VII SA/Wa 1037/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Śledzik Sędziowie: sędzia WSA Mirosław Montowski asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi E.L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 lutego 2024 r. znak: DSO-WSC.6011.1.2024 w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oddala skargę

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) decyzją z 22 lutego 2024 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania E. Ł. L. od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 21 grudnia 2023 r. orzekającej o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 30 listopada 2022 r. odmawiającej zmiany imion i nazwiska E. Ł. L. na imię A. i nazwisko L., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister wskazał, że E. Ł. L. wystąpiła do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy o zmianę imion i nazwiska na A. L.. Strona umotywowała wniosek chęcią przecięcia wszelkich więzów rodzinnych z uwagi na krzywdy jakich doznała ze strony rodziny i umożliwienia jej w sposób formalny używania imienia i nazwiska, jakimi się od dawna posługuje. Decyzją z 10 października 2022 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego m.st. Warszawy orzekł o odmowie zmiany imion i nazwiska E. Ł. L. na imię A. i nazwisko L.. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Mazowieckiego z 30 listopada 2022 r. Organy uznały, że w sprawie nie zachodzi żadna z ustawowych przesłanek wymienionych w katalogu "ważnych względów" zawartych w art. 4 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1988). Wskazano, że chęć zamknięcia pewnego etap życia oraz fakt, że noszone imiona i nazwisko przywołują traumatyczne przeżycia z dzieciństwa nie dają podstaw do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie zachodzą ważne powody uzasadniające żądaną zmianę imion i nazwiska E. Ł. L.. Zwrócono przy tym wagę na formę i zapis nazwiska L., niewystępującego w Polsce. Minister podkreślił, że do analogicznej konstatacji doszedł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który kontrolował decyzję Wojewody Mazowieckiego i wyrokiem z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 141/23 oddalił skargę wnioskodawczyni na tę decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że o ile nie można kwestionować odczuć skarżącej związanych z traumatycznymi przeżyciami z dzieciństwa i ich skutkami w życiu dorosłym, to nie są one wystarczające do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Sąd zwrócił przy tym uwagę na fakt, że ocena zmiany nazwiska na inne nazwisko wymaga uwzględnienia również przepisów ustawy o języku polskim. Wnioskodawczyni posiada obywatelstwo polskie, a wnosi o zmianę nazwiska na niemieckie, które w takiej formie nie występuje w Polsce. Minister wskazał dalej, że w dniu 4 lipca 2023 r. strona wniosła do Wojewody Mazowieckiego wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją tego organu z 30 listopada 2022 r. wskazując na zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. zauważając, że po dniu wydania tej decyzji wyszły na jaw nowe istotne okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który decyzję tę wydał. Do wniosku dołączono zaświadczenie psychologa potwierdzające: pobyt skarżącej w Domu Dziecka (z uwagi na problemy rodziców) oraz zaświadczające o traumatycznych przeżyciach z Domu Dziecka i dążeniu do zmiany "swojej tożsamości" (od 2005 r. kobieta zaczęła posługiwać się imieniem i nazwiskiem A. L.). W świetle załączonej opinii odmowa zmiany imion i nazwiska powoduje zaostrzenie stan depresyjnego. Strona załączyła również zaświadczenie lekarza psychiatry, które potwierdza problemy zdrowotne strony i z którego wynika, że zmiana imienia i nazwiska mogłaby przynieść korzyści dla dalszej terapii. Decyzją z 21 grudnia 2023 r. Wojewoda Mazowiecki, po wznowieniu postępowania administracyjnego, odmówił uchylenia ostatecznej decyzji własnej z 30 listopada 2022 r. Odwołanie od tej decyzji złożyła E. Ł. L.. