których nośnikiem jest przemyślana, zrównoważona kompozycja bryły, układ szalunków, dekoracja szczytów w postaci tzw. słoneczek. Do podstawowych komponentów odpowiedzialnych za budowanie wyrazu architektonicznego budynku należy ryzalit w postaci dwukondygnacyjnej werandy oraz dynamiczne ukształtowanie połaci stromego dachu. Zasób oryginalnej zabudowy miasta z tego okresu staje się z czasem coraz mniejszy. Ta negatywna tendencja stała się powszechna w ostatnich latach w związku z aktywną działalnością inwestorską, eksploatującą w sposób nadmierny historyczny pejzaż urbanistyczny [...] . Tym bardziej więc, oryginalna willa z początku XX w. stanowi obiekt szczególnie cenny pod względem konserwatorskim. W interesie społecznym leży jak najdalej posunięte utrzymanie historycznej zabudowy [...], która z biegiem czasu zyskuje status coraz bardziej unikatowej. Szczegółowe datowanie budynku oraz ewentualne rozwarstwienie chronologiczne faz jego budowy może być przedmiotem badań naukowych w przyszłości, w tym badań architektonicznych. Biorąc pod uwagę powyżej wskazane względy oraz indywidualne wartości historyczne, artystyczne i naukowe omawianej willi, Minister uznał, że nie może zająć pozytywnego stanowiska odnośnie do inwestycji, która przewiduje likwidację przedmiotowego budynku i wzniesienie w jego miejscu obiektu o odmiennych gabarytach oraz bryle. Dodał, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie można jednoznacznie stwierdzić, że obiekt ten nie nadaje się do remontu, bądź, że jego zachowanie wiązać się będzie z koniecznością rekonstrukcji przeważającej części substancji materialnej. Organ II instancji wskazał, że ocena stanu zachowania willi wyrażona w opinii MKZ w [...]jest lakoniczna. Nie wiadomo, jakie przesłanki przesądziły, według ww. organu, o utracie wartości zabytkowych przez ten obiekt. Powyższa ocena organu ochrony zabytków nie znajduje jednocześnie potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy. Znajdująca się w nim dokumentacja fotograficzna poświadcza, że willa zachowała w pełni swoją historyczną formę architektoniczną. Odnosząc się do ustaleń MPZP w kontekście planowanej inwestycji, organ II instancji wskazał, że przebudowa i odbudowa konserwatorska w rozumieniu Planu miejscowego nie stanowią wyłącznych dopuszczalnych form adaptacji historycznego budynku. Z MPZP wynika, że zakres tych działań każdorazowo podlega uzgodnieniu w organem konserwatorskim. Ponadto działania polegające na odbudowie konserwatorskiej zostały dopuszczone w przypadku budynków historycznych, które nie nadają się do remontu ze względu na udokumentowany stan techniczny. W przekonaniu Ministra, ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by kondycja substancji materialnej willi "[...] " była na tyle zła, aby wykluczała możliwość przeprowadzenia remontu tego budynku. W ocenie Ministra, zaproponowana forma odtworzenia fragmentu istniejącego budynku nie spełnia kryteriów odbudowy konserwatorskiej określonej w MPZP. Projektowany obiekt nie odtwarza bowiem formy partii willi objętej ochroną w Planie miejscowym, o czym świadczy odmienny rzut planowanej kubatury, z przeniesieniem werandy na przeciwległą ścianę. Z takim rozstrzygnięciem organu II instancji nie zgodzili się inwestorzy – W B i S B, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono postanowieniu Ministra naruszenie: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i brak jego oceny w oparciu o art. 80 k.p.a., w konsekwencji nie zawarcie w motywach rozstrzygnięcia istotnych dla sprawy ustaleń i wniosków; 2) art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. poprzez dokonanie przez Ministra nieprawidłowego zastosowania przepisów prawa administracyjnego - proceduralnego i materialnego, stojącego w sprzeczności z zapisami właściwego dla niniejszej sprawy Planu miejscowego, czego skutkiem jest podważanie zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej, a w szczególności uzasadnionego oczekiwania rzetelnego i merytorycznego rozpoznania sprawy; 3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez arbitralne i niepoprzedzone żadną specjalistyczną opinią zanegowanie ustaleń Miejskiego Konserwatora Zabytków w [...] w zakresie stanu technicznego budynku przy ul. [...] w [...] , poczynionych na podstawie oględzin z 3 lipca 2018 r., oraz tego samego rodzaju ustaleń poczynionych przez dr nauk techn. inż. arch. R R w opinii zawierającej ocenę stanu technicznego przedmiotowego budynku wraz z dokumentacją fotograficzną; 4) art. 19 ust. 1 pkt 2) u.o.z.o.z. poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji zignorowanie, że zakres ochrony obiektu budowlanego o cechach zabytkowych, znajdującego się w gminnej ewidencji zabytków, uwzględniany jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego - co w przypadku drewnianego budynku przy ul. [...] w [...] ma miejsce w zapisach części tekstowej oraz w części rysunkowej MPZP; 5) art. 7 pkt 4 u.o.z.o.z. poprzez niewłaściwe zastosowanie formy ochrony zabytku, jaką jest Plan miejscowy, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu MPZP; 6) § 4 ust. 5 pkt 89) MPZP poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji pominięcie, że celem ustaleń przyjętych w Planie miejscowym jest określenie zasad i metod kształtowania ładu przestrzennego z uwzględnieniem zabytkowych cech obiektu w postaci domu drewnianego przy ul. [...] w [...] , którego przebudowa jest dopuszczalna, wobec czego zawarte w nim zasady kształtowania zabudowy realizują funkcję ochronną dla tego obiektu, jako posiadającego cechy zabytkowe; 7) § 2 ust. 2 MPZP poprzez jego błędną wykładnię i zignorowanie faktu, że