VI SA/Wa 670/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie: Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi B. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2025 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja II stopnia", "Komisja") uchwałą z 28 listopada 2025 r. nr [...], na podstawie art. 36(8) ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499, dalej: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, z późn. zm., dalej: "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania B. S. (dalej: "Zdający", "Skarżący"), utrzymała w mocy uchwałę nr [...]z 28 kwietnia 2025 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...]do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2025 r. z siedzibą w W.(dalej: "Komisja Egzaminacyjna") w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. W zaskarżonej uchwale, Komisja wskazała, że ww. uchwałą z 28 kwietnia 2025 r. Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że Zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że Zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Powyższą uchwałę I instancji Zdający zaskarżył odwołaniem, w którym zakwestionował ocenę z części egzaminu z zakresu prawa cywilnego. Komisja II stopnia rozpoznając odwołanie szczegółowo opisała prawidłowy sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego, które polegało na sporządzeniu w imieniu pozwanego T. L. apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w L. w sprawie o zasądzenie zachowku. Komisja wskazała następnie, że egzaminatorzy sprawdzający pracę ocenili ją jednolicie na ocenę niedostateczną i przytoczyła opinie sporządzone przez egzaminatorów. W dalszej kolejności Komisja ustosunkowując się do argumentów Zdającego i ponownie oceniając pracę, wskazała, że Zdający sporządził apelację w imieniu pozwanego, co oznacza, że wybrał prawidłowy sposób rozwiązania zadania. Komisja zgodziła ze Skarżącym, że apelacja przez niego sporządzona spełnia wymogi formalne określone w art. 368 K.p.c. w zw. z art. 126 K.p.c., art. 1261 K.p.c., art. 128 K.p.c. i art. 1281 K.p.c. Komisja stwierdziła, że Zdający podał właściwą wartość przedmiotu zaskarżenia (281.000 zł). Wyrok zasadnie zaskarżono w całości. Wnioski apelacji nie są w pełni prawidłowe - Zdający wnioskował o uchylenie wyroku w całości i wydanie wyroku oddalającego powództwo, należało natomiast wnioskować o zmianę wyroku w pkt I i oddalenie powództwa w całości. W niniejszym przypadku właściwą podstawą wniosku był art. 386 § 1 K.p.c., dotyczący zmiany zaskarżonego wyroku i orzeczenia co do istoty sprawy. Jak stwierdziła Komisja, jest to istotny błąd pracy egzaminacyjnej, jednakże wbrew ocenie egzaminatora - sędziego nie ma on charakteru dyskwalifikującego. Niewątpliwą intencją Zdającego było bowiem uzyskanie wyroku reformatoryjnego. Komisja dodała, że wniosek dotyczący kosztów procesu został sformułowany nieprecyzyjnie - Zdający wniósł o orzeczenie o kosztach procesu za obie instancje, należało wnieść o zmianę rozstrzygnięcia sądu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu za II instancję. Komisja wskazała, że Zdający nie zawarł wniosku w trybie art. 380 K.p.c. o rozpoznanie postanowienia sądu I instancji w przedmiocie pominięcia wniosków dowodowych, ale wniósł o przeprowadzenie dowodów pominiętych przez sąd I instancji. Zdaniem Komisji, apelacja jest poprawna pod względem formalnym, została wniesiona skutecznie i zostałaby rozpoznana przez sąd II instancji. Komisja wskazała następnie, że Zdający postawił następujące zarzuty naruszenia prawa procesowego: 1) art. 2352 § 1 pkt 2 i 5 K.p.c. w zw. z art. 227 K.p.c. poprzez wydanie postanowienia o odstąpieniu od przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków wskazanych przez stronę pozwaną, którzy mogli wnieść istotne dla sprawy fakty mające wpływ na orzeczenie. Strona pozwana złożyła w tej sprawie odpowiednie zastrzeżenie w trybie art. 162 K.p.c. do protokołu rozprawy przed sądem I instancji, 2) art. 6 K.c. oraz zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolne i niczym nieuzasadnione, poza oświadczeniem pozwanego, przyjęcie za udowodnione, iż kwota 200.000 zł przekazana powodowi jako darowizna nie stanowi darowizny, a uiszczenie świadczenia z innego tytułu oraz przyjęcie za udowodniony wbrew zebranemu w sprawie materiałowi, fakt iż jego rodzeni bracia zostali przez ojca wydziedziczeni, co miało istotny wpływ na dalsze błędy merytoryczne i w konsekwencji na treść wyroku. Komisja stwierdziła, że wbrew ocenie egzaminatora - sędziego zarzut naruszenia art. 6 K.c. uznać należy - co do zasady - za poprawny w realiach zadania egzaminacyjnego. Poprzez postawienie ww. zarzutów Zdający zwrócił uwagę na część uchybień sądu I instancji w zakresie oceny dowodów, co skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi w zakresie wydziedziczenia dwóch synów dokonanego przez spadkodawcę w testamencie oraz charakteru przekazania przez spadkodawcę powodowi kwoty 200.000 zł. Komisja wskazała, że brak jest postawienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 K.p.c. - co stanowi istotny błąd pracy egzaminacyjnej, zwrócono jedynie uwagę na naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, ale bez wskazania których dowodów to dotyczy i na czym polegała błędna ocena dowodów. Komisja wskazała, że brak jest zarzutu dotyczącego błędnej oceny dowodów i w konsekwencji błędnych ustaleń faktycznych w zakresie kręgu osób uprawnionych do spadku. Zdający nie sformułował wniosku w trybie art. 380 K.p.c., wniósł natomiast o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów pominiętych przez sąd I instancji. Tym samym częściowo zabezpieczył interes reprezentowanej strony w zakresie dotyczącym postępowania dowodowego. Komisja wskazała, że Zdający zarzucił sądowi I instancji naruszenie następujących przepisów prawa materialnego: 1) art. 992 K.c. przez jego zastosowanie wskutek przyjęcia błędnej wykładni oświadczenia woli spadkodawcy oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili a nie zrzekli się go lub zostali wydziedziczeni co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia błędnej kwoty udziału spadkowego należnego powodowi, 2) art. 1008 K.c. przez jego błędne zastosowanie, podczas gdy w ustalonym stanie faktycznym nie ma podstaw do przyjęcia, iż spadkobiercy mogli dać podstawy spadkodawcy do pozbawienia ich zachowku po nim, a spadkodawca podjął działania by coś w tej kwestii uczynić, 3) art. 1020 K.c. przez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w związku z nim art. 965 K.c. stanowiącego, że w przypadku odrzucenia spadku lub nie dożycia jego otwarcia, jeśli nie zachodzi podstawienie, to pozostali spadkobiercy otrzymują przyrost w wielkości zależnej od udziału w spadku. Komisja podkreśliła, że Zdający nie odniósł się więc do następujących kwestii: 1) do wysokości udziału spadkowego, który by przypadał powodowi przy dziedziczeniu ustawowym stanowiącego podstawę obliczenia zachowku - Zdający nie zauważył, że w tym zakresie sąd dopuścił się naruszenia art. 991 § 1 K.c. w zw. z art. 931 § 1 K.c. oraz art. 992 K.c. w zw. z art. 1008 i art. 1009 K.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie, 2) co do obliczenia substratu zachowku - Zdający nie wskazał, że sąd dopuścił się naruszenia art. 994 § 1 K.c. poprzez jego niezastosowanie, 3) co do zaliczenia darowizny otrzymanej przez powoda od ojca J. L. w kwocie 200.000 zł, podwyższającej substrat zachowku i zmieniając jego wysokość - Zdający nie podniósł, że doszło do naruszenia art. 996 § 1 K.c. przez jego błędne zastosowanie. Zdaniem Komisji, ma rację egzaminator - radca prawny, że zarzuty prawa materialnego są lakoniczne i sporządzone potocznym językiem, zaś niektóre problemy zostały zasygnalizowane, wywód prawny zawarty w uzasadnieniu nie został pogłębiony. Komisja podkreśliła, że w sporządzonej apelacji Zdający zauważył problem, że w testamencie spadkodawcy brak jest ustawowej przyczyny wydziedziczenia, że L. L. i R. L. nie zostali wydziedziczeni, jak również, że odrzucenie przez nich spadku nie ma znaczenia dla ustalenia udziału spadkowego stanowiącego podstawę ustalenia zachowku, gdyż zgodnie z art. 992 K.c. przy ustalaniu udziału spadkowego uwzględnia się także tych, którzy spadek odrzucili. Zdający wskazał w uzasadnieniu apelacji, że udział spadkowy powoda stanowiący podstawę obliczenia zachowku wynosi 1/4, a podstawa do obliczenia zachowku to połowa tego udziału. Jak podniosła Komisja, najistotniejszym błędem pracy egzaminacyjnej Zdającego jest - w zakresie obliczenia substratu zachowku - brak postawienia zarzutu naruszenia art. 994 § 1 K.c. oraz w zakresie zaliczenia darowizny na zachowek - art. 996 § 1 K.c. poprzez ich niezastosowanie. Zdający w ogóle nie obliczył substratu zachowku (który winien wynieść 1.324.000 zł), nie wskazał składników majątkowych, które zalicza się do spadku (mieszkanie o wartości 674.000 zł, środki pieniężne 450.000 zł, darowizna 200.000 zł), nie zaznaczył, że darowizna w wysokości 200.000 zł winna zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku zgodnie z treścią art. 993 K.c., następnie, że darowiznę dokonaną przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek zgodnie z art. 996 § 1 K.c. Zdaniem Komisji, uznać więc należy, że brak jest logicznego wywodu, który doprowadził Zdającego do uznania, że wyrok należy zaskarżyć w całości. Komisja podkreśliła, że w realiach zadania egzaminacyjnego brak jest podstaw do postawienia zarzutu naruszenia art. 1020 K.c. w zw. z art. 965 K.c. Zarzuty naruszenia prawa materialnego przedstawione przez Zdającego nie są więc wystarczające, częściowo błędne i niepogłębione. Komisja również podzieliła stanowisko egzaminatora – radcy prawnego, że pracę sporządzono w dużej mierze językiem nieprawniczym, występują błędy stylistyczne. Zdaniem Komisji, zaproponowany przez Zdającego sposób rozwiązania zadania, poprzez sporządzenie apelacji w imieniu T. L., sam w sobie jest prawidłowy. Zdający nieprawidłowo sformułował wniosek apelacyjny, nie postawił zarzutu naruszenia art. 233 § 1 K.p.c., zaś pozostałe zarzuty prawa procesowego zostały ujęte zbyt wąsko, nie ustalił substratu zachowku, tym samym nie postawił wystarczających zarzutów naruszenia prawa materialnego. Komisja uznała, że Zdający nie wykazał się znajomością wymaganych treścią zadania egzaminacyjnego przepisów prawa i umiejętnością ich interpretacji. Liczba i waga błędów powoduje, że przedstawione rozwiązanie nie jest zgodne z interesem reprezentowanej strony. Zdaniem Komisji, przygotowana przez Zdającego praca z zakresu prawa cywilnego słusznie została oceniona jako niedostateczna. Nie spełnia ona bowiem warunku poprawności materialnej i nie zabezpiecza interesów reprezentowanej strony na poziomie co najmniej dostatecznym. Pismem z 16 stycznia 2026 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II stopnia z 28 listopada 2025 r., zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie, ponowne rozpatrzenie pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego i stwierdzenie, że Skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Zaskarżonej uchwale Skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie interesu publicznego przy wydawaniu decyzji, 2) art. 9 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i wydanie uchwały negatywnej mimo, iż w podobnych sytuacjach często wydawano uchwały o pozytywnym wyniku co doprowadziło do nieuzasadnionej dyskryminacji kandydata, 3) art. 104 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie gdyż uchwał został wydana bez odpowiedniego, wszechstronnego i przekonującego uzasadnienia. W uzasadnieniu skargi, Skarżący stwierdził, że uchwała została wydana z naruszeniem zasady działania w interesie publicznym, gdyż jej efektem jest brak możliwości wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę należycie do tego przygotowaną. Pozytywne oceny z 4 części egzaminu radcowskiego i fakt, że praca z prawa cywilnego była napisana w sposób zgodny z prawem i w sposób odpowiedni zabezpieczała interes reprezentowanej strony w dostatecznym sposób uzasadnia stwierdzenie, że Skarżący jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Skarżący dodał, że mimo, iż praca z prawa cywilnego została napisana na bardzo zbliżonym poziomie merytorycznym co prace z pozostałych przedmiotów wchodzących w skład przedmiotów egzaminacyjnych (prawa gospodarczego, karnego, administracyjnego i etyki wykonywania zawodu radcy prawnego) to przez oceniających została oceniona negatywnie. Skarżący podkreślił, że Komisja przyznaje, expressis verbis, że praca Skarżącego spełnia najważniejsze wymogi formalne i kryteria merytoryczne. W związku z czym uzasadnianie i rozszerzająca wykładnia kwestii pominiętych przez Skarżącego jest błędne, a wskazane niedociągnięcia i błędy pracy nie uzasadniają ocenienia pracy jako niedostatecznej. Komisja Egzaminacyjna oraz Komisja zachowała się bardzo rygorystycznie wobec pracy Skarżącego mimo, iż pozytywnie ocenione zostały prace, gdzie błędy miały istotniejszy charakter (złe obliczenie przedmiotu zaskarżenia itp.). Skarżący uznał, że wykazał się należytą wiedzą, gdyż sporządzona przez niego praca pokazuje, iż mimo, że Skarżący nie odbył aplikacji radcowskiej, to jako były komornik sądowy dobrze zna przepisy procedury cywilnej jak i prawa cywilnego, a także, co potwierdziła Komisja I Stopnia, ma dostateczną wiedzę z pozostałych gałęzi prawa. Oznacza to, że mając na uwadze jakość sporządzonych prac, zaprezentowana wiedza prawnicza oraz umiejętność interpretacji przepisów Skarżącego uzasadniają przypuszczenie, że będzie należycie wykonywał zawód radcy prawnego. Skarżący powołując się na treść art. 12. 1. Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, podniósł, że przepis ten dowodzi, że nawet radcowie prawni z długoletnim stażem mogą nie posiadać odpowiedniej wiedzy do prowadzenie każdego rodzaju sprawy. Zdaniem Skarżącego oznacza to, że radca prawny nie musi być dobry czy bardzo dobry we wszystkich dziedzinach prawa. Skarżący dodał, że w normalnych warunkach pracy Skarżący, który dobrze zinterpretował wszystkie przepisy, czego dowodem jest treść uzasadnienia, poprawiłby większość, niedociągnięcia i błędy oraz rozbudował uzasadnienie tak by było ono bardziej spójne i przejrzyste oraz skonsultował treść odwołania z bardziej doświadczonym w tej materii radcą prawnym. Skarżący wskazał, że wielokrotnie miał sytuację w swoim życiu zawodowym, gdy sam robił za konsultanta dla radcy prawnego, który został radcą prawnym po spełnieniu wymogu 3 lat pracy jako komornik sądowy i nigdy nie musiał zdawać egzaminu radcowskiego, który między innymi dzięki temu jest w stanie wykonywać dobrze zawód radcy prawnego z czasem zdobywając coraz większą wiedzę i