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Minister podkreślił, że przez nową okoliczność, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., istotną dla sprawy należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Analizując powyższą kwestię należy mieć zatem na względzie przepisy materialnoprawne ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, stanowiące podstawę skarżonych decyzji. Regulacje tej ustawy zezwalają na zmianę imienia i nazwiska wyłącznie z ważnych powodów (art. 4 ust. 1 ustawy). Użyte w ww. przepisie określenie "ważny powód" należy do tzw. pojęć nieostrych, a wyrażenie zgody właściwego organu na zmianę imienia i/lub nazwiska następuje w ramach uznania administracyjnego. Ważny powód zmiany imienia/nazwiska powinien być odrębnie oceniany w każdej indywidualnej sprawie, nadto wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny (kierownika urzędu stanu cywilnego), że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. Z całokształtu sprawy wynika, że głównym powodem wszczęcia przez stronę postępowania w sprawie zmiany imion i nazwiska była chęć zerwania wszelkich więzi łączących ją z rodziną, w związku z traumatycznymi przeżyciami z dzieciństwa i chęć posługiwania się imieniem i nazwiskiem używanym w życiu towarzyskim. Fakty przedstawione w ramach postępowania wznowieniowego dotyczące zdiagnozowanych problemów zdrowotnych E. L. i uczęszczania na terapię do psychologa i psychiatry, zdaniem Ministra, nie potwierdzają nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, które mogłyby mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie zmiany imion i nazwiska. Wynikające z dokumentów okoliczności koncentrują się wokół trudnych doświadczeń związanych z relacjami rodzinnymi i pobytem w domu dziecka oraz konsekwencjami, które istniały w dacie wydania decyzji oraz zostały przedstawione. W tym kontekście organ podkreślił, że przepisy ustawy o zmianie imienia i nazwiska nie nakładają na organ obowiązku przeprowadzenia szczególnego postępowania dowodowego. To strona postępowania musi uzasadnić swój wniosek, zaś organ administracji z uwagi istotę i uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie zmiany imienia i/lub nazwiska, ma możność dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań. Minister podkreślił, że nie kwestionuje problemów zdrowotnych wnioskodawczyni i faktu uczęszczania na terapię, które mogą być związane z trudnymi przeżyciami z dzieciństwa, niemniej jednak w realiach badanej sprawy nie zostały spełnione przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Niezależnie od powyższego Minister nadmienił, że kwestie wynikające z zaświadczeń dotyczące m.in. wpływu odmowy zmiany imienia i nazwiska na stan zdrowia kobiety oraz proces terapii (zmiana danych może przynieść korzyści dla terapii) jako nowe okoliczności mogą ewentualnie stanowić uzasadnienie do wystąpienia z nowym wnioskiem do dowolnego kierownika urzędu stanu cywilnego i przy dodatkowym rozważeniu przez stronę wyboru imienia i nazwiska na jakie chce zmienić swoje dane (z uwzględnieniem zapisu i formy w kontekście kwestii podnoszonych przez organy administracji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny). Konkludując, w ocenie Ministra, Wojewoda Mazowiecki trafnie i zgodnie z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił uchylenia decyzji ocenianej w tym postępowaniu. Nie wystąpiły bowiem podstawy do jej uchylenia. W skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji E. L., reprezentowana przez adwokata, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez odmowę uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 30 listopada 2022 r., pomimo że w sprawie występują podstawy do wznowienia postępowania w oparciu o dokumenty przedłożone przez stronę pismem z 30 czerwca 2023 r., które to dokumenty stwierdzają istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, a stanowiące obiektywne i racjonalne ważne powody uzasadniające zmianę imion i nazwiska strony zgodnie z jej wnioskiem, co powinno skutkować uchyleniem decyzji dotychczasowej i wydaniem decyzji zgodnie z pierwotnym żądaniem strony; 2. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy organ winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem strony. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, decyzji I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wywodził, że przedłożone przez stronę dokumenty stwierdzają okoliczności, które istniały w dacie wydania decyzji ostatecznej, mimo że dowody na te okoliczności wytworzone zostały później. W piśmie z 30 czerwca 2023 r. strona wyjaśniała, że E. L. rozpoczęła psychoterapię 21 października 2022 r., a więc po wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej, a niecały miesiąc przed wydaniem decyzji przez Wojewodę. Psychoterapia jest zaś procesem długotrwałym i niemożliwe jest postawienie właściwej diagnozy oraz wyrażenie opinii o pacjencie w ciągu miesiąca. Podobne uwagi należy odnieść