równorzędną częścią przedmiotowego Planu miejscowego, obok części tekstowej, jest załącznik nr 1 – Rysunek Planu sporządzony na kopii mapy zasadniczej w skali 1:1000, który precyzyjnie oznacza zakres drewnianego budynku przy ul. [...] w [...], a który został sklasyfikowany jako obiekt o cechach zabytkowych; 8) art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 15 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej "u.p.z.p.") w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, które doprowadziło do naruszenia przysługującego skarżącym prawa własności i prawa zagospodarowania terenu zgodnie z postanowieniami Planu miejscowego; 9) art. 39 ust. 3 Pr.bud. poprzez przekroczenie ram uznania administracyjnego skutkujące dowolnością zaskarżonego rozstrzygnięcia, ponieważ zakres uznania administracyjnego w postanowieniu wydawanym na podstawie art. 39 ust. 3 tej ustawy doznaje istotnego ograniczenia przez szczegółowe uwarunkowania ochrony tego obiektu o cechach zabytkowych ujęte w Planie miejscowym, a organ dopuścił się samowolnego i arbitralnego uregulowania zakresu dopuszczalnych robót budowlanych co do części budynku, która w MPZP nie została objęta ochroną jako obiekt o cechach zabytkowych; 10) artykuł 1 Protokołu nr I Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wydanie rozstrzygnięcia ingerującego w prawo własności skarżących, uniemożliwiającego im wykorzystanie swojej nieruchomości w zgodzie z zapisami Planu miejscowego, czym naruszono równowagę pomiędzy względami interesu ogólnego i ochroną własności indywidualnej, nadając bezpodstawnie i arbitralnie prymat swoiście pojmowanemu interesowi ogólnemu. Wobec powyższych zarzutów w skardze wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, określenie wytycznych co do wykładni przepisów prawa mających zastosowanie w niniejszej sprawie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponadto skarżący wnieśli o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania skargowego, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz opłaty od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że w przypadku willi przy ul. Ogrodowej 2 w Zakopanem część tekstowa (§ 4 ust. 5 pkt 89) oraz część rysunkowa Planu miejscowego wyraźnie przewidują objęcie ochroną konserwatorską fragmentu tego budynku jako obiektu budowlanego o cechach zabytkowych. W związku z tym "rozciąganie" ochrony konserwatorskiej zabytków na część obiektu budowlanego, która świadomie nie została oznaczona w MPZP jako obiekt o cechach zabytkowych, stanowi samowolną i bezprawną ingerencję w treść tego Planu miejscowego, jak również przypisanie sobie kompetencji Rady Miasta [...]. Treść MPZP została przy tym uzgodniona z Małopolskim WKZ, zgodnie z art. 17 pkt 6) lit. b) tiret 8 u.p.z.p. Równocześnie art. 7 pkt 4 u.o.z.o.z. przewiduje, że jedną z form ochrony zabytku mogą być ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Ustalenia takie zostały przewidziane w MPZP, co zostało zignorowane przez organy I i II instancji. Konserwator zabytków wydając decyzję na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 11 u.o.z.o.z. ma uprawnienie i obowiązek ocenić wniosek o wydanie pozwolenia także w aspekcie obowiązującego na danym terenie prawa miejscowego, które nie może być modyfikowane przez akt administracyjny indywidualny organu ochrony zabytków. Skarżący wskazują, że objęcie obiektu budowlanego ochroną wyznaczoną konkretnymi ustaleniami Planu miejscowego, uzgodnionego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z uwzględnieniem wpisu w gminnej ewidencji zabytków, istotnie ogranicza zakres uznania administracyjnego w ramach uzgodnienia na podstawie art. 39 ust. 3 Pr.bud. przez szczegółowe uwarunkowania ochrony tego zabytku, ujęte w tym MPZP. Im bardziej ustalenia Planu miejscowego są szczegółowe, tym bardziej zakres uprawnień organu jest zawężony przy uzgadnianiu na podstawie art. 39 ust. 3 Pr.bud. Zatem w realiach niniejszej sprawy organy ochrony zabytków nie mają prawa negować projektu budowlanego co do części budynku, która nie jest objęta ochroną w MPZP jako "obiekt o cechach zabytkowych", skoro Plan ten, w tej części, nie przewiduje ograniczeń wynikających z zasad ochrony zabytków. Skarżący uważają ponadto, że w sprawie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organy oparły odmowę pozytywnego uzgodnienia projektu inwestorów na wyjątkowo ogólnych sformułowaniach, polemicznych, nie popartych żadnym dowodem, a jednocześnie sprzecznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wywodzonych ze swoiście pojmowanego rozumienia pojęcia "zabytek". Jedyną weryfikowalną cechą budynku przy ul. [...] w [...], jaka została przytoczona przez organy, jest jego zaawansowany wiek. Starość budynku nie może jednak przemawiać za uznaniem go za zabytek, jeżeli poza tym nie reprezentuje on sobą żadnych specyficznych cech, których zachowanie mogłoby być społecznie lub naukowo uzasadnione. Skarżący nie kwestionują, że przedmiotowy budynek posiada cechy zabytkowe w części oznaczonej w MPZP (co uznają jednak za mocno wątpliwe), lecz kwestionują "rozciąganie" zakresu ochrony konserwatorskiej na tę część budynku, która takich cech nie posiada. MKZ w [...] stwierdził "zły stan techniczny budynku, a także degradację oraz utratę wartości zabytkowych". O istnieniu wartości zabytkowej obiektu i możliwości jej zachowania powinien decydować rzeczywisty stan obiektu w dniu wydawania decyzji, wynikający - jeżeli obiekt uległ znacznemu zniszczeniu - ze specjalistycznej ekspertyzy, czy możliwe jest dokonanie remontu i w jakim zakresie, czy zakres koniecznych do wykonania prac, zwłaszcza konstrukcyjnych, nie spowoduje, że będzie to jedynie rekonstrukcja budynku, która wyeliminuje pozostałe wartości zabytkowe tej budowli. Organy powinny były więc wyjaśnić te okoliczności. Tymczasem MWKZ ograniczył swoje czynności dowodowe jedynie do zewnętrznych oględzin przedmiotowego budynku. Końcowo Skarżący wyjaśniają, że nabyli nieruchomość - dz. ewid. nr [...] i [...] obr. [...]- w zaufaniu do treści MPZP, który co prawda przewidywał dla niej ograniczenia związane z ochroną zabytków, ale tylko co do części drewnianego budynku przy ul. [...]Kierowali się również opinią MKZ w [...] . Mieli zatem wszelkie podstawy, by sądzić, że będą mogli ją zagospodarować na cele budowlane. Skarżący działali w zaufaniu do organów i na tej podstawie poczynili swoje plany inwestycyjne wobec przedmiotowej nieruchomości. Zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia są dla skarżących ogromnym zaskoczeniem, mają przy tym cechy arbitralności i władczości, którego to rezultatem jest bezpodstawne ograniczenie sposobu zagospodarowania nieruchomości i naruszenie prawa własności przysługującego skarżącym. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma obowiązek przeprowadzić kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Inaczej mówiąc, jeśli zaskarżona decyzja lub postanowienie są zgodne z prawem, uchylenie ich przez sąd jest niedopuszczalne. Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że kontrolowane postanowienie nie narusza prawa w sposób wskazany powyżej, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli jest rozstrzygnięcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 7 czerwca 2022 r., znak: DOZ-OAiK.650.1581.2021.KPA-2, utrzymujące w mocy postanowienie MWKZ z 24 listopada 2021 r., znak: DNT-I.5181.44.2021.JH. o odmowie uzgodnienia pozwolenia na budowę zespołu trzech budynków mieszkalnych, jednorodzinnych z odbudową istniejącego budynku przy ul. [...] w [...]. Materialnoprawną podstawę ww. postanowienia stanowi przepis art. 39 ust. 3 Pr.bud., zgodnie z którym, w odniesieniu do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje właściwy organ po uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Uzgodnienie, o którym mowa w art. 39 ust. 3 Pr.bud., jest stanowiskiem innego organu, od którego przepis prawa uzależnia wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę w rozumieniu art. 106 § 1 k.p.a. i następuje w drodze postanowienia. Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w niekwestionowanym stanie faktycznym, wedle którego budynek przy ul. [...] w [...] został ujęty w Gminnej Ewidencji Zabytków przyjętej Zarządzeniem nr [...] Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2011 r. (dalej także "GEZ") i została dla niego założona karta adresowa zabytku nieruchomego. Podkreślić należy, że jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy wyciągu z GEZ oraz karty adresowej zabytku, sporny budynek mieszkalny, drewniany, z 1 ćw. XX w. został w całości objęty ochroną wynikającą z ujęcia w Gminnej Ewidencji Zabytków. Rację mają natomiast skarżący podnosząc z kolei, że w świetle załącznika graficznego do obowiązującego Planu miejscowego, ochroną przewidzianą w MPZP została objęta jedynie część kubatury tego obiektu oznaczona na rysunku Planu. Niemniej należy zauważyć, że wbrew zarzutom skargi, okoliczność tę dostrzegł i uwzględnił w zaskarżonym postanowieniu organ II instancji, co nie pozostaje bez znaczenia w sprawie i co będzie przedmiotem dalszych rozważań niniejszego uzasadnienia. W pierwszej kolejności wymaga jednak przypomnienia, że zgodnie z art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z., wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte zabytki nieruchome wpisane do rejestru, inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, jak też inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków (art. 22 ust. 5 ustawy). Ewidencja zabytków jest zbiorem przeznaczonym dla zabytków, co jednoznacznie wynika już z samej jej nazwy. Przy prowadzeniu ewidencji m.in. gminnych należy mieć na uwadze przepis art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z., zawierający ustawową definicję zabytku. Zabytkiem co podkreślić należy, jest rzecz ruchoma lub nieruchoma, której wartości historyczne, naukowe lub artystyczne są wyższe niż przeciętne. Zatem do ewidencji wpisywane są jedynie te obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe lub artystyczne zasługują na zachowanie, przy czym posiadanie takich walorów powinno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami. Co do zasady nie jest więc tak, że wydanie przez burmistrza miasta zarządzenia, opartego na wyznaczeniu określonego obiektu do ujęcia w gminnej ewidencji zabytków, następuje bez zbadania przesłanek uzasadniających przypisanie temu obiektowi wartości zabytkowych. Ujęcie zabytku nieruchomego (niewpisanego do rejestru i nieznajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków) w gminnej ewidencji zabytków następuje wskutek wskazania określonego obiektu nieruchomego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i przypisania mu w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków wartości zabytkowej. Umieszczając zabytek w gminnej ewidencji zabytków organ gminy stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1446/16, dostępne na: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - "CBOSA"). Zarządzenie stanowi akt organu jednostki samorządu terytorialnego z zakresu administracji publicznej, o czym świadczy art. 22 ust. 5 u.o.z.o.z., wskazujący na możliwość wyznaczenia przez organ gminy w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków obiektu zabytkowego do włączenia go do gminnej ewidencji zabytków. Akt ten władczo wkracza w zespól uprawnień właściciela zabytku objętego takim wpisem. W dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zatem, że ujęcie zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji jest aktem, który podlega kognicji sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r. sygn. II OSK 1950/12, CBOSA). Sprzeciwiając się stanowisku przyjętemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz wojewódzkiego konserwatora zabytków, którego skutkiem prawnym było włączenie karty adresowej zabytku do zbioru ewidencyjnego, właściciel zabytku nieruchomego może w złożonej skardze do sądu administracyjnego kwestionować zasadność jego ujęcia w ewidencji, co w zasadniczy sposób będzie obejmowało kwestię oceny, czy interes społeczny wymaga, by wartość historyczna, artystyczna lub naukowa określonego obiektu nakazywała jego zachowanie poddać reglamentacji polegającej na wyłączeniu z zakresu uprawnień, jakie przysługują każdemu właścicielowi rzeczy, prawa do swobodnego nim dysponowania i korzystania. W rezultacie tego, Zarządzenie nr [...]Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lutego 2011 r. stanowiło akt organu jednostki samorządu terytorialnego z zakresu administracji publicznej podlegający kognicji sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a.). W postępowaniu uzgodnieniowym nie jest wobec tego możliwe skuteczne zakwestionowanie zasadności ujęcia zabytku w gminnej ewidencji zabytków. Twierdzenie, że obiekt ujęty w tejże ewidencji faktycznie nie jest zabytkiem, albowiem nigdy nie posiadał rzeczywistej wartości zabytkowej albo też ją utracił powinno być, co do zasady, podnoszone w odpowiednim postępowaniu zmierzającym do zmiany gminnej ewidencji zabytków w zakresie skreślenia z niej obiektu, który nie powinien w świetle przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami dłużej w niej figurować (zob. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2016 r. sygn. II OSK 2909/14; z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1446/16, CBOSA). Uzgodnienie z konserwatorem zabytków, dokonywane w trybie art. 39 ust. 3 Pr.bud., ma jedynie na celu uzyskanie przez organ administracji architektoniczno-budowlanej stanowiska profesjonalnego organu ochrony konserwatorskiej w zakresie dopuszczalności takich robót budowlanych. Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie nie wynika, ażeby doszło do skutecznego podważenia i eliminacji z obrotu prawnego ww. Zarządzenia Burmistrza Miasta [...]z dnia [...]lutego 2011 r. o ujęciu w Gminnej Ewidencji Zabytków drewnianego budynku przy ul. [...] w [...]. W konsekwencji powyższego, nie mają racji skarżący poddając w wątpliwość fakt, że sporny budynek – nawet uwzględniając jego aktualnie zły stan techniczny – stanowi w dalszym ciągu obiekt o wartościach zabytkowych w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. Trwające nadal objęcie go wpisem do Gminnej Ewidencji Zabytków oznacza bowiem, że zostały mu przypisane cechy, którymi charakteryzuje się obiekt zabytkowy, tzn. że posiada on przynajmniej jeden z walorów, o których mowa w powołanym art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z., tj. że posiada wartość historyczną albo artystyczną lub naukową. Innymi słowy, dopóki obiekt ten objęty jest ochroną wynikającą z ujęcia w GEZ, nie można skutecznie zakwestionować jego walorów zabytkowych. Kierując się stanowiskiem zaprezentowanym w powołanych orzeczeniach NSA, które tutejszy Sąd w pełni podziela, zauważyć ponadto trzeba, że w sytuacji, gdy organ konserwatorski w ramach uzgodnienia wypowiada się w sposób merytoryczny odnośnie do przedstawionych mu rozwiązań projektowych, to w swoim postanowieniu wojewódzki konserwator zabytków w pierwszym rzędzie powinien mieć na uwadze przyczyny, które stały za wyrażoną pierwotnie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wolą poddania ochronie określonego zabytku (objętego porozumieniem). Oznacza to, że tylko szczególnie uzasadnione powody powinny stać za tym, by w drodze uzgodnienia zostały zatwierdzone projektowane przez inwestora roboty budowlane, których następstwem będzie nie tylko utrata przez zabytek nieruchomy jego dotychczasowej wartości, które ujęcie w ewidencji miało za zadanie chronić, ale również doprowadzenie do faktycznej likwidacji zabytku nieruchomego. Nieruchomość może być objęta różnymi formami ochrony, które determinują jej zakres. Jak stanowi art. 7 pkt 4 cyt. ustawy, formami ochrony zabytków są ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego. W kontrolowanej sprawie nie jest sporne, że willa przy ul. [...] w [...] została równocześnie objęta ochroną wynikającą z uchwalonego Planu miejscowego. Jak już wcześniej wyjaśniono, organ II instancji odmiennie niż uczynił to Małopolski WKZ – zajął stanowisko zgodne z twierdzeniami skarżących, a mianowicie, że w świetle załącznika graficznego do MPZP, ochroną wynikającą z Planu miejscowego objęta została jedynie część przedmiotowego budynku, zgodnie z oznaczeniem na rysunku Planu. Tym samym nie zasługują na aprobatę te zarzuty skargi, jakoby Minister błędnie określił zakres ochrony konserwatorskiej wynikającej z Planu miejscowego dla budynku przy ul. [...] w [...]