doświadczenie, a przez to podnosząc jakość świadczonych przez siebie usług. Powyższe wskazuje, zdaniem Skarżącego, że bycia dobrym radcą prawnym nie wyklucza nawet brak pozytywnie zaliczonego egzaminu radcowskiego więc tym bardziej nie powinno z niego wykluczać to, że na egzaminie jedna z prac miała błędy i niedociągnięcia, typowe dla sytuacji gdy praca pisana jest pod niezwykłą presją czasu. Skarżący podkreślił, że obecnie jest pracownikiem Krajowej Administracji Skarbowej i w przypadku uzyskania wpisu na listę radców prawnych zamierza starać się o etat radcy prawnego w urzędzie do czego jest należycie przygotowany i za czym przemawia jego dotychczasowe doświadczenie zawodowe. W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona uchwała nie narusza przepisów prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Jak wynika z art. 36(4) ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z ust. 6 tego artykułu wynika, że druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Zgodnie z art. 36(6) ust. 1 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W niniejszej sprawie Skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, ponieważ z zadania z zakresu prawa cywilnego otrzymał ocenę niedostateczną. W tym też zakresie Skarżący wniósł odwołanie od uchwały I instancji, którą Komisja II stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałą. Jak wynika z art. 36(5) ust. 2 u.r.p, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Artykuł ten w ust. 3 stanowi, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Z ust. 4, omawianego artykułu wynika, że ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Z art. 36(5) ust. 2 u.r.p, ponadto wynika, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero spełnienie wszystkich przesłanek wymienionych w przywołanym powyżej przepisie, pozwala na wystawienie oceny pozytywnej z danej części egzaminu adwokackiego. W wyroku z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12 Naczelny Sąd Administracyjny, analizując relację przepisów art. 36(5) ust. 2 oraz 36(4) ust. 10 u.r.p., skonstatował, że: "W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania omawianego zawodu przez osobę przystępującą do egzaminu wynik ten powinien być jeden, pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej)". Biorąc pod uwagę cel jaki przyświeca odbywaniu aplikacji prawniczych oraz przeprowadzaniu egzaminów aplikanckich, czyli m.in. nadzór i zapewnienie aby zawód zaufania publicznego, jakim jest w tym przypadku zawód radcy prawnego, był wykonywany, ze względu na ochronę interesu publicznego, przez osoby do tego należycie przygotowane, Sąd zgadza się z powyższym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Analizując pracę egzaminacyjną Skarżącego z zakresu prawa cywilnego oraz uchwałę Komisji II stopnia, Sąd stwierdza, że Komisja II stopnia, oceniając ponownie pracę Skarżącego, wyjaśniła w sposób dokładny stan faktyczny i zgodnie z wymogami postępowania administracyjnego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, wyjaśniła i wykazała, dlaczego w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że rola Sądu kontrolującego zaskarżoną uchwałę nie sprowadza się do kolejnej oceny pracy Skarżącego, lecz do zbadania, czy dokonana przez Komisję ocena pracy Skarżącego jest zgodna z prawem. Chodzi zatem o kontrolę, czy Komisja zidentyfikowała i wskazała wszystkie prawidłowe elementy pracy egzaminacyjnej, czy prawidłowo zidentyfikowała błędy zawarte w pracy egzaminacyjnej i czy w prawidłowo sposób dokonała oceny wagi tych błędów w relacji do pozytywnych elementów pracy Skarżącej. Oznacza to w istocie rzeczy, zbadanie czy ocena dokonana przez Komisję nie ma