Sygnatura
VI SA/Wa 3589/23
Wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2023 r., VI SA/Wa 3589/23
Wynik
Oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
- Data orzeczenia
- 18 grudnia 2023
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pawłowska Asesor WSA Szczepan Borowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2023 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej jako: organ lub Prezes NFZ) stwierdził, że K.G.(dalej jako: uczestnik postępowania) w okresach: od 1 dnia kwietnia 2016 r. do dnia 29 kwietnia 2016 r., od dnia 1 października 2016 r. do dnia 28 października 2016 r. oraz od dnia 2 listopada 2016 r. do dnia 29 grudnia 2016 r., podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm., dalej jako: k.c.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Decyzja ta została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) wystąpił do Prezesa NFZ o rozpatrzenie sprawy w zakresie zgłoszenia uczestnika postepowania do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z [...] Spółką z o.o. z siedzibą w G. (dalej jako: skarżąca). Do wniosku załączono m.in. kopie: wypisu z protokołu kontroli z 28 czerwca 2021 r przeprowadzonej u skarżącej, wypisu z tabeli nr 1 – wykaz osób umowy cywilnoprawne; umów o dzieło; z dnia 1 kwietnia 2016 r., z dnia 1 października 2016 r., z dnia z 2 listopada 2016 r. oraz z dnia 1 grudnia 2016 r., zawartych pomiędzy skarżącą jako zamawiającym a Zespołem Wykonawców jako wykonawcą, w skład którego wchodził uczestnik postępowania; zastrzeżeń do protokołu kontroli; informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń. Przedmiotem wymienionych umów było: "wysprzątanie jednostki betonowej w stoczni "D." S.A.", "wysprzątanie wskazanych rejonów przedsiębiorstwa "D.", "wysprzątanie jednostek burtowych przez przedsiębiorstwo "D. S.A." oraz "wysprzątanie burtowych jednostek dla przedsiębiorstwa P.". Z wyciągu z Tabeli Nr 1 - wykaz osób umowy cywilnoprawne wynika, że w skład zespołu wykonawców wchodził m.in. uczestnik postępowania. Na okoliczność zawierania umów cywilnoprawnych, nazwanych umowami o dzieło, przesłuchano Prezesa Zarządu skarżącej Spółki. W trakcie przeprowadzonej kontroli u skarżącej ustalono, że uczestnik postępowania nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów nazwanych "umowami o dzieło", które w trakcie kontroli zostały zakwalifikowane jako umowy o świadczenie usług. Prezes NFZ wspomnianą na wstępie decyzją stwierdził, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych o świadczenie usług w okresach wskazanych we wniosku ZUS. W obszernym uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie, a także przywołał i omówił mające zastosowanie przepisy prawa, a ponadto zrelacjonował stanowisko skarżącej przedstawione w postępowaniu kontrolnym przeprowadzonym przez ZUS, jak i po wszczęciu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Wskazał, że zdaniem skarżącej współpracowała ona z uczestnikiem postępowania w ramach umów o dzieło, których przedmiotem było wykonanie materialnego dzieła w określonym terminie, przy czym dziełem było osiągnięcie określonego etapu procesu technologicznego budowy statku, a fakt osiągnięcia tego etapu potwierdzał przedstawiciel Stoczni. Powołując się na poglądy doktryny prawa oraz orzecznictwo organ stwierdził, że przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy ze względu na umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady. Natomiast odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie tylko wówczas, gdy przy wykonywaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez zlecającego rezultat nastąpił. W ocenie organu uczestnik postępowania, realizując umowy zawarte ze skarżącą nie przyjmował na siebie obowiązku wykonania dzieła, lecz zobowiązał się do wykonywania w określonym czasie powtarzalnych czynności. W umowie nie określono konkretnego dzieła, a jedynie pracę, polegającą na zobowiązaniu się do wysprzątania jednostki betonowej w stoczni, wskazanych rejonów przedsiębiorstwa, oraz jednostek burtowych i w tym celu otrzymał niezbędne narzędzia. Do obowiązku skarżącej należało wyposażenie swoich pracowników w odpowiednie, sprawne narzędzia, sprzęt i odzież ochronną z czytelnym logo firmy. O sposobie wykonania pracy osoby zatrudnione dowiadywały się od osoby nadzorującej. Uczestnik postępowania w ramach swoich umów był zobowiązany do wysprzątania wskazanych rejonów i wskazanych sekcji, tym samym nie stworzył niczego nowego, lecz wykonał swoje obowiązki według wytycznych przy wykorzystaniu sprzętu płatnika składek na terenie [...]" S.A. w godzinach jej pracy, co oznacza, że przy wykonaniu pracy nie musiał wykazać się żadną pomysłowością, a wyłącznie starannością w wykonaniu ww. czynności. Zamawiający oczekiwał od płatnika składek przede wszystkim wykonania przedmiotu zamówienia z najwyższą starannością, z uwzględnieniem zawodowego charakteru działalności skarżącej oraz dokumentacją przekazaną przez zamawiającego. Organ zwrócił uwagę, że uczestnik postępowania wykonywał czynności faktyczne oraz zobowiązany był do podejmowania i wykonywania szeregu jednorazowych, powtarzających się czynności. Umowy zawarte z Zespołem Wykonawców nazwane umowami o dzieło miały cechy właściwe dla umów zlecenia. Określały one, jakie czynności miały być wykonane, a nie sam rezultat. Cecha ta jest charakterystyczna dla umowy zlecenia, która z reguły określa rodzaj wykonywanych czynności, może być zawierana na dowolny okres, może być ponawiana wielokrotnie i jest umową starannego