. Organ II instancji mimo to uznał, że objęty przedłożonym projektem sposób postępowania z tą częścią zabytkowego obiektu, która podlega ochronie wynikającej z przepisów MPZP, również nie pozwala na pozytywne uzgodnienie planowanej inwestycji. Zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, wbrew zarzutom skargi, szeroko wyjaśniły, w czym upatrują zagrożeń utraty waloru autentyczności budynku oraz jakie detale architektoniczne mogą zostać zatarte wskutek planowanych przez inwestorów robót budowlanych. Zbadano w szczególności czy przewidywane rozwiązania projektowe inwestycji, nie zniszczą elementów stanowiących o wartości historyczno-architektonicznej zachowanego zabytku. W niniejszej sprawie nie sposób również przyjąć, że istotnej dezaktualizacji uległa ocena organów konserwatorskich wskazująca na potrzebę ochrony zabytkowego budynku. Skarżący nie zakwestionowali skutecznie dalszego istnienia walorów historycznych, artystycznych czy naukowych budynku, które legły u podstaw ujęcia obiektu w GEZ, a co mogliby ewentualnie uczynić w odrębnym postępowaniu, skarżąc Zarządzenie Burmistrza Miasta [...] wydane w tej materii. W sytuacji, w której zamiary skarżących sprowadzały się w gruncie rzeczy do całkowitej rozbiórki budynku i tylko częściowej jego odbudowy przy istotnej ingerencji w jego architekturę oraz planowanych zmianach w jego otoczeniu (budowa trzech sześciokondygnacyjnych budynków mieszkalnych), stanowisko organów konserwatorskich musiało być szczególnie rygorystyczne. Negatywna ocena organów, oparta na ustaleniach, że sporny obiekt podlega ochronie wynikającej tak z ujęcia w GEZ, jak i w znacznej części z obowiązujących zapisów Planu miejscowego, oraz że jest nadal nosicielem wartości zabytkowych, musi być uznana za uzasadnioną i przekonującą, wobec zamierzeń inwestorów. W przedmiotowej sprawie powyższa ocena znajduje oparcie m.in. w postanowieniach Planu miejscowego, w którym (§ 4 ust. 5 pkt 89 MPZP) dopuszczono przebudowę lub odbudowę konserwatorską ww. budynku. Jednocześnie w § 3 ust. 1 pkt 12 MPZP wyjaśniono, że pod pojęciem przebudowy konserwatorskiej rozumie się roboty budowlane polegające na przebudowie, rozbudowie lub nadbudowie budynków o cechach zabytkowych, jednak uwzględniające nawiązanie do pierwotnej formy architektonicznej w zakresie uzgodnionym z WKZ. Podobnie w § 3 pust. 1 pkt 13 wskazano, że odbudowa konserwatorska to roboty budowlane polegające na odtworzeniu formy architektonicznej budynku o cechach zabytkowych, nie nadającego się do remontu ze względu na udokumentowany stan techniczny, z uwzględnieniem pierwotnej bryły i gabarytów w zakresie uzgodnionym z WKZ. Powyższe oznacza, że w każdym przypadku przebudowy bądź odbudowy obiektu zabytkowego objętego ochroną wynikającą z MPZP (w części określonej na rysunku Planu), tego rodzaju inwestycja wymaga uzgodnienia z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków, którego zadaniem jest ocena planowanych działań przez pryzmat istotnych wartości historycznych, naukowych i artystycznych obiektu. Poza tym, z przywołanych wyżej norm MPZP wynika, że istotnym aspektem objętym ochroną wynikającą z ustaleń Planu miejscowego, jest zachowanie pierwotnej bryły i gabarytów obiektu, a także odtworzenie jego formy architektonicznej. Wreszcie cytowane regulacje MPZP dopuszczają rozbiórkę i odbudowę konserwatorską obiektów historycznych ujętych w Planie, ale tylko tych, które bez wątpienia nie nadają się do remontu ze względu na udokumentowany stan techniczny. W tym miejscu wypada przyznać rację skarżącym, że postanowienia w sprawach, o których mowa w art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego, są wydawane w ramach uznania administracyjnego. Przy dokonywaniu oceny stopnia zachowania lub zagrożenia wartości artystycznych, historycznych i naukowych reprezentowanych przez określony obiekt bądź obszar objęty ochroną konserwatora zabytków, organy konserwatorskie działają w ramach udzielonego im przez ustawę swobodnego uznania. Wobec nieograniczonej różnorodności faktycznej obiektów i obszarów posiadających wartość kwalifikujące je jako zabytki ustawodawca nie mógł bardziej szczegółowo dookreślić kryteriów technicznych, jakościowych lub estetycznych uznania takich obiektów za zasługujące na ochronę konserwatorską (zob. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 29 stycznia 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 1733/19; z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 270/18, CBOSA). W związku z powyższym, Sąd bada zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, ale nie wnika w merytoryczną celowość jego wydania, kontroluje tylko, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił swoje rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Kontrola orzeczenia o uznaniowym charakterze wymaga zatem sprawdzenia, czy jego wydanie poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz dostatecznym wyjaśnieniem stanu faktycznego pod kątem przesłanek wynikających z rozstrzyganej materii. Sąd kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego, podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek do wydania rozstrzygnięcia o uznaniowym charakterze oraz czy podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcie, nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, tj. czy ocena jest swobodna a nie dowolna. Działając w tak wyznaczonych ramach, Sąd uznał za chybiony stawiany w skardze zarzut naruszenia art. 3 pkt 1 i art. 39 ust. 3 u.o.z.o.z., a także zarzut wadliwej oceny stanu faktycznego, prowadzącej do obrazy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu, organy w wydanych postanowieniach wyczerpująco i prawidłowo wskazały bowiem kryteria, którymi kierowały się wydając kontrolowane rozstrzygnięcia. Wbrew zarzutom skargi, z uwagi na charakter procedury uzgodnieniowej, to przede wszystkim na skarżących ciążył obowiązek wykazania, że obiekt jest w tak złym stanie technicznym, że możliwa jest wyłącznie jego rozbiórka i następnie odbudowa. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że skarżący takich szczególnie uzasadnionych okoliczności nie wykazali. Z całą pewnością nie przemawiają za tym stwierdzenia zawarte w powoływanym przez skarżących stanowisku MKZ w [...] z 9 lipca 2018 r., w którym – co wymaga podkreślenia – wyrażono jedynie "wstępną" zgodę na rozbiórkę przedmiotowego budynku i następnie jego odbudowę konserwatorską. Skarżący zdają się pomijać fakt, że w ww. piśmie MKZ w [...] wyraźnie zastrzeżono, że organ ten uzgadnia projekty budowlane w oparciu o art. 39 ust. 3 Pr.bud., a więc wyłącznie w formie postanowienia wydawanego na wniosek organu architektoniczno-budowlanego prowadzącego postępowanie w takiej sprawie. Poza tym, z rzeczonego pisma wynika, że możliwe jest wystąpienie o sformułowanie wytycznych dla nowej zabudowy, przy czym uprzednio należy przedłożyć m.in. dokumentację fotograficzną i ekspertyzę stwierdzającą stan techniczny obiektu. Dopiero zatem ocena wyrażona przez ten organ we właściwym trybie i w oparciu o przedłożoną dokumentację techniczną, mogłaby zostać uznana za wiążące stanowisko organu konserwatorskiego, które jednak w przedmiotowym przypadku ostatecznie nie zostało wydane przez MKZ w [...]. W tym względzie Sąd za trafne uznał także stanowisko Ministra dotyczące przedłożonej przez skarżących "Oceny stanu technicznego", sporządzonej przez dr inż. architekta R R. Po pierwsze dlatego, że – jak słusznie uznał organ II instancji – jest ona na tyle lakoniczna, że w żadnym razie w oparciu o tę "Ocenę" nie można przesądzić, iż stan techniczny budynku jest w takim stopniu katastrofalny, ażeby jedynym możliwym rozwiązaniem była rozbiórka obiektu i jego odbudowa. Tym bardziej, gdy przewiduje ona całkowicie nowe rozwiązania architektoniczne, polegające chociażby na projektowanym przeniesieniu ryzalitu werandy na przeciwległą ścianę, całkowite wyburzenie części budynku i posadowienie w tym miejscu jednego z nowoprojektowanych obiektów. W powyższej "Ocenie" nie określono nawet zasięgu odnotowanej korozji biologicznej. Bak jest analizy dotyczącej technicznej możliwości podjęcia konkretnych działań naprawczych odnośnie do ww. budynku, w tym zastosowaniu środków biobójczych, wzmocnień konstrukcji, montażu izolacji. Nie uwzględniono faktu ułożenia w obrębie ścian zrębowych willi izolacji z papy bitumicznej, co zostało odnotowane podczas oględzin budynku przeprowadzonych przez MWKZ w dniu 15 listopada 2021 r. Po drugie, we wskazanej "Ocenie stanu technicznego" zupełnie pominięto walory zabytkowe obiektu, tzn. brak jest jakichkolwiek stwierdzeń pozwalających przyjąć, że budynek – na skutek postępującej degradacji technicznej – utracił walory zabytkowe. Tymczasem, z oględzin obiektu przeprowadzonych przez organ I instancji oraz karty adresowej zabytku sporządzonej w 2018 r. wynika, że wyspecjalizowane służby dostrzegły istnienie walorów, które pozwalają sądzić, że sporny budynek zachował wartości określone w definicji zabytku. Przyjmując, że sporny budynek w obecnym stanie technicznym nie nadaje się do eksploatacji, to jednak ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, na co słusznie zwrócił uwagę Minister, ażeby niemożliwe było np. przeprowadzenie jego remontu (przynajmniej w części). Zarazem za słuszne Sąd uznał wyjaśnienia organu II instancji, dotyczące specyfiki postępowania konserwatorskiego w odniesieniu do obiektów wykonanych z drewna. Powszechnie wiadomym jest bowiem, że w praktyce konserwatorskiej, restauracja tego typu obiektów polega na dokonywanej etapami wymianie drewnianych elementów historycznego budynku, w ramach bieżących prac konserwacyjnych, w następstwie ich zużycia. Kryterium zachowania zabytkowych wartości budynku nie wynika z warunku zachowania określonego wskaźnika oryginalnej substancji, lecz z zachowania oryginalnych rozwiązań ciesielskich i sztuki stolarskiej. Organy nie negowały faktu, że stan zachowania przedmiotowej nieruchomości nie jest zadowalający. Jak już wspomniano, powyższe nie oznacza jednak, że ww. obiekt jest pozbawiony wartościowej substancji historycznej i naukowej. Warto odnotować, że równie istotne jak walory artystyczne jest także znaczenie historyczne oraz kompozycyjne obiektów obejmowanych ochroną konserwatorską. Wieloletni proces degradacji elementów ww. obiektu nie może przesądzać o odstąpieniu od jego ochrony, skoro zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.z. opiece i ochronie podlegają tego rodzaju zabytki nieruchome, bez względu na stan zachowania. Z wykładni literalnej tego przepisu wynika zatem wprost, że zły stan zachowania obiektu zabytkowego (np. stan techniczny obiektu lub stan zachowania parku) nie uniemożliwia objęcia go ochroną konserwatorską, jeżeli nadal spełnia on przesłanki z art. 3 pkt 1 ustawy. W piśmiennictwie wskazuje się, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej; zniszczenie elementów zabytku powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, ale nie może przesądzać o pozbawieniu ochrony wartościowego obiektu. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r. (sygn. akt II OSK 182/13, CBOSA), "Dopóki (...) stopień zniszczenia obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru zabytków. W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków." Choć cytowana konkluzja dotyczyła postępowania w sprawie wykreślenia obiektu z rejestru zabytków, to wynika niej, że obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym powinien być nadal objęty stosowną ochroną konserwatorską, jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Inaczej rzecz ujmując, nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości, powinien być chroniony przed zamierzeniami mogącymi prowadzić do jej utraty. Zdaniem Sądu powyższa ocena została wyczerpująco uzasadniona i jest oparta na wiarygodnych ustaleniach źródłowych oraz na wiedzy i doświadczeniu osób posiadających odpowiednie kwalifikacje do formułowania tego rodzaju wniosków. Organy wskazały, że willa "[...]" przy ul. [...]w [...]stanowi cenny przykład budowli z początku XX w. Zbudowana została w stylu zakopiańskim, zainicjowanym przez S W. Podkreślono walory architektoniczne budynku, jednorodność stylistyczną i brak przekształceń deformujących jego oryginalny kształt. Dostrzeżono także walory artystyczne, których nośnikiem jest przemyślana, zrównoważona kompozycja bryły, układ szalunków, dekoracja szczytów w postaci tzw. słoneczek, pazdurów, "fryzu arkadkowego". Do podstawowych komponentów odpowiedzialnych za budowanie wyrazu architektonicznego budynku zaliczono ryzalit w postaci dwukondygnacyjnej werandy oraz dynamiczne ukształtowanie połaci stromego dachu. Za istotną cechę uznano także znaczną wartość historyczną (dokumentacyjną) i naukową, jako przykład zabudowy willowej z okresu największego rozkwitu Zakopanego stanowiącej miejscowość uzdrowiskową, turystyczną oraz kulturalną. Unikatowy charakter zabudowy wpisującej się w krajobraz urbanistyczny miasta, wobec zmniejszającego się zasobu tego typu obiektów, uznano za szczególnie cenną pod względem konserwatorskim. Wobec powyższego, Minister nie bez podstaw uznał, że willa "[...]" posiada obecnie walory zabytkowe, ponieważ jej historyczna forma architektoniczna, jest w dalszym ciągu w pełni czytelna. Tutejszy sąd nie znalazł podstaw do zanegowania tak wyrażonej oceny, dokonanej w oparciu o poczynione ustalenia. Skarżący nie podważyli skutecznie stanowiska organów, że objęty planowaną inwestycją obiekt, wciąż cechują walory, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na ustaloną wartość artystyczną, historyczną i naukową, jakimi powinien cechować się obiekt zabytkowy, stosownie do treści art. 3 pkt 1 i art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.z.o.z. Organy zwróciły jednocześnie uwagę na zakres planowanej inwestycji, obejmującej nie tylko rozbiórkę i częściową odbudowę ww. budynku, która przewiduje m.in. istotne zmiany ukształtowania jego bryły i architektury (przeniesienie dwukondygnacyjnej werandy, jako szczególnie ważnego komponentu wyrazu architektonicznego obiektu), ale także budowę w jego bezpośrednim sąsiedztwie aż trzech połączonych budynków mieszkalnych o wysokości 6 kondygnacji. Niewątpliwie, nie dysponując nawet fachową wiedzą z zakresu konserwacji i ochrony zabytków, można dojść do wniosku, że taki rozmiar przekształcenia ww. nieruchomości i ingerencji w jej otoczenie, spowoduje istotne zmiany w szczególnie cennym historycznym pejzażu urbanistycznym miasta, w tym zabudowy tworzonej przez tzw. "zespół willi w ogrodzie". W świetle postanowień Planu miejscowego nie jest oczywiście wykluczona nowa zabudowa ww. nieruchomości, jednak przy jej projektowaniu trzeba mieć na uwadze słusznie akcentowane przez organy walory krajobrazowe i kompozycyjne miejsca. Dlatego też w ocenie tutejszego Sądu, organ II instancji trafnie stwierdził, że nawet fragmentaryczna utrata walorów zabytkowych i częściowe zniszczenie zabytkowego budynku, nie przekreślają celowości dalszej ochrony przedmiotowej nieruchomości. Stanowisko to podyktowane jest specyfiką zabytkowej substancji jaką jest architektura i bryła obiektu oraz kompozycja w krajobrazie miasta. Sąd nie podzielił natomiast twierdzeń skarżących, że obecny stan zachowania obiektu nie kwalifikuje go do dalszej ochrony. Skarżący nie wykazali jakimikolwiek wiarygodnymi środkami dowodowymi, że ocena dokonana przez organy konserwatorskie jest w tym zakresie wadliwa. Zdaniem Sądu, działania organów konserwatorskich prowadzone były ewidentnie w celu ochrony interesu społecznego, jakim jest zachowanie wartości zabytkowych obiektu. Nawet jeśli działania takie mogłyby być odebrane przez inwestorów jako naruszające interes stron postępowania, to jednak w opinii Sądu działania organów konserwatorskich w rozpatrywanej sprawie należy uznać za zgodne z zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Ochrona walorów historycznych, artystycznych i naukowych wciąż reprezentowanych przez budynek i jego otoczenie, była więc realizowana przy spełnieniu warunków, czyli tzw. testów proporcjonalności wynikających z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Działania te były bowiem legalne, konieczne dla ochrony porządku publicznego, jakim jest ochrona zabytków i obszarów zabytkowych, a także proporcjonalne w ścisłym tego słowa znaczeniu, tj. podejmowane w takim stopniu, jaki był niezbędny dla zachowania ww. wartości. Trzeba także zauważyć, że właściciel zabytku nieruchomego może go użytkować i zagospodarować, ale wyłącznie w granicach określonych w ustawie o ochronie zabytków, a więc w taki sposób, aby nie zagrażało to jego wartości zabytkowej. Strefa dozwolonego "zachowania się" właściciela względem zabytku zostaje więc znacznie zawężona, względem prawa własności nieruchomości niebędących zabytkami. W tym względzie Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 29 marca 2011 r. - Potomska i Potomski przeciwko Polsce (skarga nr 33949/05), nie zakwestionował rozwiązań i środków mogących ograniczać prawo własności osób prywatnych, przyjętych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Trybunał podkreślił wręcz, że "konserwacja dziedzictwa kulturowego oraz, gdzie to stosowne, jego zrównoważone użytkowanie mają na celu, obok utrzymania określonej jakości życia, zachowanie historycznych, kulturowych oraz artystycznych korzeni danego regionu i jego mieszkańców. Jako takie mają wartość zasadniczą, a zadanie ich ochrony i promocji spoczywa na organach władzy państwowej". Trybunał przypomniał także, iż w ramach przeszkód w zakresie praw własności wnioskodawców dążono do słusznych celów "interesu publicznego" dotyczących konserwacji dziedzictwa historycznego lub kulturowego kraju. Jak już wspomniano, w świetle regulacji art. 4 u.o.z.o.z. działania organu konserwatorskiego winny być podejmowane w celu m.in: zapewnienia warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwale zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie, zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, udaremnienia niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z art. 5 Konstytucji RP jednym z podstawowych obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej jest ochrona dziedzictwa narodowego. Konkretyzację tego unormowania stanowi ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Jeszcze raz przyjdzie podkreślić, że wykonywanie prawa własności może być ograniczone regulacjami przepisów powszechnie obowiązującego prawa, w tym miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które wpływają na sposób wykonywania prawa własności. Właścicielom przysługują jednak w toku procedury uchwalania planu określone uprawnienia służące ochronie ich interesów prawnych. W ramach procedury przewidzianej prawem mogą dążyć do zmiany niekorzystnych rozwiązań planistycznych. W sytuacji natomiast już obowiązujących przepisów planu, skarżący jako właściciele nieruchomości podlegającej ochronie mogą podejmować jedynie działania inwestycyjne, dopuszczone przez plan, przy czym i tak ostateczna ocena zgodności projektowanego zamierzenia z zapisami planu kształtującymi sposób postępowania z zabytkami oraz Konstytucyjną zasadą ochrony dziedzictwa narodowego, zostały pozostawione wyłącznej ocenie organów konserwatorskich. Zaprezentowane wyżej wnioski determinowały negatywną ocenę zarzutu skarżących co do naruszenia przez organy przepisów postępowania oraz norm prawa materialnego. Również postawiony w skardze zarzut naruszenia przepisów Konstytucji RP Sąd uznał za niezasadny, jeżeli się zważy, że skutek ograniczający uprawnienia właścicielskie skarżących nie wynikał z samej tylko odmowy uzgodnienia projektowanej inwestycji, ale był spowodowany był przede wszystkim wydaniem Zarządzenia Burmistrza Miasta [...] o ujęciu obiektu w GEZ oraz przepisami Planu miejscowego w zakresie, w jakim akt ten objął sporny budynek. Skarżący dysponowali natomiast instrumentami skutecznego sprzeciwienia się następstwom ujęcia ich nieruchomości w GEZ oraz MPZP. Ponadto, brak zgody na zamierzone działania inwestycyjne był wynikiem ustalenia, że obiekt w dalszym ciągu prezentuje walory, do utraty których doszłoby wskutek projektowanego przedsięwzięcia. W myśl art. 64 ust. 3 Konstytucji RP własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie w jakim nie narusza istoty prawa własności. Ustawa o ochronie zabytków jest właśnie taką ustawą, o której mowa w art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. Organy były zatem obowiązane do działania na podstawie zawartych w niej przepisów. Ujęcie określonej nieruchomości w ewidencji zabytków powoduje pewne ograniczenia w wykonywaniu prawa własności i nakłada na właściciela dodatkowe obowiązki związane z utrzymaniem takiej nieruchomości, nie ingeruje natomiast w istotę tego prawa. Ponadto, w orzecznictwie nie jest kwestionowany pogląd, który tutejszy Sąd także podziela, że prawo właściciela do zabudowy własnej nieruchomości, o którym mowa w art. 4 ustawy - Prawo budowlane, zostaje ograniczone na rzecz dobra wyższego, jakim jest dziedzictwo kulturowe, w tym jego materialne wytwory – zabytki nieruchome. Przy czym wolność tę należy postrzegać również jako element składowy (wycinek) konstytucyjnego prawa podmiotowego - prawa własności, gdyż zabudowa nieruchomości traktowana jest jako szczególny przykład "korzystania z rzeczy". Objęcie rzeczy ruchomej bądź nieruchomości ochroną konserwatorską ma właśnie na celu niedopuszczenie do zniszczenia zabytków i w pełni odpowiada gwarancji konstytucyjnej udzielonej społeczeństwu co do tego, iż Rzeczpospolita Polska strzeże dziedzictwa narodowego, zwłaszcza, że już w preambule Konstytucji zawarte jest zobowiązanie przekazania przyszłym pokoleniom wszystkiego, co cenne z ponad tysiącletniego dorobku (por. NSA w wyroku z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 494/05, CBOSA). W tak ukształtowanym stanie prawnym, nie sposób uznać, mając na uwadze – prawidłową zdaniem Sądu – argumentację organów, ażeby w niniejszej sprawie doszło do zbyt daleko idącej ingerencji w prawo własności skarżących. Ze wszystkich przedstawionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 9 sierpnia 2022
- Hasła tematyczne
- Zabytki
- Skarżony organ
- Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
- Sędziowie
- Michał Podsiadło. Mirosław Montowski /sprawozdawca/ Wojciech Sawczuk /przewodniczący/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
art. 39 ust 3 · Dz.U. 2021 poz. 2351
Powiązane dokumenty
Sygnatura: VII SA/Wa 977/22 · 20 października 2022
Wyrok WSA w Warszawie z 20 października 2022 r., VII SA/Wa 977/22
Sygnatura: VII SA/Wa 1051/22 · 19 października 2022
Wyrok WSA w Warszawie z 19 października 2022 r., VII SA/Wa 1051/22
Sygnatura: VII SA/Wa 84/22 · 19 października 2022
Wyrok WSA w Warszawie z 19 października 2022 r., VII SA/Wa 84/22
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny