VII SA/Wa 1046/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. B. o przyznanie prawa pomocy w związku ze skargą L. B. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2017 r. znak[...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu postanawia: 1. odmówić L. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. przyznać L. B. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek L. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że mieszka w [...]. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem z tym, że w utrzymaniu pomaga im córka. L. B. podała, że jej miesięczny dochód z mężem wynosi 5 067, 30 zł. Podała, że posiada mieszkanie o pow. 90 m2. Jest osobą niepełnosprawną i chorą. W utrzymaniu jest z mężem uzależniona od córki, która pomaga w opłaceniu rachunków i leków. Wnioskodawczyni jest ofiarą 5 wypadków samochodowych. Przedstawiła miesięczne wydatki (mieszkanie – 4 522 zł, prąd, woda – 526 zł, gaz – 166 CAD, wyżywienie – 426 CAD, tv i internet – 64 CAD, media 64 CAD, leki 130 CAD). W sprawie zważono, co następuje. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Art 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając złożony przez L. B. wniosek należy wskazać, że zasadnym jest tylko częściowe przychylenie się do wniosku strony i ustanowienie pełnomocnika. Uznano, że strona uzyskując wskazany dochód oraz posiadając wskazany majątek i oszczędności, kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym, gdyż jest w stanie opłacić ew. koszty sądowe. Przede wszystkim należy wskazać, że wnioskodawczyni posiada stałe dochody, których wysokość przewyższa ew. koszty sprawy (200 zł.) i majątek w postaci mieszkania. Obecnie na stronie nie spoczywa żaden obowiązek finansowy w niniejszej sprawie. Pojawić się może opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku (100 zł.) i ew. wpis od skargi kasacyjnej, jeżeli strona zdecyduje się składać skargę kasacyjną (100 zł.). Należy podnieść, że skarżąca dysponuje miesięcznie dochodem w wysokości 5 067, 30 zł. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżąca nie wykazała także nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Za taką okoliczność nie może być uznany fakt ponoszenia wysokich kosztów utrzymania w [...]. Zważyć bowiem trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Uwzględniając powyższe okoliczności i nieznaczną wysokość ew. kosztów sądowych należy stwierdzić, że sytuacja materialna skarżącej umożliwia uiszczenie kosztów sądowych. Jednocześnie zwrócono uwagę na fakt, że skarżąca ponosi znaczne wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją. Z tych względów uznano, że dodatkowy wydatek związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika mógłby narazić skarżącą na poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia