VII SA/Wa 1011/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, Sędziowie sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), asesor Justyna Wtulich-Gruszczyńska, , Protokolant spec. Agnieszka Wrzodak, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. K. i M. K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 6 marca 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.490.2022.UB w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz M. K. i M. K. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia 19 maja 2022 r., znak RDZ - I.5130.18.2022. WW, na podstawie art. 3 pkt 15, art. 7 pkt 1, art. 8, art. 9 ust. 2, art. 89 pkt 2 i art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022r., poz. 840) wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego pod numerem rejestru [...] otoczenie zespołu pałacowo-parkowego w N., rozszerzając zakres ochrony konserwatorskiej zespołu wpisanego do rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w R. z dnia [...] października 1971 r., znak [...] pod tym samym numerem, tj. [...] . Uznał, że otoczenie zabytku stanowią działki nr: [...] [...] , [...] , [...], [...], [...], [...] i [...] oraz część działek nr: [...], [...] ,[...] , zgodnie z załącznikiem nr 1 stanowiącym integralną część decyzji. W uzasadnieniu Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków podał, że 20 maja 2020 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wpisu do rejestru zabytków otoczenia zespołu pałacowo-parkowego w N.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., uznał za otoczenie zespołu pałacowo-parkowego w N., działki nr: [...] , [...] , [...], [...] , [...] , [...], [...] , [...] , [...] i [...] oraz część działki nr [...] . M. i M. K. wnieśli odwołanie od tej decyzji. Minister Kultury Dziedzictwa Narodowego i Sportu decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r., znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji w toku ponownego rozpatrywania sprawy uzyskał opinię pn. "Analiza widokowo-krajobrazowa związana z dokonywanym wpisem do rejestru zabytków otoczenia zespołu pałacowo-parkowego w N." opracowaną przez dr inż. arch. Wojciecha R. – M. w listopadzie 2021 r. Narodowy Instytut Dziedzictw O/Terenowy w R. w kwietniu 2020 r. wydał opinię (autorstwa J.S., B.P. i A.F. – M.), co do granic ochrony konserwatorskiej krajobrazu kulturowego obejmującego teren folwarku przy zespole pałacowo-parkowym w N.. Po ponownej analizie sprawy organ uznał, że otoczenie zespołu pałacowo - parkowego w N., obejmuje działki nr [...], [...] [...], [...], [...], [...], [...] i [...] oraz część działek nr [...] [...] [...] Wskazał, że na terenie działek nr [...] i [...] znajdują się obiekty zespołu folwarcznego ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków - budynki: obory, spichlerza i stajni. Budynki te wzniesione zostały w 4 ćw. XIX wieku były remontowane w latach 50 XX wieku, a część z nich przebudowano w późniejszym czasie. Teren folwarku wraz ze stawem i łąkami tworzy znaczny fragment przedpola widokowego zespołu pałacowo-parkowego od strony południowej i jest widoczny z alei będącej główną osią założenia. Zabudowania zespołu folwarcznego stanowią element krajobrazu komponowanego, powiązany przestrzennie i widokowo z pałacem, są doskonale widoczne z dziedzińca honorowego oraz z głównej alei dojazdowej do pałacu. Wskazany obszar na przedpolu założenia posiada czytelne historycznie granice, elementy naturalne w formie płaskiego terenu, zieleń oraz staw w północno - zachodniej części. Przestrzeń ta jest w znacznym stopniu zachowana i stanowi istotny walor krajobrazowy w odniesieniu do zespołu pałacowo-parkowego od strony południowej. Istotnym elementem jest widok na założenie pałacowe od strony południowej w kontekście wartości jakie reprezentuje [...] założenie przestrzenne. Ochrona konserwatorska otoczenia pozwoli na zaakcentowanie walorów zabytkowych założenia w N. będącego jedyną zachowaną na terenie Podkarpacia barokowo- klasycystyczną rezydencją. Wpis do rejestru zabytków otoczenia zespołu pałacowo-parkowego ma na celu zachowanie wartości widokowych założenia pałacowego oraz ochronę przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Uniemożliwi wprowadzenie w przedpolu zespołu, dominant wysokościowych. Wpisanie do rejestru zabytków wskazanego obszaru umożliwi lepszą percepcję zabytkowego założenia, zarówno w ciągu nowej obwodnicy, jak i wokół głównej osi kompozycji, którą tworzy założenie pałacowo-parkowe wraz z częścią ulicy W. Ochrona otoczenia pozwoli na powstrzymanie szkodliwych oddziaływań czynników zewnętrznych na widok w kierunku zespołu pałacowo - parkowego z planowanej trasy nowej obwodnicy N. Pozwoli na uczytelnienie dawnego skrzyżowania traktu głównego z poprzeczną aleją tworzącą niegdyś komponowany układ komunikacyjny. Wpisany do rejestru zabytków teren stanowić będzie otulinę zwiększającą bezpieczną strefę ochronną dla założenia rezydencjonalnego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia 6 marca 2023r., znak DOZ-OAiK.650.490.2022.UB, na podstawie art. 3 pkt 15, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1 i 2, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022r., poz. 840) oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022r., poz. 2000 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołań: M.K. i M. K., Gminy N. oraz G. R., A.M., P. M., R.P., T. H., R.H. i K. S. od decyzji Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 19 maja 2022 r., wpisującej do rejestru zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego pod numerem [...] otoczenie zespołu pałacowo-parkowego w N., wpisane do rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w R. z 30 października 1971 r., tj. działki nr: [...] [...] [...], [...] [...], [...], [...] i [...] oraz część działek nr [...][...] i [...] - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków w dniu 3 lipca 2020 r. przeprowadził oględziny nieruchomości a rozpoznając ponownie sprawę, dysponował analizą widokowo-krajobrazową autorstwa dr. inż. arch. Wojciecha Rymszy-Mazura z listopada 2021 r. oraz opinią Narodowego Instytutu Dziedzictwa z kwietnia 2020 r. w sprawie określenia zasięgu granic ochrony konserwatorskiej krajobrazu kulturowego obejmującego teren dawnego folwarku przy zespole pałacowo-parkowym w N.. W odwołaniach M.K., M. K.G. R., A. M., P. M., R. P., T. H., R. H. i K.S. - wskazano że "niezasadne jest sprawowanie opieki konserwatorskiej nad przestrzenią naszych działek wyłącznie na dawnych założeniach przestrzennych, gdyż dawniej tereny podmokłe nie były użyteczne", natomiast "istniejąca obwodnica zmieniła widok, który również zaburzył dawny układ komunikacyjny". W odwołaniu Gminy N. wskazano, że "obecnie trwają prace nad opracowaniem Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta i Gminy N., w obszarze obejmującym część działek wpisanych do rejestru oraz działek przyległych planuje się stworzenie terenów usług i produkcji, wpisanie obszaru do rejestru zabytków może zniechęcić potencjalnych inwestorów do inwestowania. M. K.M.K. w oddzielnym odwołaniu podnieśli, że nie jest konieczne wyznaczenie na ich działce nr [...] dodatkowego terenu w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych, gdyż działka ta nie znajduje się w najbliższym sąsiedztwie i nie wpływa w sposób istotny na zespół pałacowo-parkowy w N.. Zarzucono także, że decyzja nie zawiera oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Minister przywołał definicję legalną otoczenia zabytku zawartą w art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wskazując, że jest to "teren wokół lub przy zabytku wyznaczony w decyzji o wpisie tego terenu do rejestru zabytków, w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych". Definicja ta zawiera dwie przesłanki wpisania otoczenia zabytku do rejestru zabytków: 1) ochronę wartości widokowych zabytku; 2) ochronę przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Niewłaściwe zagospodarowanie otoczenia zbytku ma negatywny wpływ na jego ekspozycję. Na wartość zabytku składa się także walor krajobrazowy, czyli kontekst przyrodniczy czy przestrzenny, w jakim jest położony oraz warunki ekspozycji, czyli sposób, w jaki można go oglądać. Związek między oglądanym obiektem a miejscem, z którego może być oglądany, ma