do procesu leczenia psychiatrycznego, gdyż E. L. rozpoczęła je w listopadzie 2022 r. Z treści zaświadczenia psychologa z 8 czerwca 2023 r. wynika, że od dnia 21 października 2022 r. skarżąca odbywa regularnie sesje terapii poznawczo-behawioralnej. Diagnoza, która została postawiona podczas tych spotkań to cPTSD (czyli złożony zespół stresu pourazowego) oraz depresja. Z treści zaświadczenia wynika, że E. L. przebywała w domu dziecka od 5 do 18 roku życia, z powodu m. in. niewydolności wychowawczej matki (u której zdiagnozowano schizofrenię paranoidalną) oraz ojca (który był alkoholikiem). Podczas pobytu w domu dziecka E. L. była ofiarą przemocy fizycznej i psychicznej ze strony współwychowanków. Została również wielokrotnie przez nich zgwałcona. Traumatyczne doświadczenia z domu dziecka spowodowały u E. L. ogromną potrzebę jak najszybszego usamodzielnienia się i opuszczenia placówki. Dodatkowo kompletny brak zainteresowania ze strony członków biologicznej rodziny wnioskodawczym i brak możliwości adopcji lub pobytu w rodzinie zastępczej doprowadziły do braku poczucia własnej wartości i bardzo niskiej samooceny. Praktycznie od zawsze marzyła o zmianie swojej tożsamości poprzez zmianę imienia i nazwiska, co pozwoliłoby jej na nieidentyfikowanie się z awersyjnym, opresyjnym środowiskiem domu dziecka oraz domu rodzinnego. W związku z tym spontanicznie przybrała nowe imię i nazwisko A. L., którym posługiwała się i posługuje od momentu opuszczenia domu dziecka w 2005 r. Administracyjna zmiana imienia i nazwiska z punktu widzenia leczonych zaburzeń depresyjnych i cPTSD, w ramach procesu terapeutycznego, powinna być bardzo korzystna. E. L. od momentu rozpoczęcia terapii poznawczo-behawioralnej zaznaczyła chęć posługiwania się "nowym" imieniem i nazwiskiem. Wielokrotne odmowy administracyjnej zmiany imienia i nazwiska powodują u niej zawsze zaostrzenie się stanu depresyjnego. Z zaświadczenia z 26 czerwca 2023 r., wystawionego przez lekarza psychiatrę - prof. dr hab. n. med. B. M., wynika, że nie widzi on przeciwskazań do zmiany imienia i nazwiska pacjentki, wręcz przeciwnie, w jego opinii taka zmiana może przynieść korzyści dla dalszej terapii. Dowodami tymi wykazano, że z obiektywnego, psychologicznego i psychiatrycznego punktu widzenia, istnieją powody, aby dokonać zmiany imion i nazwiska E. L.. Stąd też wypełnione zostały przesłanki ustawowe i zasadne jest orzeczenie zgodnie z wnioskiem strony. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko odzwierciedlone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z uwagi na tryb, w jakim została wydana zaskarżona decyzja należy na wstępie podkreślić, iż wznowienie postępowania administracyjnego jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania, którego przedmiotem jest weryfikacja prawidłowości decyzji ostatecznej wydanej w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Wznowienie postępowania umożliwia ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, gdy postępowanie prowadzące do jej wydania było dotknięte kwalifikowaną wadą procesową. Za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1512/20 (CBOSA) należy powtórzyć, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną składa się z dwóch etapów. Najpierw organ administracji publicznej bada wniosek o wznowienie postępowania pod względem formalnym, analizując w szczególności posiadanie przymiotu strony i zdolności procesowej przez wnioskodawcę oraz zachowanie terminu ustawowych. Jeżeli weryfikacja ta zakończy się pozytywnie, organ administracji publicznej powinien wydać postanowienie z art. 149 § 1 k.p.a. o wznowieniu postępowania, które w świetle art. 149 § 2 k.p.a. stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Faza wstępna postępowania w trybie wznowienia w niniejszej sprawie zakończyła się pomyślnie dla skarżącej, wydaniem przez Wojewodę Mazowieckiego postanowienia z 14 lipca 2023 r. o wznowieniu postępowania, otwierając tym samym fazę merytoryczną w ramach trybu wznowienia postępowania, stosownie do art. 149 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu słusznie organ wznowił postępowanie, wystawione bowiem przez psychologa i lekarza psychiatrę zaświadczenia, choć wskazują na późniejszą datę ich wystawienia względem wydania decyzji Wojewody Mazowieckiego z 30 listopada 2022 r., która ma przymiot ostateczności, to zaświadczenie to stanowi rezultat badań i pracy ze skarżącą od października 2022 r. Czynności wyjaśniające podjęte w toku wznowionego