VI SA/Wa 6206/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Honorata Łopianowska Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 września 2023 r. [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę

Przedmiotem skargi E. S. (dalej: "Skarżąca", "Ubezpieczona", "Strona") jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ") z dnia [...] września 2023 r. nr [...] stwierdzająca, że: 1) E. S. w okresie od 9 sierpnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik E. (nr KRS [...]) 2/ E. S. w okresie od 25 lutego 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. została objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik F. (nr KRS [...]). Podstawę prawną decyzji stanowił art. 109 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach". W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w związku z wnioskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jak ustalono w toku postępowania, na podstawie umowy darowizny udziałów z dnia 9 sierpnia 2021r. Ubezpieczona nabyła udziały w E. i została jedynym wspólnikiem spółki oraz na podstawie umowy sprzedaży udziałów z dnia 25 lutego 2021 r. Ubezpieczona nabyła udziały w F. i została jedynym wspólnikiem spółki. Z danych zawartych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: "KRS") wynika, że Ubezpieczona od dnia 18 sierpnia 2021 r. figuruje jako jedyny wspólnik E. posiadający 100% udziałów w kapitale zakładowym, natomiast od dnia 14 kwietnia 2021 r. – jako jedyny wspólnik F. posiadający 100% udziałów w kapitale zakładowym. Z przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 5 pkt 21 i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, jak i art. 8 ust. 6 pkt 4 oraz art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2023r. poz. 1230, ze zm.), dalej także: "ustawa systemowa", w brzmieniu sprzed dnia 18 września 2021 r. i art. 13 pkt 4a ww. ustawy systemowej od dnia 18 września 2021 r., powstanie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby prowadzącej pozarolniczą działalność jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uzależnione jest od posiadania przez taką osobę statusu wspólnika spółki. We ww. okresach, Strona była jedynym wspólnikiem wskazanych spółek z o.o. Odnosząc się do twierdzeń Ubezpieczonej przekazanych w piśmie jej pełnomocnika z dnia 20 września 2023 r. organ wskazał, że obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne powstaje z mocy prawa. W przedmiotowej sprawie powstało ono w momencie nabycia udziałów przez Ubezpieczoną. Osoba ubezpieczona ma obowiązek zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego z każdego tytułu, który posiada (art. 67 ust. 1 ustawy o świadczeniach). Kwestia zapłaty składek na ubezpieczenie zdrowotne z tych tytułów nie jest natomiast przedmiotem rozpoznania przez organ w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należącą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Skargę na powyższą decyzję wniosła Strona, zaskarżając ją w całości i domagając się jej uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Decyzji tej zarzucono: 1) obrazę art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. w zw. z art. 13 pkt 4a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez zastosowanie przepisu, który wszedł w życie w dacie późniejszej niż miało miejsce objęcie przez E. S. udziałów w spółkach: E. oraz F., 2) obrazę art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 82 pkt 9b ustawy o świadczeniach poprzez pobieżne zgromadzenie i rozpatrzenie materiału dowodowego, co uniemożliwiło wydanie decyzji zgodnej ze stanem faktycznym oraz prawnym, 3) obrazę art. 82 pkt 9b ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i nieustalenie wysokości przychodów jakie w okresie od 25 lutego 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. osiągały spółki: E. oraz F., których udziałowcem jest Strona. W uzasadnieniu Strona podniosła m.in., że art. 13 pkt 4a ustawy systemowej wszedł w życie w dniu 18 września 2021 r., a zatem w dacie późniejszej niż miało miejsce objęcie udziałów przez E. S. w obu spółkach. Norma ta nie może stanowić podstawy decyzji ustalającej podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu za okres rozpoczęty przed dniem wejścia w życie tego przepisu. Nadto Skarżąca podniosła, że w spornym okresie pracowała na podstawie umowy o pracę. Pracodawca opłacał za nią wszystkie składki, w tym również składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Dodatkowo Prezes NFZ nie podjął żadnych czynności sprawdzających mających na celu ustalenie czy w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności z art. 82 pkt 9b ustawy o świadczeniach i nie zweryfikował przychodów spółek. Ustalenie tej kwestii jest kluczowe dla wydania zgodnej z prawem decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie Strona poparła wniesioną skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W sprawie niniejszej przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Prezesa NFZ z dnia [...] września 2023 r. stwierdzająca, że Strona we wskazanych w rozstrzygnięciu okresach jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności. W ocenie organu Strona jako jedyny wspólnik spółek z ograniczoną odpowiedzialnością tj. E. oraz F. przedmiotowemu ubezpieczeniu podlega. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców. W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. Przez osobę prowadzącą działalność pozarolniczą rozumie się osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach). W celu ustalenia, czy dana osoba prowadzi działalność pozarolniczą należy więc sięgnąć do art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zgodnie z którym za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Przepis art. 8 ust. 6 pkt 4 został dodany do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na mocy art. 1 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2071), i wszedł w życie 1 stycznia 2003 r. W sprawie stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo, z poszanowaniem zasad procedury administracyjnej. Nadto nie jest on sporny. Jak ustalono, Skarżąca w dniu 25 lutego 2021 r. na podstawie umowy sprzedaży udziałów z tej daty, zawartej z I. K., objęła udziały w F. z siedzibą w K. (nr KRS [...]), stając się z tym dniem jedynym wspólnikiem tej spółki, a na podstawie umowy darowizny z dnia 9 sierpnia 2021 r., nabyła udziały w E. z siedzibą w K. (KRS nr [...]). W tych datach Strona stała się jedynym wspólnikiem ww. spółek. Bezspornie także w spornych okresach nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu posiadania statusu jednoosobowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Mając na uwadze powyższe, należało zaakceptować ustalenia organów, że Skarżąca powinna być objęta ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, począwszy od dnia nabycia udziałów w poszczególnych spółkach (art. 13 pkt 4a ustawy systemowej). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powstaje bezpośrednio z momentem nabycia praw i obowiązków wspólnika w jednoosobowej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Obowiązek ten powiązany jest jedynie z posiadaniem przez daną osobę statusu jedynego wspólnika, nie zaś z prowadzeniem działalności gospodarczej czy faktycznym działaniem w imieniu spółki (por. wyrok NSA z 26.07.2017 r. II GSK 3136/15; wyroki SN: z 18.04.2013 r. II UK 227/12; z 7.12.2012 r. II UK 121/12; z 3.02.2011 r. II UK 271/10). Wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością objęty jest obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego odrębnie od podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu, chorobowemu, bowiem obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego i trwa od dnia uzyskania tego statusu do dnia jego utraty i jest niezależny od prowadzenia działalności gospodarczej. Innymi słowy z perspektywy art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych (przepisy te obowiązywały bez zmian w całym spornym okresie) - podstawowe znaczenie ma sam fakt posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Takie stanowisko potwierdza Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2018 r. II GSK 3852/16 zauważył, że wskazywany obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powiązany jest jedynie z posiadaniem przez wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określonego statusu prawnego. Odnosząc się do kwestii przepisu art. 13 pkt 4a ustawy systemowej, zgodnie z którym "Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców", wskazać trzeba, że został on dodany ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1621) i wszedł w życie 18 września 2021 r. Natomiast przed tą zmianą obowiązywał przepis art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym "Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców;". W myśl art. 82 ust. 5 ustawy o świadczeniach, jednym z rodzajów działalności jest działalność gospodarcza prowadzona w formie spółek prawa handlowego (tj. m.in. jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). A zatem w całym spornym okresie istniała podstawa prawna do objęcia jedynego wspólnika sp. z o.o. ubezpieczeniem zdrowotnym. Przed dodaniem przepisu zawartego w punkcie 4a art. 13 ustawy systemowej, obowiązek ten był stwierdzany w oparciu o przepis punktu 4 art. 13 ustawy systemowej. Dodanie przez ustawodawcę przepisu art. 13 pkt 4a ww. ustawy stanowi zatem potwierdzenie prawidłowości wykładni art. 13 pkt 4 ustawy systemowej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2020 r. II UK 295/18 (wydanym pod rządami art. 13 pkt 4 sprzed nowelizacji) przyjął, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej). O objęciu ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi wspólników spółek osobowych: spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej tworzonych na podstawie Kodeksu spółek handlowych - oraz wspólników jednej tylko ze spółek kapitałowych, to jest jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Jedyny wspólnik spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym na podstawie tytułu określonego w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej. Z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością decyduje o podleganiu przez niego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej (zob. również wyrok SN z 28.01.2021 r. I USKP 1/21). Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi, wyjaśnić należy, że Prezes NFZ w kontrolowanym obecnie postępowaniu rozstrzyga wyłącznie o objęciu danej osoby ubezpieczeniem zdrowotnym z określonego tytułu. Nie rozstrzyga natomiast w zakresie wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, które to sprawy, stosownie do art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych, czyli ZUS - w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność będącej wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Takie kwestie, jak ustalenie zasadności pobierania, wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne, czy też ewentualnych odsetek wymagalnych od takich składek - wykraczają poza zakres kontrolowanego obecnie postępowania przed organem NFZ. Należą one bowiem do kompetencji ZUS (por. wyrok NSA II GSK 2260/22). Również okoliczność, że Skarżąca była zatrudniona przed objęciem udziałów w spółkach, na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, nie pozbawia zaskarżonej decyzji przymiotu legalności. Zauważyć bowiem należy, że stosownie do treści art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach "W przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.". Również i przepis art. 82 ust. 9b ustawy o świadczeniach nie został w sprawie naruszony. Przepis ten dotyczy bowiem kwestii zwolnienia danej osoby z opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, w sytuacji osoba ta spełnia warunki w tym przepisie wskazane. Tymczasem Prezes NFZ nie rozstrzyga o kwestii poboru składek zdrowotnych, a jedynie o obowiązku podlegania temu ubezpieczeniu. Tym samym nie było potrzeby czynić ustaleń w zakresie ewentualnego spełnienia przez Stronę warunków w tej normie wskazanych. Dlatego za niezasadny Sąd uznał zarówno zarzut naruszenia art. 82 ust. 9b ustawy o świadczeniach jak i zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 82 ust. 9b ustawy o świadczeniach. W sprawie nie zostały także naruszane przepisy art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.pa. w zw. z art. 13 pkt 4a ustawy systemowej, w sposób który nakazywały wyeliminowane zaskarżonej decyzji z obrotu. Decyzja zaskarżona zawiera bowiem zarówno powołanie podstawy prawnej jak i uzasadnienie faktyczne i prawne, w zakresie niezbędnym dla prześledzenia toku rozumowania organu i skontrolowania prawidłowości subsumcji ustalonego w sprawie stanu faktycznego (a ten nie jest sporny) pod zastosowany przez organ przepis prawa materialnego. Jak już wyżej wskazano, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w tym wskazanego przez Stronę w skardze. Z powyższych przyczyn, w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), Sąd oddalił skargę jako nieposiadającą usprawiedliwionych podstaw.