istotne znaczenie dla percepcji zabytku. Przesłanka szkodliwego oddziaływania danego przedsięwzięcia na stan chronionego zabytku, związana jest z bezpośrednim lub pośrednim oddziaływaniem przez podmiot korzystający ze środowiska. Wartość wynikająca z utrwalenia się historycznej sylwetki ww. zespołu w krajobrazie, a także jego pierwotnego połączenia alejowego z miejscowością wymaga odpowiedniej ekspozycji i jej ochrony. Realizacja obwodnicy N. częściowo zatarła ww. połącznie, niemniej pozostaje ono wciąż czytelne w krajobrazie, zwłaszcza na północ od ww. drogi, co dodatkowo uzasadnia wyznaczenie otoczenia w określonym w decyzji obszarze. W przypadku wartości krajobrazowych, wynikających z zachowanej, utrwalonej i historycznej panoramy parku krajobrazowego, niekontrolowane wznoszenie budynków może zniszczyć tę panoramę. W związku z tym, ustanowienie strefy otoczenia wokół zabytku stanowi także ochronę przed szkodliwym oddziaływaniem na zabytek czynników zewnętrznych. Zespół pałacowo-parkowy w N., dla którego ustanowiono zaskarżoną decyzją strefę otoczenia, posiada ponadprzeciętną wartość w skali regionu i kraju. Założenie parkowe wraz z usytuowanym na wzniesieniu pałacem należące do rodziny Ł., stanowi jeden z najważniejszych zabytków Podkarpacia. Założenie to z miejscowością N. łączyła długa aleja. Po jej zachodniej stronie, przed wjazdem na dziedziniec, usytuowane były zabudowania gospodarcze. Widok na ww. założenie pałacowo-parkowe od strony miejscowości N. wzdłuż pierwotnej alei dojazdowej stanowi historycznie uwarunkowaną kompozycję. Zmiana układu drogowego i przeprowadzenie obwodnicy N. w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] w odległości około 400-500 m od pałacu, pomimo zaburzenia historycznej osi łączącej miejscowość z założeniem pałacowo-parkowym pozwala zachować podstawowe wartości zabytku. Utworzenie strefy otoczenia w wyznaczonym zaskarżoną decyzją obszarze jest konieczne z uwagi na potrzebę ochrony założenia przed negatywnym oddziaływaniem czynników zewnętrznych (planowane przez Gminę N. wprowadzenie stref usługowo-produkcyjnych) oraz ze względu na konieczność ochrony wartości widokowych zabytku, rozumianych jako utrwalona sylweta założenia parkowego widoczna od południa z alei dojazdowej. Fakt wpisania do rejestru zabytków otoczenia zabytku, powoduje dla właścicieli ograniczenia w rozporządzaniu swoją własnością, w postaci konieczności m.in. uzgadniania planowanych na tym terenie prac z wojewódzkim konserwatorem zabytków, na podstawie art. 36 ww. ustawy. Jednakże nie wyklucza to użytkowania nieruchomości, nie wkracza w zakres istoty prawa własności. M. K. i M.K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie z dnia 6 marca 2023 r., znak DOZ- OAiK.650.490.2022.UB Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego: - art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 k. p. a., poprzez nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący oraz jego dowolną ocenę, błędną ocenę analizy widokowo-krajobrazowej dr inż. arch. W.R.-M., nie uwzględnienie oświadczenia Burmistrza N. z dnia [...] sierpnia 2021 r., oświadczenia Przewodniczącego Rady Powiatowej PIR w L., oświadczeń 53 rolników, co do inwestycji skarżących dotyczącej powiększenia magazynów zbożowych oraz budowy suszarni na zboże na działce nr [...] oświadczenia Dziekana Dekanatu N. z dnia 30 sierpnia 2021 r. , decyzji o warunkach zabudowy z dnia 27 lipca 2022 r. wydanej dla działki ew. nr [...], zdjęć masztu telefonii komórkowej PLAY, z których wynika, że nie jest konieczne wyznaczanie dodatkowego terenu w celu ochrony wartości widokowych zabytku. - art. 7 w zw. z art. 8 k. p. a., poprzez błędne ustalenie, że działka nr [...] może oddziaływać bezpośrednio na zespół pałacowo-parkowy w N., pominięcie słusznego interesu skarżących, pominięcie oświadczenia Burmistrza N., oświadczenia Przewodniczącego Rady Powiatowej PIR w L., oświadczeń 53 rolników co do inwestycji skarżących, oświadczenia Dziekana Dekanatu N., decyzji o warunkach zabudowy z dnia 27 lipca 2022 r. [...] - art. 8 w zw. z 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, zawarcie zbyt ogólnych i lakonicznych stwierdzeń, - art. 3 pkt 15, art. 7 pkt 1, art. 8 i art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wystąpiły przesłanki do włączenia działki nr [...] do otoczenia zespołu pałacowo-parkowego. - art. 6, 11. 