VII SA/Wa 1127/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

K. P. ("wnioskodawczyni"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności, pismem z dnia [...] maja 2018 r. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z kolejnych pism wnioskodawczyni, z dnia [...] i [...] lipca 2018 r., wynika, że wniosła ona również o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Po złożeniu przez wnioskodawczynię uzupełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, pismem z dnia [...] lipca 2018 r. w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] czerwca 2018 r., wnioskodawczyni uzupełniła ww. formularz. Jak wynika z wniosku, wnioskodawczyni jest współwłaścicielką domu jednorodzinnego, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazała, że spłaca koszty sądowe w kwocie [...] zł miesięcznie, związane ze sprawą dotyczącą odwołania darowizny, a także sama ponosi opłaty za media (ok. [...] zł miesięcznie). Wnioskodawczyni podkreśliła, że jej sublokator nic nie płaci. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stwierdzając, że nie przedstawiła on swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości, a na podstawie samego oświadczenia wnioskodawczyni w tym zakresie nie było możliwe bezsporne ustalenia jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. wnioskodawczyni, w ustawowym terminie, wniosła sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że jest współwłaścicielką domu jednorodzinnego, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł miesięcznie. Wskazała, że spłaca koszty sądowe w kwocie [...] zł miesięcznie, związane ze sprawą dotyczącą odwołania darowizny, a także sama ponosi opłaty za media (ok. [...] zł miesięcznie). Wnioskodawczyni podkreśliła, że jej sublokator nic nie płaci. Z kolei w sprzeciwie wnioskodawczyni podała ponadto, że posiada dochód od najemcy połowy domu (3x[...] zł), a także, że dostaje pomoc od osób u niej zamieszkujących oraz od rodziny (żywność). Rozpoznając niniejszą sprawę, należy stwierdzić, że analizując złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Opierając się na informacjach, zawartych w formularzu oraz w piśmie z dnia 10 lipca 2018 r. referendarz uznał, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła w nim wystarczająco i bez żadnych wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. W oparciu o udzielone informacje nie można było jednoznacznie stwierdzić, że jest osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dane zawarte w złożonym przez nią w formularzu oraz w nadesłanych budzą wątpliwości i są niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych. Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). W niniejszej sprawie, sytuacja finansowa wnioskodawczyni budziła wątpliwości i słusznie referendarz przyjął, że nie wykazała ona w sposób rzetelny i dokładny wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej. Co więcej, podane w sprzeciwie informacje wskazują, że wnioskodawczyni jest w stanie uiścić koszty postępowania sądowego, które na tym etapie sprawy wynoszą 200 zł. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych – w niniejszej sprawie, jak wynika ze złożonych oświadczeń, wnioskodawczyni dysponuje nieruchomością (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, oraz z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawczyni nie wykazała, że w jej przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazała, że pozyskanie przez nią środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.