VI SA/Wa 917/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Tomasz Sałek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], w której Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1398, ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz.U. poz. 1493), oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) - po rozpatrzeniu odwołania spółki J. Sp. z o.o. ("spółka", "płatnik składek", "skarżąca") - utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] ustalającą, że B. K. ("zainteresowana", "uczestniczka") podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie zawartych ze spółką umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, w dniach: od 3 stycznia 2011 r. do 14 stycznia 2011 r. oraz od 4 maja 2011 r. do 13 czerwca 2011 r. Badając obowiązki B. K. z tytułu zawartych z płatnikiem składek umów z dnia 3 stycznia 2011 r. oraz z dnia 4 maja 2011 r. dotyczących (z)archiwizowania dokumentów/akt osobowych, mając na względzie przepisy art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c., Prezes NFZ wskazał, że do zawartych umów zastosowanie mają przepisy o umowie zlecenia. Zdaniem organu odwoławczego wprawdzie czynności wykonywane przez Zainteresowaną, prowadziły do określonego skutku, w postaci wykonanych archiwizacji dokumentacji jednak te czynności były uzależnione wyłącznie od starannego działania wykonawcy umowy. Działanie te nie miały cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy, nie wymagały od wykonawcy posiadania specyficznych cech, lecz oparte były na wiedzy, czy umiejętnościach wyuczonych. Dodatkowo, świadczenie usług z archiwistyki odbywa się według ściśle określonych zasad wyznaczonych regułami prawa, nie można więc mówić w takim przypadku o swobodzie działania przy pracy wykonywanej przez zainteresowaną. Prezes NFZ dodał w uzasadnieniu, że w kompetencjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie leży obowiązek wydania decyzji w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego, konieczne stało się wydanie decyzji przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, o objęciu B. K. ubezpieczeniem zdrowotnym, jako konsekwencji zawarcia umowy cywilnoprawnej o charakterze umowy o świadczenie usług, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy o zleceniu jest obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego (zgodnie 2 art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach). Organ centralny wskazał także, że decyzja nr [...] wydana przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] listopada 2016 r. stwierdza jedynie, iż B. K. podlegała we wskazanym w decyzji okresie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartej J.Sp. z o.o. umowy zlecenia. Zgodnie natomiast z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, iż organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla B. K. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zaś organy NFZ. Na powyższą decyzję Prezesa NFZ spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzji zarzucono naruszenie art. 35 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 12 § 1 k.p.a. Skarżąca podniosła, że okres rozpoznania odwołania trwał ponad 5 lat. Zdaniem skarżącej został także naruszony art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ponieważ należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Tak więc dochodzone należności z 2011 r. na dzień kontroli 2016 r były już przedawnione. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umów zawartych przez uczestniczkę ze skarżącą. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m. in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.), obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło, uregulowanych w art. 627 i nast. k.c., lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że skarżący, jako płatnik składek, był zobowiązany do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania - na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 390-391). Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por. L. Ogiegło [w:] J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.). Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski [w:] G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 2006, s. 387). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie. Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok SN z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12, LEX nr 1350308, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Podkreślić należy, że takim rezultatem umowy o dzieło nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Przedmiotem zaś spornych w niniejszej sprawie umów było (z)archiwizowanie dokumentacji/akt osobowych. Tak więc w obu przypadkach został on określony w sposób czynnościowy. W umowach nie akcentuje się konieczności osiągnięcia rezultatu. Nie określa się go. Brak zaś wyraźnego określenia w umowie wytworu pracy jest właściwy dla umowy oświadczenie usług, a nie umowy o dzieło, gdyż w istocie chodzi wyłącznie o staranne działanie. Sąd doszedł zatem do wniosku, że organy prawidłowo zakwalifikowały te umowy do umów o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że w wyniku ich wykonania powstał rezultat poddający się ocenie z uwzględnieniem odpowiedzialności za wady dzieła. O określeniu rezultatu właściwego umowie o dzieło decyduje wymaganie, by dzieło miało charakter samoistny względem twórcy tzn., by pozostawało niezależne od dalszego działania twórcy oraz by stało się wartością autonomiczną w obrocie, przy czym rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Tymczasem czynność zarchiwizowania dokumentów, co do zasady, nie odrywa się od osoby ją wykonującej i nie pozostawia ucieleśnionego, jak również nieucieleśnionego ale postrzegalnego, pozwalającego na zindywidualizowanie, rezultatu. Należy zatem uznać za trafną ocenę, że wykonywanie prac archiwizacyjnych następuje w ramach umów o świadczenie usług, do których odpowiednie zastosowanie mają przepisy o zleceniu. Uwzględniając przedstawione argumenty, brak jest usprawiedliwionych podstaw, aby podważać zasadność i prawidłowość stanowiska organów NFZ. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, należy stwierdzić, że argumentacja skarżącego nie dotyczy niniejszego postępowania w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Kontrola Sądu nie dotyczy decyzji rozstrzygającej o należności, jej wysokości, bądź wymagalności składek na ubezpieczenie. Zarzut przedawnienia może być podniesiony przed organami ZUS dopiero w postępowaniu określającym wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne, które należą, stosownie do art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. W tym odrębnym postępowaniu prowadzonym przez organy ZUS skarżący może ponosić zgłaszane w skardze zarzuty. W związku z rozpoznaniem niniejszej skargi Sąd nie miał ustawowych środków do badania zarzutów związanych z przewlekłością postępowania (bezczynnością organu) opisanego w skardze. W tym zakresie obowiązuje bowiem odrębna procedura, a zarzut przewlekłego postępowania/bezczynności może być skutecznie formułowany w odrębnej skardze przewidzianej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ww. ustawy orzekł, jak w sentencji wyroku. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).