VI SA/Wa 772/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant ref. Anna Arendt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego oddala skargę

Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2020 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.) oraz § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust.1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133), po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej także "skarżący") od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że M. S. pełni funkcję biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, wypadkoznawstwa i psychologii klinicznej przy Sądzie Okręgowym w [...] od lipca 2016 r. Decyzją z dnia [...] października 2019 r., Prezes tego Sądu na podstawie § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust.1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych, zwolnił biegłego z pełnionej funkcji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji powołał się na fakt prowadzenia przez Prokuraturę Rejonową w [...] postępowania, w toku którego wniesiono przeciwko biegłemu akt oskarżenia o popełnienie czynów z art. 18 § 3 Kodeksu karnego (dalej: kk) w zw. z art. 296 § 1,2,3 kk, w zw. z art. 12 kk oraz art. 299 § 1 i 5 kk, w zb. z art. 296 § 1,2 i 3 kk, w zw. z art. 11 § 2 k i w zw. z art. 12 kk, a także zastosowanie wobec biegłego środków zapobiegawczych m.in. w postaci dozoru Policji i zakazu opuszczania kraju poddają w wątpliwość gwarancję należytego wypełniania przez M. S. obowiązków biegłego sądowego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Sądu, skarżący wniósł odwołanie zarzucając decyzji organu I instancji naruszenie: - § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych, polegające na zwolnieniu skarżącego z funkcji biegłego sądowego w sytuacji, gdy brak jest w sprawie przesłanek do uznania, iż utracił on rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego, - art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, polegające na nierozważeniu wszystkich istotnych okoliczności wynikających z materiału dowodowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego, a także dokonanie w pełni dowolnej, nie zaś swobodnej oceny dowodów wpływających na podjęcie decyzji o zwolnieniu M. S. z funkcji biegłego sądowego, - art. 8 i art. 107 § 6 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji z uwagi na ograniczenie go w zakresie uzasadnienia prawnego do enigmatycznego wyjaśnienia pojęcia rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, bez odniesienia tych kryteriów do osoby skarżącego, jak również bez odniesienia się do zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w przedmiocie zwolnienia go z funkcji biegłego sądowego. Minister Sprawiedliwości rozpoznając wniesione przez skarżącego odwołanie wyjaśnił, że w myśl § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych, prezes sądu okręgowego zwalnia z funkcji biegłego, jeżeli biegły utracił warunki do pełnienia tej funkcji. Jednym z warunków ustanowienia biegłym sądowym jest — stosownie do treści § 12 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia — dawanie rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Rękojmia należytego wykonywania obowiązków definiowana w orzecznictwie sądów administracyjnych, oznacza całokształt cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego, składających się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Na wizerunek osoby zaufania publicznego składają się takie cechy charakteru jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie. Wizerunek ten potwierdza swoim autorytetem prezes sądu okręgowego, przy którym biegły jest ustanowiony. Organ odwoławczy wskazał, że podstawę faktyczną zaskarżonej decyzji stanowił fakt prowadzenia przez Prokuraturę Rejonową w [...] postępowania, w toku którego wniesiono przeciwko biegłemu akt oskarżenia o popełnienie czynów z art. 18 § 3 Kodeksu karnego (dalej: kk) w zw. z art.296 § 1,2,3 kk, w zw. z art. 12 kk oraz art.299 § 1 i 5 kk, w zb. z art. 296 § 1,2 i 3 kk, w zw. z art. 11 § 2 k i w zw. z art. 12 kk, a także zastosowania wobec biegłego środków zapobiegawczych m.in. w postaci dozoru Policji i zakazu opuszczania kraju. W ocenie organu sam fakt wniesienia przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia o popełnienie umyślnych przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu i interesom majątkowym w obrocie cywilnoprawnym, popełnionych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej stanowi wystarczającą podstawę do uznania, iż skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji wskazując, że została ona wydana z naruszeniem: I. przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci przepisu § 6 ust. 1 pkt 12 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych, polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że sam fakt prowadzenia postępowania karnego uzasadnia stwierdzenie o utracie przez skarżącego rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, podczas gdy na pojęcie rękojmi składa się zespół cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących danej osoby zarówno ze sfery jej życia prywatnego, jak i też zawodowego, wpływających na wizerunek tej osoby jako osoby zaufania publicznego. II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: a) art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na nierozważeniu wszystkich istotnych okoliczności wynikających z materiału dowodowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a w szczególności okoliczności przemawiających na korzyść skarżącego, a także dokonanie dowolnej, nie zaś swobodnej oceny dowodów wpływających na podjęcie decyzji o jego zwolnieniu z funkcji biegłego sądowego; b) art. 8 w zw. z art. 10 k.p.a. polegające na przyjęciu, że stwierdzenie wiceprezesa sądu okręgowego, że "skłania się ku temu, że nie będzie prowadził postępowania o zwolnienie z funkcji biegłego sądowego" nie pozbawiło skarżącego możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) rozważenie uchylenia w całości decyzji organu I instancji; 3) zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący przypomniał stan faktyczny sprawy oraz rozwinął i szczegółowo uzasadnił podniesione zarzuty. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Orzekanie na podstawie art. 135 p.p.s.a. następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Odnosząc się do zarzutów skargi na wstępie należy wskazać, ze zwolnienie z funkcji biegłego może mieć charakter obligatoryjny, gdy prezes sądu jest zobowiązany zwolnić biegłego, jeżeli utracił on warunki do pełnienia tej funkcji, w tym również utracił rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego, bądź też fakultatywny, gdy prezes sądu może zwolnić z funkcji biegłego z ważnych powodów, w szczególności, jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności. W rozpoznawanej sprawie podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji były § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 12 ust.1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych. Zgodnie z tym przepisem prezes sądu zwalnia z funkcji biegłego sądowego, jeżeli biegły utracił warunki do pełnienia tej funkcji, a jednym z warunków ustanowienia biegłym sądowym jest — stosownie do treści § 12 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia — dawanie rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Przepis ten pozwala organowi na sprawowanie efektywnego nadzoru nad działalnością biegłych sądowych, umożliwiając jednocześnie zakończenie współpracy z osobami, które - z różnych względów - nie są w stanie podołać obowiązkom nakładanym przez organy zlecające wydanie opinii. Podejmując decyzję o zwolnieniu z funkcji biegłego, prezes sądu winien mieć także na uwadze interes wymiaru sprawiedliwości. Ocena, czy nienależyte wykonywanie obowiązków uzasadnia zastosowanie wymienionej sankcji musi zatem uwzględniać okoliczność, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu, a jego działania łub zaniechania postrzegane są jako działania lub zaniechania szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości. W przedmiotowej sprawie Prezes Sądu Okręgowego we [...] podjął decyzję o zwolnieniu skarżącego z funkcji biegłego z uwagi na fakt, iż skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, gdyż toczy się postępowanie karne, w którym został wniesiony przeciwko niemu aktu oskarżenia o popełnienie umyślnych przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu i interesom majątkowym w obrocie cywilnoprawnym, popełnionych w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W ocenie Sądu, powyższe zarzuty szeroko omówione przez organ stanowiły wystarczający powód do zwolnienia skarżącego z funkcji biegłego sądowego przez prezesa sądu, który biegłego ustanowił, gdyż w tej sytuacji skarżący nie daje już rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Należy wskazać, że biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych, a sporządzona przez niego opinia stanowi dowód w postępowaniu przed sądami oraz organami prowadzącymi postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych. Z tych względów od biegłego sądowego wymagane jest posiadanie nie tylko niekwestionowanej wiedzy i najwyższych kwalifikacji zawodowych, ale także zaufania publicznego, sumienności i bezstronności, a ponadto zaufania sądu do osoby biegłego, co razem składa się na jego wizerunek jako osoby zaufania publicznego. Wizerunek ten potwierdza swoim autorytetem prezes sądu okręgowego, przy którym biegły jest ustanowiony. Skoro zatem przeciwko skarżącemu toczy się postępowanie karne, to prezes sądu nie mógł już dłużej ręczyć swoim autorytetem za pełnioną przez skarżącego funkcję biegłego sądowego, gdyż w konsekwencji powyższego jego opinie mogły zostać podważane, w tym ze względu na brak bezstronności. Podkreślić należy, że pojęcie utraty warunków do pełnienia funkcji biegłego, dające podstawę do jego zwolnienia z tej funkcji, w tym utrata rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, odwołuje się do działalności biegłego jako osoby zaufania publicznego. Nie chodzi w tym przypadku o sprawy dotyczące stricte pracy biegłego (np. terminowości sporządzanych opinii), ale o całokształt jego działalności jako osoby biegłego, jak: jego zachowanie, stosunek do stron, wizerunek, opanowanie, dyspozycyjność wobec organów i sądów, jak też brak utraty posiadanych kwalifikacji zawodowych. Biegli jako organy pomocnicze sądu nie są nieusuwalni i podlegają ocenie (nadzorowi) prezesów sądów, a nadzór ten nie może jedynie obejmować meritum ich opinii. Jak zważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 maja 1999 r., sygn.. akt: II SA 806/99 - zarówno przepisy kodeksu postępowania cywilnego (art. 278-291 k.p.c.), jak również przepisy kodeksu postępowania karnego (art. 176-184 i art. 274 k.p.k.) wymagają od biegłego nie tylko wiedzy i wysokich kwalifikacji, ale także sumienności, rzetelności i bezstronności, co biegły potwierdza w składanym przez siebie przyrzeczeniu przed rozpoczęciem czynności biegłego. Obowiązkiem biegłego jest zatem zachowanie bezstronności i tajemnicy oraz wymóg sumiennego oraz osobistego przeprowadzania badań. Od biegłego oczekuje się także posiadania odpowiedniej wiedzy z danej dziedziny. Osoba biegłego sądowego nie może nasuwać jakichkolwiek podejrzeń co do stronniczości, nierzetelności czy braku obiektywizmu, a jego działalność powinna mieć walor obiektywno-procesowy, nie zaś subiektywno-usługowy. Dlatego też każde podejrzenie o brak obiektywizmu i stronniczość w wykonywaniu obowiązków biegłego, uprawnia do uznania, że biegły nie spełnia podstawowego warunku należytego wykonywania przez niego obowiązków, jako organu pomocniczego sądu. W tym miejscu można odwołać się do cytowanego w wielu orzeczeniach, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2000 r. (sygn. akt: II SA 115/00), w uzasadnieniu którego sąd ten uznał, że już samo uwikłanie się w sprawie karnej w charakterze oskarżonego o przestępstwo świadczące o braku rzetelności, uczciwości i sumienności nie może być obojętne dla oceny przesłanek z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych. Z podobną sytuacją mamy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Analizując zaskarżoną decyzję w tym kontekście, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można dopatrzyć się zarówno cech dowolności, czyli przekroczenia granic uznania administracyjnego, które mogłoby stanowić o naruszeniu prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organy obu instancji prawidłowo bowiem uznały, że sam fakt prowadzenia przeciwko skarżącemu postępowania karnego i przedstawienie w nim zarzutów o popełnienie przestępstwa umyślnego przeciw mieniu i obrotowi gospodarczemu jest wystarczającą okolicznością do uznania, że skarżący nie daje już rękojmi niezbędnej do wykonywania funkcji biegłego sądowego. Niewątpliwie ma to negatywny wpływ na wizerunek biegłego, podczas gdy osoba biegłego nie może być dotknięta żadną skazą, która podważałaby zaufanie do niej i wydawanych przez nią opinii. Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Nie zmienia tej oceny fakt, że w trakcie procedowania sprawy organ pierwszej instancji (po wysłuchaniu skarżącego) nie znajdował początkowo podstaw do jego zwolnienia z funkcji biegłego. Przed zmianą swojego stanowiska zawiadomił on jednak skarżącego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, który również uległ zmianie, w miarę rozwoju sprawy i postawienia skarżącemu konkretnych zarzutów w postępowaniu karnym. Podsumowując, wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.