80 k. p. a. i art. 7 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie, przyjęcie zbyt szerokiego obszaru otoczenia zabytku, pomimo że w najbliższej okolicy zabytku znajduje się np. stacja komórkowa GSM PLAY. Skarżący domagali się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej decyzji Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. W uzasadnieniu skargi skarżący powołali Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. VII SA/Wa 1085/20, gdzie stwierdzono, że ze względu na zakres ingerencji w sferę uprawnień obywateli wpis do rejestru zabytków otoczenia zabytku powinien być stosowany z dużą ostrożnością. Ponadto wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2022 r. sygn. VII SA/Wa 653/22, gdzie wskazano, że decyzja taka musi być poprzedzona wnikliwą analizą, przy uwzględnieniu konstytucyjnego zakazu naruszania istoty prawa własności. Jeżeli organ nie jest w stanie jednoznacznie wykazać, jakie szkodliwe oddziaływanie czynników zewnętrznych występuje względem zabytku wpisanego już do rejestru, to nie może uznać, że przesłanka "ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych" zachodzi. Zdaniem skarżących istniejąca stacja komórkowa GSM PLAY negatywnie wpływa na wartości zabytku, co rodzi wątpliwości w zakresie ustaleń obszarowych organu. Działka na której posadowiona jest wieża nie została objęta ochroną, dlatego ich działka zlokalizowana w dalszej odległości nie wpłynie na percepcję zabytku. Brak wpisu otoczenia nie zaburzy percepcji przestrzennej i układu urbanistycznego, który obecnie funkcjonuje, łącznie z nowo wybudowana obwodnicą. Skarżący podnosili, że zaliczenie ich działki do otoczenia zabytku w zasadzie uniemożliwi prowadzenie im dotychczasowej działalności. Skarżący wskazywali na silne poparcie społeczne dla realizacji inwestycji wynikającej z decyzji o warunkach zabudowy z dnia 27 lipca 2022 r. GPB.6730.30.2022. Dla lokalnej społeczności, ważniejsza jest rozbudowa spichlerzy i rozwój gospodarczy, niż wpisanie do rejestru zabytku otoczenia zespołu pałacowo-parkowego w N., który w żaden sposób nie będzie zagrożony. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, wpisującą do rejestru zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego otoczenie zespołu pałacowo-parkowego w N., tj. działki nr: [...], [...], [...] [...], [...], [...] [...] i [...] oraz część działek nr [...], [...] i [...]. Zespół pałacowo-parkowy w N. objęty jest ochroną na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w R. z dnia 30 października 1971 r., wpisującej ten zabytek nieruchomy do rejestru zabytków. Zgodnie z art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022r., poz. 840) otoczenie to teren wokół lub przy zabytku wyznaczony w decyzji o wpisie tego obszaru do rejestru zabytków w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Wskazać należy, że Wojewódzki Konserwator Zabytków wydając decyzję o wpisie do rejestru zabytków omawianego otoczenia, odwoływał się w głównej mierze do analizy widokowo-krajobrazowej autorstwa dr. inż. arch. W. R.-M. z listopada 2021 r. oraz opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z kwietnia 2020 r. w sprawie określenia zasięgu granic ochrony konserwatorskiej krajobrazu kulturowego obejmującego teren dawnego folwarku przy zespole pałacowo-parkowym w N. Dokumenty, te były środkami dowodowymi w rozumieniu art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., zmierzającymi do ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) - podlegającymi ocenie organu (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.). Zauważyć jednak należy, że powoływana opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa wydana była w sprawie określenia zasięgu granic ochrony konserwatorskiej krajobrazu kulturowego. Zasadniczo dotyczyła form ochrony zabudowań folwarcznych i nie zawierała szczegółowej analizy widokowej w aspekcie konkretnych działek mogących potencjalnie tworzyć otoczenie zabytku (w tym działki skarżących). Analizie poddano przede wszystkim widok z perspektywy osi głównej zabytku na jego zewnątrz. Podkreślenia wymaga, że czym innym jest zdefiniowany w art. 3 pkt 14 krajobraz kulturowy, czyli postrzegana przez ludzi przestrzeń, zawierająca elementy przyrodnicze i wytwory cywilizacji, historycznie ukształtowana w wyniku działania czynników naturalnych i działalności człowieka, a czym innym otocznie zabytku z art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami W tym kontekście należy przywołać ocenę prawną Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego i Sportu zawartą w decyzji o charakterze kasacyjnym z dnia 10 grudnia 2020 r., gdzie stwierdzono, że "wątpliwość organu drugiej instancji budzi, czy organ konserwatorski prawidłowo ustalił i ocenił przedmiot postępowania w omawianej sprawie. Celem decyzji wpisującej do rejestru zabytków otoczenie zabytku, jest wskazanie obszaru, który zapewni prawidłową ochronę zabytku przed oddziaływaniem szkodliwych czynników zewnętrznych i jednocześnie ochronę jego wartości widokowych. Wątpliwości organu drugiej instancji budzi przede wszystkim wyznaczenie obszaru otoczenia dla zespołu pałacowo-parkowego w N. w sposób określony w zaskarżonej decyzji. Jak bowiem wynika z zebranej dokumentacji, a w szczególności ze znajdującej się w aktach sprawy opinii Oddziału Terenowego w R. Narodowego Instytutu Dziedzictwa z kwietnia 2020 r. teren dawnego folwarku stanowi jedynie "duży fragment przedpola widokowego zespołu pałacowo-parkowego w N. od strony południowej, gdzie przebiega oś będąca osnową kompozycji przestrzennej". Co istotne, na południe od granicy wyznaczonego w zaskarżonej decyzji obszaru otoczenia "zaplanowano obecnie skrzyżowanie ulicy W. z mającą powstać obwodnicą", przy czym "projektowana droga przetnie główną oś założenia a zmiany przy tej okazji dokonane (poziomu drogi, oznakowanie itp.) trwale zniekształcą układ i wpłyną negatywnie na relacje widokowe i przestrzenne". W opinii tej jednoznacznie stwierdzono, że "ta nieprzemyślana decyzja zaprzepaści bezpowrotnie relację przestrzenną miasto-pałac i zdegraduje całe zabytkowe, objęte ochroną konserwatorską założenie, którego ogromnym walorem był właśnie system powiązanych ze sobą osi kompozycyjnych i widokowych". Wątpliwości budzi zatem obejmowanie ochroną konserwatorską jako otoczenie zabytku jedynie wymienionych działek ewidencyjnych. W dokumentacji i w uzasadnieniu brak jest odpowiedniej analizy, na podstawie której wyznaczono ujęty w decyzji obszar otoczenia. W związku z powyższym należy stwierdzić, że Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków nie rozpoznał w pełni potrzeby wyznaczenia dla zespołu pałacowo-parkowego w N. strefy otoczenia, czego wynikiem jest budzące wątpliwości wyznaczenie tego obszaru. Może to wskazywać, że obszar otoczenia ww. zabytku został wyznaczony w sposób dowolny." Po uchyleniu poprzedniej decyzji organ wojewódzki, poza uzyskaniem ekspertyzy pod nazwą "Analiza widokowo-krajobrazowa związana z dokonywanym wpisem do rejestru zabytków otoczenia zespołu pałacowo-parkowego w N.", nie dokonał żadnych nowych ustaleń i ocen. Nie usunął wadliwości swojego poprzedniego rozstrzygnięcia w zakresie koniecznej w tej sprawie oceny i ważenia różnych wartości podlegających ochronie z których jedne ustąpić muszą innym. Przede wszystkim jednak nowy istotny dowód (analiza widokowo-krajobrazowa autorstwa dr. inż. arch. W. R.-M. z listopada 2021 r.) nie został poddany gruntownej ocenie, a jego lektura pozwala stwierdzić, że wymagał on krytycznego podejścia. Była to bowiem w gruncie rzeczy analiza sporządzona w odniesieniu do wcześniej wydanej decyzji organu I instancji, odnosząca się do już wskazanych w tej decyzji działek. Nie była to zatem analiza potencjalnego obszaru mogącego podlegać ochronie jako otoczenie zabytku, tylko odniesienie się do zamiaru organu konserwatorskiego wyrażonego we wcześniejszych rozstrzygnięciach. Poza tym, analiza widokowo-krajobrazowa związana z dokonywanym wpisem do rejestru zabytków otoczenia zespołu pałacowo-parkowego w N. bazuje na zdjęciach "arialnych", które