charakteru dowolnego w kontekście kryteriów wskazanych w art. 36(5) ust. 2 u.r.p. Sporządzona przez Skarżącego w ramach zadania egzaminacyjnego apelacja posiada prawidłowe elementy dokładnie wskazane przez Komisję II stopnia. Sam fakt sporządzenia apelacji w imieniu pozwanego z zadania egzaminacyjnego, oznacza prawidłowy sposób rozwiązania zadania. Apelacja spełnia zasadnicze wymogi formalne – została wniesiona w terminie, zawiera oznaczenie sądu, do którego jest skierowana, imię i nazwisko powoda i pozwanego oraz dane pełnomocnika, zawiera oznaczenie pisma (apelacja), oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, że wyrok jest zaskarżony w całości, zwięzłe przedstawienie zarzutów, uzasadnienie zarzutów, wniosek uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanie wyroku oddalającego powództwo, podpis pełnomocnika i wymienienie załączników. Podano również właściwą wartość przedmiotu zaskarżenia i wyrok zasadnie zaskarżono w całości. Komisja zauważyła natomiast, że wnioski apelacji nie są w pełni prawidłowe ponieważ Zdający wnioskował o uchylenie wyroku w całości i wydanie wyroku oddalającego powództwo, tymczasem mając na względzie treść art. 386 § 1 K.p.c., stanowiącego właściwą podstawę wniosku, należało wnioskować o zmianę wyroku w pkt I i oddalenie powództwa w całości. Komisja uznała ten błąd za istotny, choć nie dyskwalifikujący. Komisja wytknęła również, że wniosek dotyczący kosztów procesu został sformułowany nieprecyzyjnie, gdyż Zdający wniósł o orzeczenie o kosztach procesu za obie instancje, podczas gdy należało wnieść o zmianę rozstrzygnięcia sądu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz pozwanego kosztów procesu za II instancję, a także, że Zdający nie zawarł wniosku w trybie art. 380 K.p.c. o rozpoznanie postanowienia sądu I instancji w przedmiocie pominięcia wniosków dowodowych, choć wniósł o przeprowadzenie dowodów pominiętych przez sąd I instancji i tym samym częściowo zabezpieczył interes reprezentowanej strony w zakresie dotyczącym postępowania dowodowego. Niemniej Komisja wskazała, że apelacja jest poprawna pod względem formalnym, została wniesiona skutecznie i zostałaby rozpoznana przez sąd II instancji. Komisja uznała, co do zasady, za poprawny w realiach zadania egzaminacyjnego podniesiony przez Skarżącego zarzut naruszenia art. 6 K.c., wbrew ocenie jednego z egzaminatorów. Wskazała jednak na brak postawienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 K.p.c., uznając to za istotny błąd pracy egzaminacyjnej. Komisja podkreśliła, że zwrócono jedynie uwagę na naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, ale bez wskazania których dowodów to dotyczy i na czym polegała błędna ocena dowodów. Wskazała również na brak zarzutu dotyczącego błędnej oceny dowodów i w konsekwencji błędnych ustaleń faktycznych w zakresie kręgu osób uprawnionych do spadku. Wśród mankamentów pracy Skarżącego Komisja wskazała również brak odniesienia się Zdającego do kwestii wysokości udziału spadkowego, który by przypadał powodowi przy dziedziczeniu ustawowym stanowiącego podstawę obliczenia zachowku. Komisja podniosła, że Zdający nie zauważył, że w tym zakresie sąd dopuścił się naruszenia art. 991 § 1 K.c. w zw. z art. 931 § 1 K.c. oraz art. 992 K.c. w zw. z art. 1008 i art. 1009 K.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie. Za najistotniejsze błędy pracy egzaminacyjnej Skarżącego, Komisja uznała – w zakresie obliczenia substratu zachowku – brak postawienia zarzutu naruszenia art. 994 § 1 K.c. oraz – w zakresie zaliczenia darowizny na zachowek – art. 996 § 1 K.c. poprzez ich niezastosowanie. Komisja podkreśliła, że Zdający w ogóle nie obliczył substratu zachowku (który winien wynieść 1.324.000 zł), nie wskazał składników majątkowych, które zalicza się do spadku (mieszkanie o wartości 674.000 zł, środki pieniężne 450.000 zł, darowizna 200.000 zł), nie zaznaczył, że darowizna w wysokości 200.000 zł winna zostać uwzględniona przy obliczaniu zachowku zgodnie z treścią art. 993 K.c., następnie, że darowiznę dokonaną przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku zalicza się na należny mu zachowek zgodnie z art. 996 § 1 K.c. Dlatego Komisja uznała, że brak jest logicznego wywodu, który doprowadził Zdającego do uznania, że wyrok należy zaskarżyć w całości. Komisja podniosła również, że w realiach zadania egzaminacyjnego brak jest podstaw do postawienia zarzutu naruszenia art. 1020 K.c. w zw. z art. 965 K.c., a także, że zarzuty naruszenia prawa materialnego przedstawione przez Zdającego nie są wystarczające, częściowo błędne i niepogłębione. Zdaniem Komisji ponadto, pracę sporządzono w dużej mierze językiem nieprawniczym, występują błędy stylistyczne. Ostatecznie Komisja uznała, że wskazane błędy prowadzą do wniosku, że Skarżący nie wykazał się znajomością wymaganych treścią zadania egzaminacyjnego przepisów prawa i umiejętnością ich interpretacji. Pomimo wskazanych przez Komisję pozytywnych aspektów prawnych, praca zawierała cały szereg błędów wśród nich kilka o istotnym znaczeniu W ocenie Sądu, ciężar gatunkowy wskazanych błędów został przez Komisję II stopnia prawidłowo oceniony, Komisja zatem miała podstawy aby uznać, że liczba i waga błędów powoduje, że przedstawione rozwiązanie nie jest zgodne z interesem reprezentowanej strony. Wskazania wymaga, że podczas egzaminu Zdający ma wykazać, że dysponuje wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do samodzielnego, należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, co najmniej na poziomie dostatecznym. W niniejszej sprawie zdając egzamin radcowski z części dotyczącej prawa cywilnego, Skarżący popełniając opisane błędy, nie wykazał się dostatecznym przygotowaniem do samodzielnego, należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W świetle powyższego Sąd stwierdza, że Komisja uwzględniając pozytywne, jak i negatywne aspekty pracy egzaminacyjnej Skarżącego z prawa cywilnego, miała podstawy do uznania, że praca ta nie zasługuje na ocenę pozytywną. Dlatego, zdaniem Sądu, ocena pracy Skarżącego dokonana przez Komisję nie ma charakteru dowolnego. Komisja podtrzymując niedostateczną ocenę tej pracy, działała w ramach swobodnej oceny dowodów nie uchybiając ustawowym wymogom proceduralnym, w tym nie naruszając art. 7, art. 9 i art. 104 K.p.a. Podkreślenia wymaga, że Sąd nie kwestionuje zawodowego doświadczenia oraz wiedzy prawniczej Skarżącego, nabytej w zawodzie komornika sądowego. Przystępując jednak do egzaminu radcowskiego, wiedza Skarżącego oraz przygotowanie do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego weryfikowana jest na podstawie sporządzonych prac egzaminacyjnych z wszystkich części egzaminu, nie na podstawie zawodowej kariery Skarżącego. Trudno odnieść się do argumentu Skarżącego, że praca egzaminacyjna Skarżącego z prawa cywilnego została napisana na bardzo zbliżonym poziomie merytorycznym co prace z pozostałych części egzaminu. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 36(5) ust. 2 u.r.p, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują dwaj niezależni od siebie egzaminatorzy, biorąc pod uwagę kryteria wskazane w tym przepisie. Z ust. 3 tego artykułu wynika, że każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej. Ocena zatem każdej części egzaminu dokonywana jest niezależnie od pozostałych części egzaminu. Dla oceny pracy z danej części egzaminu, nie ma znaczenia poziom merytoryczny prac oraz wystawione oceny z innych części egzaminu. Prace z poszczególnych części egzaminu nie są porównywane, a ostateczny pozytywny wynik z całego egzaminu, jest uzależniony od uzyskania pozytywnych ocen z każdej części egzaminu radcowskiego, co wynika z art. 36(6) ust. 1 u.r.p. Jest to również istotne w kontekście podnoszonego przez Skarżącego argumentu, opartego na treści art. 12. 1. Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, z którego Skarżący wnosi, że radca prawny nie musi być dobry czy bardzo dobry we wszystkich dziedzinach prawa, gdyż nawet radcowie prawni z długoletnim stażem mogą nie posiadać odpowiedniej wiedzy do prowadzenie każdego rodzaju sprawy. Fakt, że nawet radcowie prawni z długoletnim stażem mogą nie posiadać odpowiedniej wiedzy do prowadzenie każdego rodzaju sprawy, nie stanowi ustawowego kryterium uwzględnianego przy ocenie prac egzaminacyjnych z poszczególnych części egzaminu radcowskiego. Poziom wiedzy i przygotowania zdającego egzamin radcowski oceniany jest według skali ocen unormowanej w art. 36(5) ust. 4 u.r.p. W istocie zatem każdy zdający egzamin radcowski, rzeczywiście nie musi być dobry czy bardzo dobry we wszystkich dziedzinach prawa, aby jednak uzyskać pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, musi uzyskać pozytywne oceny – co najmniej dostateczne – z każdej części egzaminu radcowskiego. Skarżący ma niewątpliwie rację, że sporządzenie apelacji w warunkach egzaminu radcowskiego, a więc pod presję czasu oraz wagi skutków jej sporządzenia, nie jest czynnością łatwą i w normalnych warunkach pracy Skarżący miałby możliwość sporządzenia apelacji bez niedociągnięć i błędów bardziej spójnej i przejrzystej oraz skonsultowania jej treść z bardziej doświadczonym w tej materii radcą prawnym. Skarżący słusznie również zauważył, że zdanie egzaminu radcowskiego nie jest jedynym sposobem uzyskania wpisu na listę radców prawnych, wskazując przy tym, że wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się m.in. do osób, które przez okres co najmniej 3 lat wykonywały zawód komornika (art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p.). Skarżący jednak wyciąga z powyższej okoliczności kuriozalny wniosek mianowicie, że wskazuje to, że bycia dobrym radcą prawnym nie wyklucza nawet brak pozytywnie zaliczonego egzaminu radcowskiego więc tym bardziej nie powinno z niego wykluczać to, że na egzaminie jedna z prac miała błędy i niedociągnięcia, typowe dla sytuacji gdy praca pisana jest pod niezwykłą presją czasu. Należy podkreślić, że ustawodawca przewidując tryb wpisu na listę radców prawnych bez wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego uznał, że droga dojścia do wykonywania pewnych zawodów prawniczych czy osiągnięcia tytułów naukowych, czy też wykonywanie przez określony czas pewnych zawodów, gwarantuje nabycie odpowiedniej wiedzy prawniczej oraz osiągnięcie określonego doświadczenia zawodowego odpowiadającego odbyciu aplikacji radcowskiej oraz zdaniu egzaminu radcowskiego. Każdy zatem z ustawowych trybów wpisu na listę radców prawnych ma na celu aby zawód radcy prawnego wykonywały osoby prawidłowo przygotowane prawniczo do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Jeżeli Skarżący spełnia wymogi wpisu na listę radców prawnych bez odbyciu aplikacji radcowskiej oraz zdaniu egzaminu radcowskiego, może z tej drogi skorzystać, jeżeli jednak poddaje się weryfikacji poprzez egzamin radcowski, musi spełnić wymogi egzaminu. Sąd kontrolując zaskarżoną uchwałę nie stwierdził naruszenia przez Komisje obu instancji przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143), orzekł jak w sentencji.