VI SAB/Wa 87/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. z siedzibą w L. na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w rozpoznaniu odwołania i doręczenia decyzji oddala skargę

Stowarzyszenie [...] z siedzibą w L. wniosło skargę na bezczynność Ministra Sprawiedliwości w zakresie rozpoznania odwołania wniesionego przez A. J. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] sierpnia 2020 r., [...]. Zarzuciło organowi administracji naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy: 1) art. 31 § 1 pkt 1 w zw. z art. 31 § 2 k.p.a., poprzez przyjęcie, że organizacja społeczna Stowarzyszenie [...] nie została dopuszczona do postępowania, podczas gdy już samo wszczęcia postępowania, którego żądała organizacja społeczna powoduje, że organizacja ta posiada prawa strony w tym postępowaniu. 2) art. 35 § 3 w zw. z art. 109 § 1 k.p.a., poprzez niedoręczenie decyzji Ministra Sprawiedliwości jako organu II instancji, skarżącej organizacji społecznej dopuszczonej do postępowania na prawach strony. Skarżący wniósł o: 1} przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu niniejszej skargi, w celu wykazania faktów i okoliczności tam podniesionych, 2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, 3} zobowiązanie organu do doręczenia skarżącemu, decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanej [...] października 2020 r. uchylającej zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K., w terminie 7 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej organizacji społecznej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. Zarzuty skargi uznał za chybione. Wskazał, że bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności. Tymczasem w niniejszej sprawie organ podjął odpowiednie czynności mające na celu rozpoznanie odwołania biegłego A. J. oraz wydał w sprawie decyzję, co zostało także wyjaśniona pełnomocnikowi skarżącego w piśmie z [...] listopada 2020r. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości. w postępowaniu nie został określony przez organ pierwszej instancji status organizacji społecznej - Stowarzyszenia [...]. Statusu organizacji społecznej nie powinno się domniemywać. z samego faktu złożenia przez nią wniosku o wszczęcie postępowania. Dopiero w przypadku zgłoszenia przez Stowarzyszenie wyraźnego wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie o zwolnienie z funkcji biegłego, organ pierwszej instancji, będzie zobowiązany do jego rozstrzygnięcia w formie postanowienia, po zbadaniu kwestii szczegółowo opisanych w decyzji z [...] października 2020r., którą Minister Sprawiedliwości uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K. przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ustalił i zważył, co następuje: Złożona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność organu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Minister Sprawiedliwości nie dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu odwołania wniesionego przez A. J. od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego z dnia [...] sierpnia 2020 r. Na wstępie należy podnieść, że zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (art. 52 §2 p.p.s.a.). Środkiem prawnym przysługującym stronie, w przypadku niezałatwienia sprawy w terminie jest ponaglenie przewidziane w art. 37 § 1 k.p.a. W myśl zaś art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Należy stwierdzić, że Stowarzyszenie wyczerpało tę wymaganą procedurę. Na jego ponaglenie z 1 listopada 2020r. Minister Sprawiedliwości odpowiedział pismem z [...] listopada 2020r., w którym wyjaśnił podejmowane czynności. Kluczowym zarzutem bezczynności organu jest brak doręczenia skarżącemu Stowarzyszeniu decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] października 2020r. działającego jako organ II instancji w sprawie o zwolnienie z funkcji biegłego, wskutek twierdzenia, że ww. organizacja społeczna została dopuszczona do tego postępowania na prawach strony. Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i oceny materiału dowodowego uznając, że w sprawie, która była przedmiotem rozpoznania odwołania strony (biegłego) Stowarzyszenie nie jest stroną. Stan faktyczny w istocie jest bezsporny, sporna jest natomiast jego ocena w kontekście podstaw prawnych skargi: art. 31 § 1 pkt 1 w zw. z art. 31 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 t.j.) – dalej jako "kpa" i art. 35 § 3 w zw. z art. 109 § 1 kpa. Jak wynika z art. 31 kpa udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym innej osoby wynika z dwóch form jej uprawnień. Może ona występować z żądaniem wszczęcia postępowania (§ 1 pkt 1 kpa) lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu (§ 1 pkt 2 kpa.). W obu przypadkach, żądanie organizacji społecznej musi być uzasadnione celami statutowymi tej organizacji oraz musi przemawiać za tym interes społeczny. Przy czym przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Norma z art. 31 § 1 pkt 1 kpa przyznaje organizacji społecznej prawo do żądania wszczęcia postępowania, w przypadkach, gdy są podstawy do wszczęcia postępowania z urzędu. (teza 1 zd. 1 wyroku NSA z 2 stycznia 2021r. w sprawie III OSK 3421/21 (LEX nr 3121604). Jeżeli stowarzyszenie nie uzyska statusu strony postępowania, to w konsekwencji nie ma legitymacji do zainicjowania postępowania odwoławczego, nie może więc wnieść skutecznie odwołania. (teza z wyroku NSA w sprawie II OSK 1204/20 z 23 września 2020 r. LEX nr 3062633). Na gruncie niniejsze sprawy prawidłowo ustalono, że [...] kwietnia 2020 r. do Prezesa Sądu Okręgowego w K. wpłynął wniosek Stowarzyszenia [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego w okręgu Sądu Okręgowego w K. We wniosku tym wskazano szereg zarzutów w stosunku do biegłego. Część z tych zarzutów została podzielona przez Prezesa Sądu Okręgowego w K., czego konsekwencją było wydanie decyzji z [...] sierpnia 2020r. o zwolnieniu A. J. z funkcji biegłego sądowego z uwagi na utratę rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego (§ 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15. poz. 133:). W uzasadnieniu, organu I instancji podniósł, że uzyskał odpis wyroku Sądu Rejonowego w T., wydanego w sprawie o sygn. akt [...] . którym warunkowo umorzono postępowanie karne wobec A. J. o czyn z art. 212 § 1 k.k. na okres próby wynoszący jeden rok. Powołanym wyrokiem przypisano odwołującemu się popełnienie przestępstwa polegającego na tym, że w dniu [...] kwietnia 2018 r. w T.w czasie opiniowania na rozprawie w Sądzie Rejonowym w T. w sprawie o sygn. akt [...] pomówił M. S. o zachowywanie się "jak gestapo oraz o posiadanie właściwości do bycia prokuratorem stanu wojennego", a tym samym o postępowanie i właściwości, które mogły poniżyć go w opinii publicznej oraz narazić na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu adwokata. Organ pierwszej instancji uzyskał także odpis wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] czerwca 2020 r. (sygn. akt [...] ), na podstawie którego utrzymano w mocy wyrok Sądu Rejonowego w T.wydany wobec A. J. Prezes Sądu Okręgowego w K. ocenił, że sposób zachowania A. J. wobec obrońcy obwinionego daje podstawę do stwierdzenia, że utracił on rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego, co przesądza o konieczności zwolnienia go z funkcji. A. J. wniósł do Ministra Sprawiedliwości - za pośrednictwem wiceprezesa Sądu Okręgowego w K. - odwołanie od ww. decyzji, które wpłynęło [...] września 2020r. Minister Sprawiedliwości, po przeprowadzonym postępowaniu w dniu [...] października 2020r wydał decyzję . którą uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K. przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzja ta została doręczona odwołującemu się (jego pełnomocnikowi i Prezesowi Sądu Okręgowego w K.). Stowarzyszenie [...] w złożonej skardze na bezczynność Ministra Sprawiedliwości zarzuciło brak doręczenia mu ww. decyzji Ministra Sprawiedliwości. Uznało bowiem, że jest organizacją społeczną dopuszczoną do postępowania na prawach strony. Zdaniem Sądu, takie twierdzenie nie znajduje podstaw faktycznych i prawnych. Uznając wniosek organizacji społecznej za uzasadniony organ administracji publicznej wybrał wszczęcie postępowania z urzędu i nie dopuszczał tej organizacji do udziału w postępowaniu. Tak uznał Minister Sprawiedliwości jako organ II instancji w decyzji z [...] października 2020r. wskazując, że wadliwe wszczęcie postepowania przez organ I instancji – poprzez zarządzenie – nie oznacza traktowania Stowarzyszenia jako strony i obowiązku przesłania jej decyzji II instancyjnej. Należy podkreślić, że co do zasady w postepowaniu o zwolnienie z funkcji biegłego strona jest wyłącznie biegły. Udział organizacji w postepowaniu musi być wykazany jej celami statutowymi oraz wykazany interesem społecznym. Ostatecznie organizacja społeczna musi być postanowieniem dopuszczona do postępowania, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie zwolnienia biegłego z funkcji i podnoszoną w nim argumentację – jak w każdym innym przypadku złożenia do niego uzasadnionej skargi na biegłego - prezes sądu okręgowego, jako prowadzący listę biegłych sądowych - traktuje jako zawiadomienie o okolicznościach uzasadniających bądź nie, wszczęcie z urzędu takiego postępowania. Szczególnie w niniejszej sprawie, gdy Stowarzyszenie jest w konflikcie otwartym z biegłym, którego zwolnienia z funkcji się domaga, kwestionując wydane przez niego opinie w postępowaniach karnych. Tymczasem udział organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym na prawach strony nie może służyć partykularnym celom samej organizacji społecznej, czy jej członków, lecz musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracji. Między innymi te okoliczności te legły m.in. u podstaw uwzględnienia przez Ministra Sprawiedliwości odwołania strony ze wskazaniem braku określenia statusu Stowarzyszenia przed organem I instancji i niekonsekwentnych jego działań.. Organ przyznał, że organizacja ta istotnie pismem z [...] kwietnia 2020 r. wniosła o wszczęcie postępowania w przedmiocie zwolnienia A. J. z funkcji biegłego sądowego, ale organ pierwszej instancji, wbrew treści art. 31 § 2 k.p.a.. nie orzekł jednak o zasadności takiego żądania w formie postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu, lecz wszczął je zarządzeniem z [...] czerwca 2020 r. – formie nieprzewidzianej w kpa. Zwrócił uwagę na niekonsekwentne czynności wobec Stowarzyszenia w tym postępowaniu, m.in. doręczenie mu decyzji. Minister Sprawiedliwości trafnie uznał, zdaniem Sądu, że brak jest prawnej możliwości wywiedzenia dorozumianego udziału w postępowaniu, uzasadniając go utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa i doktryny w tej kwestii. Zdaniem Sadu, pismo organu z [...] listopada 2020r wskazuje trafnie Stowarzyszeniu, że organ rozpatrujący sprawę nie dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu i wyjaśnia z jakich powodów decyzji Stowarzyszeniu nie doręczono decyzji, ponieważ organizacja ta nie została w drodze postanowienia wydanego na podstawie art. 3! par,2 kpa dopuszczona do udziału w postępowaniu i w chwili wydawania decyzji nie posiadała przymiotu strony. Od chwili doręczenia lub ogłoszenia postanowienia w sprawie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu, uzyskuje ona prawa strony, zgodnie z art. 31 § 3 k.p.a. Staje się więc jednym z uczestników postępowania i korzysta z uprawnień strony, tj. tych, które dotyczą postępowania i jego czynności. Uzyskuje m.in. uprawnienie do kwestionowania w drodze środka zaskarżenia aktu kończącego postępowanie główne. (wyrok WSA w Poznaniu III SA/Po201/19 z 19 września 2019 r. LEX nr 2724932). Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że nie ma w sprawie bezczynności. ponieważ Stowarzyszenie nie było dotychczas stroną tego postępowania. W istocie, jego status jest przedmiotem ponownego rozpatrzenia przed organem I instancji. Organ nie dopuścił się zatem naruszenia prawa. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jak w sentencji wyroku, orzekając na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 i 120 p.p.s.a.. . .