postępowania nie mogły doprowadzić jednak do ustalenia, by przedłożone przez skarżącą dokumenty w postaci zaświadczeń psychologa i lekarza psychiatry stanowiły istotne dowody w sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, iż nowe okoliczności lub nowe dowody, istotne dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., to takie, które mogą mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy niż to wynikające z decyzji ostatecznej (por.: wyrok NSA z 25 czerwca 1985 r., I SA 198/85, ONSA 1985/1/35; wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2000 r., V SA 1885/99, Lex nr 50152; wyrok NSA z dnia 7 lutego 2007 r., I OSK 429/06, CBOSA). W wyroku z 26 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 3411/21 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że okoliczności te muszą mieć charakter prawotwórczy, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. W przypadku stwierdzenia, że podana przez stronę we wniosku przyczyna wznowienia, w rzeczywistości nie wystąpiła, organ powinien wydać decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. W oparciu o analizę dokumentów przedłożonych wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania i argumentów podnoszonych przez stronę Sąd uznał, że okoliczności sprawy uprawniały organy do odmowy uchylenia decyzji dotychczasowej. Przedstawienie zaświadczeń, jak również ich treść nie mogła bowiem doprowadzić do uchylenia decyzji Wojewody, której zgodność z prawem była przedmiotem kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, i wydania odmiennego rozstrzygnięcia. Podkreślić trzeba, że wyrok tut. Sądu z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 141/23 oddalający skargę E. L. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 30 listopada 2022 r. jest prawomocny. Skarżąca nie zdecydowała się na jego zaskarżenie w drodze złożenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu zaś tego wyroku Sąd wyraźnie wskazał, że subiektywne odczucia skarżącej związane z traumatycznymi przeżyciami z dzieciństwa i ich skutkami w życiu dorosłym nie są wystarczające dla pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku. W tym zakresie rzeczywiście pomocne są przedłożone zaświadczenia, które wskazują na leczone zaburzenia depresyjne i cPTSD wywołane traumatycznymi przeżyciami w dzieciństwie. Wyłaniająca się z treści tych zaświadczeń potrzeba zmiany "swojej tożsamości", która mogłaby przynieść korzyści dla dalszej terapii, choć jest okolicznością nową, potwierdzoną przez lekarzy i specjalistów, nie mogła jednak stać się podstawą do uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 30 listopada 2022 r. Zauważyć bowiem trzeba, że powołany wyrok pozostaje wiążący na zasadzie art. 170 p.p.s.a. W myśl tego przepisu orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W uzasadnieniu wyroku z 21 kwietnia 2023 r. Sąd wskazał, że w świetle art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1988) ocena zmiany nazwiska na inne nazwisko wymaga również uwzględnienia ustawy o języku polskim. Forma wnioskowanego nazwiska nie występuje w Polsce. Ponadto proponowane nazwisko zawiera obcy dla języka polskiego znak powodując utrudnienia w jego stosowaniu i skutkując błędami w zapisie graficznym. Okoliczność ta pozostaje w niniejszej sprawie istotna, determinując sposób rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zauważyć przyjdzie, że odmawiając uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Mazowieckiego, Minister nie wykluczył zmiany danych w powołaniu się na kwestie wynikające z przedłożonych zaświadczeń, o ile wnioskodawczyni zmieni zapis i formę pożądanych danych z uwzględnieniem stanowiska Sądu wyrażonego w przywołanym wyroku z 21 kwietnia 2023 r. Powyższe – w kontekście związania prawomocnym wyrokiem Sądu – czyni nieuzasadnionymi podniesione w skardze argumenty co do braku ustawowych podstaw o zmianie imienia lub nazwiska na niepolskobrzmiące. W świetle powyższego choć nowe okoliczności przedstawione we wniosku o wznowienie postępowania doprowadziły do wszczęcia postępowania mającego na celu merytoryczną ich ocenę, to okoliczności z nich wynikające nie zdołały doprowadzić do uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody Mazowieckiego z 30 listopada 2022 r. Z tych wszystkich względów należy uznać, iż zaskarżona decyzja zasługuje na aprobatę, skarga zaś nie dostarczyła wystarczającej argumentacji dla jej uwzględnienia i jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.