VII SA/Wa 1394/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch - Baranowska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H.T. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2014 r. odmawiającego przyznania H.T. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych sprawy ze skargi H.T. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania H.T. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

H.T. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści wniosku jako osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała męża, córkę i wnuczkę. Wskazała, że posiada dom o pow. 140 m2. Skarżąca wskazała, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1368 zł, mąż – w kwocie 1640 zł, córka skarżącej otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości około 1500 zł brutto. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień skarżąca H.T. nadesłała zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez córkę oraz kserokopię ostatniego odcinka emerytury męża. Jednocześnie oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego, tak jak i mąż, natomiast nie posiada wiedzy, czy córka posiada rachunek bankowy. Wskazała ponadto, że wprawdzie w złożonym formularzu jako osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wymieniła męża i córkę, jednak miała na myśli wyłącznie wspólne zamieszkiwanie pod jednym dachem. Oświadczyła, że pozostaje z mężem w faktycznej separacji, mąż zamieszkuje w osobnym pokoju i prowadzi osobne gospodarstwo. Także córka nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Postanowieniem z dnia 2 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania H.T. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie H.T. zarzuciła naruszenie art. 245 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji uznanie, że skarżąca jest w stanie samodzielnie ponieść koszty sądowe z uwagi na fakt zamieszkiwania z osobami teoretycznie obowiązanymi w świetle ustawy do alimentacji, w sytuacji gdy w rzeczywistości obowiązek alimentacyjny nie jest wykonywany, skarżąca utrzymuje się sama, a oczekiwanie, że obowiązek alimentacji będzie dotyczył także pomocy w uiszczeniu kosztów sądowych jest zbyt daleko idące. W konsekwencji nawet w obliczu teoretycznych obowiązków ustawowych jeśli w praktyce nie są one wykonywane, a skarżąca nie posiada żadnych oszczędności na pokrycie kosztów sądowych odmowa przyznania prawa pomocy jest całkowicie bezzasadna i sprzeczna z art. 245 ustawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest tylko i wyłącznie dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Konkludując wskazać trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Biorąc pod uwagę sytuację majątkową H.T. uznać należy, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wnioskodawczyni z uzyskiwanymi miesięcznymi dochodami z tytułu emerytury oraz zamieszkując wraz z osobami które również comiesięcznie otrzymują wynagrodzenie z tytułu emerytury (mąż - 1640 zł) oraz za pracę (córka – 1237,20 zł) nie należy do osób wyjątkowo ubogich, a tylko w takim przypadku prawo pomocy może być przyznane. Sąd uznał, że stronę znajdującą się w takiej sytuacji finansowej i rodzinnej stać jest na samodzielne opłacenie kosztów sądowych. Łącznie dochody rodziny wynoszą 4327,80 zł netto miesięcznie. Nawet jeśli każdy z członków rodziny prowadzi niezależne gospodarstwo domowe okoliczność ta pozostaje bez istotnego znaczenia dla rozpoznania wniosku. Obowiązek wzajemnego wspierania się najbliższych członków rodziny a zatem rodziców i dzieci wynikający wprost z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 87 w związku z art. 128), nawet jeśli małżonkowie żyją w rzeczywistości w separacji, a córka finansowo rodziców nie wspiera. Stosownie bowiem do art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka, niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego czy faktu pozostawania w nieformalnej separacji. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów. (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2014 r. II FZ 1050/14; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2014 r. I OZ 412/14; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, publ: www.cbois.nsa.gov.pl). Podkreślić jeszcze raz należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. W ocenie Sądu wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.