VI SA/Wa 826/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2016 r.; 2. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego K. K. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] stycznia 2017 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie na podstawie art. 58 pkt. 8 p.o a. i art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania K. K. utrzymało w mocy uchwałę ORA w W. z dnia [...] października 2016 roku, w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zainteresowany, pełniąc funkcję Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L., złożył wniosek o wpis na listę adwokatów i uchwałą z dnia [...] kwietnia 2016 roku Okręgowa Rada Adwokacka w W. wpisała zainteresowanego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W. a Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwił się wpisowi. W odpowiedzi na pismo ORA w W. z dnia 9 września 2016 roku, zainteresowany poinformował, iż nadal pełni funkcję komornika sądowego. Uchwałą z dnia [...] października 2016 roku ORA w W. skreśliła z listy adwokatów zainteresowanego który odwołał się od tej uchwały wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej stwierdziło, że jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej uchwały interesowany został zaproszony na posiedzenie ORA w W., na którym rozpoznany miał zostać jego wniosek o wpis na listę adwokatów. W trakcie przeprowadzonej rozmowy powołano się na treść wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 grudnia 2012 roku, II GSK 1899/11 i z dnia 24 maja 2013 roku, II GSK 302/12, których fragmenty zostały przytoczone w uzasadnieniu uchwały o wpisie, a których treść stanowiła uzasadnienie informacji udzielonej zainteresowanemu, iż w przypadku nie zrezygnowania przez niego ze stanowiska komornika, ORA zmuszona będzie skreślić go z listy adwokatów. Zainteresowany przyjął tę informację do wiadomości i nie zgłaszał żadnych uwag, natomiast w odwołaniu zarzucił zaskarżonej uchwale m.in. naruszenie art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze. Odnosząc się do powyższego zarzutu, organ powołał się raz jeszcze na wykładnię art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze, dokonaną przez NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 maja 2013 roku, sygn. akt II GSK 302/12: "..usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości"; "..skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na tę listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich ". W oparciu o powyższe stanowisko organ przyjął, że skreśleniu z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt. 4 ustawy - Prawo o adwokaturze podlegają osoby, które w chwili wpisu na listę adwokatów zajmowały stanowisko komornika sądowego i nie rezygnowały z niego po wpisie. W skardze Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i umorzenie wszczętego przez Okręgową Radę Adwokacką postępowania w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów niewykonujących zawodu a także zasądzenie kosztów postępowania. Podniósł zarzuty naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkującą uznaniem: a) że zaskarżony przepis ma zastosowanie również do osób wpisanych na listę adwokatów nie wykonujących czynnie zawodu adwokata w sytuacji gdy, przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do adwokatów czynnie wykonujących zawód z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, b) że wykonywanie zawodu komornika należy utożsamiać z objęciem stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości w sytuacji, gdy w świetle aktualnych poglądów doktryny i orzecznictwa komornik nie jest organem wymiaru sprawiedliwości, nie jest organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości. W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął i szczegółowo uzasadnił podniesione zarzuty. W odpowiedzi na skargę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wnosząc o jej oddalenie podtrzymało dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Istota niniejszej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy pozostawanie na stanowisku komornika stanowi przesłankę uprawniającą właściwe organy do skreślenia z listy adwokatów. Inaczej rzecz ujmując rozstrzygnąć należy, czy znajduje uzasadnienie prawne pogląd organów korporacyjnych o istnieniu wymogu ustąpienia ze stanowiska komornika z chwilą uzyskania wpisu na listę adwokatów. Zgodnie z art. 65 pkt 1-3 ustawy Prawo o adwokaturze na listę adwokatów może być wpisany ten, kto: jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (pkt 1), korzysta w pełni z praw publicznych oraz ma pełną zdolność do czynności prawnych (pkt 2), ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 3), odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację adwokacką i złożył egzamin adwokacki, z zastrzeżeniem art. 66 ust 1 i 2 (pkt 4), który stanowi, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do: profesorów i doktorów habilitowanych nauk prawnych (1); osób, które przez okres co najmniej 3 lat zajmowały stanowisko radcy lub starszego radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo wykonywały zawód komornika (2). W art. 65 pkt 1-3 ustawodawca wprowadzając wymóg rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu wskazał, iż ustalenie tej przesłanki jest efektem oceny cech charakteru i dotychczasowego zachowania. Oprócz tych dwóch elementów przepis ten nie zawiera żadnej innej przesłanki składającej się na pojęcie rękojmi. Należy podkreślić, że w omawianej ustawie ustawodawca wyraźnie odróżnił dwie sytuacje dotyczące statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu. W orzecznictwie nie jest kwestionowane, że wpis na listę adwokatów nie uprawnia jeszcze do występowania w charakterze profesjonalnego pełnomocnika. W tym celu niezbędne jest zarówno uzyskanie wpisu, jak i podjęcie wykonywania zawodu. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat zobligowany jest – mocą art. 5 ustawy - złożyć ślubowanie, a ponadto, co ma decydujące znaczenie, wyznaczyć siedzibę zawodową i zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 ustawy. Wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki wymóg. Sprawę wykonywania, bądź niewykowywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając taką osobę z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Stosownie do art. 4b ust. 1 pkt 1 omawianej ustawy adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Przepis ten wprowadza jedynie zakaz jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji obejmującej ubieganie się o nabycie prawa do wykonywania zawodu. W tej sytuacji należy uznać, iż przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze wprowadza jedynie zakaz łączenia czynnie wykonywanego zawodu adwokata z jednoczesnym obejmowaniem stanowisk (sprawowaniem funkcji) w organach wymiaru sprawiedliwości, ale nie odnosi się natomiast do sytuacji osoby, która nabyła samo prawo do wykonywania zawodu adwokata. Nie ulega wątpliwości, że ww. ustawa – Prawo o adwokaturze nie stwarza przeszkód w uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu adwokata (wpisu na listę adwokatów) przez osobę, która w chwili wpisu wykonuje zawód komornika sądowego. Przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy – Prawo o adwokaturze nie można interpretować w ten sposób, że na jego podstawie jest dopuszczalne skreślenie z listy adwokatów osoby, która po uzyskaniu wpisu nadal pełni funkcję komornika sądowego, nie podejmując się wykonywania zawodu adwokata. Oznaczałoby to bowiem, w skrajnym przypadku, że skreślenie takiej osoby z listy adwokatów jest dopuszczalne tuż po wpisie na tę listę. Art. 72 ust. 1 pkt 4 nie daje podstaw do wywiedzenia z jego treści negatywnej przesłanki wpisu na listę adwokatów. W myśl tego przepisu okręgowa rada adwokacka skreśla adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Komentowany przepis dotyczy zatem przypadków, w których wpis na listę został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska. Nie ma natomiast zastosowania do sytuacji, w której osoba pozostająca na stanowisku komornika miałaby uzyskać wpis na listę adwokatów. Za takim rozumieniem przemawia zarówno wykładnia językowa (przepis mówi o objęciu stanowiska, rozpoczęciu wykonywania zawodu, a nie pozostawaniu na stanowisku ), jak i wykładnia systemowa. Tym samym przepis ten nie odnosi się do nabycia prawa do wykonywania zawodu. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 stosuje się bowiem w sytuacji, gdy osoba - będąca adwokatem - zmieniła zawód obejmując stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości. Bezspornym jest, że art. 17 ust. 1 Konstytucji RP nakłada na organy samorządu adwokackiego obowiązek sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przypisane samorządom korporacji "sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś osób uczestniczących w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem odpowiedniej korporacji. Stosownie z kolei do art. 3 ust. 1 pkt 3 Prawa o adwokaturze zadaniem samorządu zawodowego adwokatury jest sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów o wykonywaniu zawodu adwokata. Sąd stwierdza, że Prawo o adwokaturze zawiera cały szereg regulacji umożliwiających wykonanie tego zadania i określa instrumenty prawne, jakie przysługują właściwym organom, gdy osoby uczestniczące w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem korporacji adwokackiej postępują sprzecznie z prawem (art. 80 Prawa o adwokaturze). Zgodzić się należy, że sytuacja, w której pozostający na stanowisku komornik wykonywałby zawód adwokata jest nie do zaaprobowania. Przed jej powstaniem zabezpiecza jednak w sposób dostateczny art. 4 b ust. 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze. Ewentualne złamanie tego zakazu stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem skutkujące zastosowaniem środków określonych w art. 81 Prawa o adwokaturze, włącznie z wydaleniem z adwokatury, a zatem umożliwiających wypełnienie w pełnym zakresie konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Przyjęcie zaprezentowanej przez organ wykładni przepisów Prawa o adwokaturze naruszałaby zagwarantowaną w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP wolność wyboru i wykonywania zawodu. Z mocy tego jednoznacznego przepisu konstytucyjnego - każda ingerencja w zakres wolności wyboru oraz wolności wykonywania zawodu wymaga - dla uznania jej konstytucyjności uregulowania, co najmniej ustawowego. To więc w ustawie (bądź rozporządzeniu wydanym na jej podstawie) powinny być uregulowane, w sposób zupełny i wyczerpujący, wszystkie kwestie o istotnym znaczeniu dla urzeczywistniania konstytucyjnie zagwarantowanych wolności oraz praw człowieka i obywatela. Prawo o adwokaturze w art. 65 określa warunki, które należy spełnić, żeby wykonywać zawód adwokata. Ustawa ta formułuje przeto ograniczenia swobody wykonywania zawodu adwokata, przyznając wolność wyboru i wykonywania zawodu adwokata tylko osobom spełniającym przesłanki określone w tym przepisie. (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 luty 2014 r. sygn. II GSK 1856/12, z dnia 26 luty 2014 r. sygn. II GSK 1834/14). Należy zatem stwierdzić, że ustawa Prawo o adwokaturze nie zawiera wprost nakazu skreślenia z listy adwokatów osoby zajmującej stanowisko komornika. Wyłączona jest interpretacja rozszerzająca przesłanek zarówno warunkujących nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata, jak i pozbawienie prawa nabytego, jeżeli przepis prawa takiej restrykcyjnej regulacji wyraźnie nie wprowadza (B. Adamiak, Glosa do wyroku z dnia 20 kwietnia 2012 r., II GSK 395/11, OSP 2013/3/28). Gdyby intencją ustawodawcy było niedopuszczenie do sytuacji, w której na listę adwokatów wpisane są osoby wykonujące określoną działalność prawniczą, to - będąc konsekwentnym - uregulowałby tę kwestię w taki sposób, jak w art. 26 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.), stanowiącym, że osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego. W niniejszej sprawie, skarżący nabył jedynie prawo do wykonywania zawodu adwokata, ale go nie wykonuje (nie złożył ślubowania i nie wyznaczył siedziby zawodowej) - nie można było zastosować wobec niego sankcji w postaci skreślenia z listy adwokatów przewidzianej w art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo o adwokaturze. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia. O kosztach Sąd postanowił na podstawie art. 200 ppsa.