mogłyby mieć decydujące znaczenie w kwestii objęcia ochroną obszaru będącego potencjalnie krajobrazem kulturowym. W analizie tej nie ma takich sformułowań i twierdzeń z których wynikałoby, że obecność obserwatora na konkretnych działkach (stanowiących zdaniem organu otoczenie zabytku), daje możliwość oglądu zespołu pałacowo-parkowego, co zasadniczo odbywa się z perspektywy człowieka obserwującego otoczenie, a nie z perspektywy "arialnej". Organ nie dokonał choćby oceny odległości jaka dzieli zabytek od granic działek stanowiących potencjalnie otoczenie zabytku, co ma olbrzymie znaczenie w aspekcie ekspozycji i ochrony widoku zabytku. Nie zostało wyjaśnione, w jaki sposób zabudowa nieruchomości skarżących mogłaby zagrozić wartościom widokowym zabytku w sytuacji, gdy jest ona oddzielona od najbliższych obiektów zabytkowych ulicą P. Przy czym działka nr [...] w swoje przedniej części (od ulicy P.) jest już w całości zabudowana. Z dostępnych portali mapowych (geoportal.pl) wynika, że odległość zabytkowego pałacu od granic działki nr [...] wynosi około 300 m. Należałoby zatem ocenić jak obiekty budowlane mogące powstać w przyszłości (w głębi tej działki), wpłynęłyby na ekspozycję zabytku - jego widok od strony zabudowań folwarcznych. Nie wiadomo też dlaczego organ jako otoczenie zabytku uznał tylko niektóre działki od strony południowej (nie obejmując np. działki [...]), ani też działek od innych stron świata, co w odniesieniu do istniejącej stacji bazowej było zdaniem skarżących działaniem stronniczym. Oczywistym jest, że niewłaściwe zagospodarowanie otoczenia zabytku ma negatywny wpływ na jego ekspozycję, a więc sposób, w jaki można go oglądać. Związek między oglądanym obiektem a miejscem, z którego może być oglądany, ma zatem istotne znaczenie dla percepcji zabytku. Konieczna jest także ochrona zabytku przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Organ do tej pory nie wykazał, że brak wpisania do rejestru zabytków przedmiotowych działek, niesie ze sobą zagrożenia dla zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego. W szczególności organy nie uzasadniły potencjalnego zagrożenia, które może wynikać z dalszego zagospodarowania działek skarżących. W sprawie zabrakło szczegółowego wyjaśnienia dlaczego objęto ochroną otoczenie w takim a nie innym kształcie, a w szczególności dlaczego działka skarżących powinna być otoczeniem zabytku i sama być zabytkiem. Argumentacja wskazana w decyzjach nie jest w tym aspekcie wystarczająca. W ocenie Sądu nie zostały wyjaśnione przez organ w sposób należyty wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, co w konsekwencji pociąga za sobą niemożność oceny czy, spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia że otoczenie zespołu pałacowo - parkowego w N., stanowią działki nr [...] [...] [...], [...] [...], ...], [...] i [...] oraz część działek nr [...], [...], [...] Nadto organy konserwatorskie w toku przedmiotowego postępowania zobowiązane były do przestrzegania konstytucyjnej dyrektywy proporcjonalności. Wpis do rejestru otoczenia zabytku może nastąpić, gdy celów, którym ma on służyć, nie da się osiągnąć za pomocą instrumentów będących już w dyspozycji organów konserwatorskich (wpis do ewidencji zabytków). Ograniczenie prawa własności na rzecz interesu społecznego, jako skutek decyzji dotyczącej ochrony zabytków musi uwzględniać proporcjonalność podejmowanych środków w zakresie ich zasięgu i dotkliwości w sferze praw indywidualnych. Organy naruszyły przepisy w zakresie ustalenia stanu faktycznego, niezbędnego dla objęcia ochroną konserwatorską otoczenia zabytku. Uzasadnienie decyzji nie odpowiada wymogom prawa, co do wykazania niezbędności wyznaczenia terenu stanowiącego otoczenie zabytku dla ochrony jego wartości widokowych oraz przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną Sądu i ustali, potrzebę wyznaczenia i ewentualny zakres obszarowy otoczenia zabytku będącego terenem wokół lub przy zabytku wyznaczonym w celu ochrony wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Z przedstawionych powodów Sąd uznał skargę za uzasadnioną i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.