działania. Organ przyjął, że czynności będące przedmiotem zobowiązania zawartego między stronami nie mogły i nie stanowiły przedmiotu umowy o dzieło, gdyż nie stanowiły samodzielnego dzieła. Na uwagę zasługuje fakt, że stronom chodziło o wykonywanie określonych czynności, a nie o osiągnięcie rezultatu. Wykonywanie zleconych prac sprowadzało się do czynności technicznych powtarzalnych i bardzo podobnych, nie skomplikowanych i nie związanych z żadnym elementem twórczym. Prezes NFZ podał, że praca wykonywana przez uczestnika postępowania była nadzorowana i kontrolowana przez skarżącą (§ 1 pkt 6 oraz § 3 umów). Nie mógł on również w sposób swobodny decydować o tym kiedy i gdzie będzie wykonywać powierzone czynności (§ 1 oraz § 2 umów). Powyższe, zdaniem organu wskazuje, że umowy łączące skarżącą z uczestnikiem postępowania stanowiły umowę o świadczenie usług, bowiem cechą wyróżniającą umowę o dzieło jest brak stosunku zależności lub podporządkowania pomiędzy zamawiającym, a przyjmującym zamówienie. Podsumowując Prezes NFZ stwierdził, że czynności podejmowane przez uczestnika postępowania były typowymi świadczeniami w ramach zlecenia. Żaden z etapów nie wykazywał, aby wytworzył on jakiekolwiek dzieło czy to w formie materialnej czy niematerialnej. Zobowiązanie się do wysprzątania jednostki betonowej, wskazanych rejonów przedsiębiorstwa czy wysprzątania jednostek burtowych, nie było wytworem działalności uczestnika tylko realizacją powierzonego zadania przy wykorzystaniu m.in. sprzętu skarżącej, zgodnie ze sposobem wskazanym przez osobę nadzorującą, spełniając konkretne wymagania i normy. Tym samym, organ ocenił, że do spornych umów nie można stosować przepisów umowy o dzieło. Wobec powyższego, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2561 ze zm., dalej jako: ustawa o świadczeniach) uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania wspomnianych umów. Skargę na wymienioną na wstępie decyzję złożyła [...] Spółką z o.o. z siedzibą w G. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 66 ust. 1 pkt 1e ustawy o świadczeniach poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że uczestnik postępowania, z którym skarżąca zawarła umowę o dzieło w rzeczywistości wykonywał czynności na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i z tego tytułu w konsekwencji podlegać winien obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dokumentacja dostarczona przez Płatnika, w tym treść umów o dzieło łączących strony oraz oświadczenia skierowanego do uczestnika przez [...]" S.A. z siedzibą w G., potwierdza, iż specyfika czynności wykonywanych przez uczestnika postępowania, w szczególności czynność "usuwania ścierniwa", pozwala na przyjęcie, iż zmierza ona do osiągnięcia rezultatu charakterystycznego dla umów o dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. 2. art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach polegające na przeprowadzeniu postępowania w sposób wybiórczy i niepełny, a nadto w sposób sprzeczny z zasadą praworządności, a w konsekwencji godzący w zasadę zaufania skarżącej do organów władzy publicznej, jak również naruszający słuszny interes skarżącego, w szczególności w zakresie przysługującej skarżącej swobodzie umów, i przyjęcie, iż uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie wskazanym w sentencji zaskarżonej decyzji, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności oświadczenia [...]" S.A. z siedzibą w G. oraz opinia prawna załączona do niniejszej skargi, przeczy, jakoby czynności wykonywane przez uczestnika nie mogły stanowić przedmiotu umowy o dzieło zawartej przez skarżącą z uczestnikiem; 3. art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 86 k.p.a. w związku z art. 109 ust 6 ustawy o świadczeniach polegające na przeprowadzeniu postępowania w sposób wybiórczy i niepełny, a nadto w sposób sprzeczny z zasadą praworządności, a w konsekwencji godzący w zasadę zaufania skarżącej do organów władzy publicznej, jak również naruszający słuszny interes skarżącej, poprzez dowolne i nieuzasadnione zaniechanie dopuszczenia z urzędu dowodu w postaci zeznań reprezentującego skarżącą R.M., Prezesa Zarządu Spółki, w szczególności mając na uwadze fakt, iż organ wykorzystał w toku niniejszego postępowania zeznania złożone przez reprezentanta Skarżącej bez uprzedniego wezwania, niejako "z zaskoczenia", w siedzibie skarżącej w toku czynności kontrolnych prowadzonych przez ZUS, które to zeznania ZUS pozyskał, a następnie ocenił w sposób wybiórczy, tendencyjny i sprzeczny z zasadą prawdy obiektywnej przywołując fragmenty zeznań pod z góry przyjętą przez ZUS tezę o powziętym z góry i celowym działaniu skarżącej zmierzającym do uniknięcia przez skarżącą obowiązku oskładkowania przychodu osiąganego przez poszczególne osoby ubezpieczone; 4. art 7 k.p.a. i art 8 k.p.a. w związku z art 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 109 ust 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych z środków publicznych polegające na dokonaniu dowolnej - w miejsce swobodnej – oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności zeznań osób przesłuchanych w charakterze świadków przez ZUS w toku kontroli prowadzonej wobec skarżącej i przyjęcie, iż osoby ubezpieczone wykonujące czynności na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych ze skarżącą wykonywały te czynności "w ramach nadgodzin", podczas gdy sam uczestnik nie był przesłuchany na taką okoliczność zarówno przez organ w niniejszej sprawie, jak i ZUS w toku kontroli skarżącej, a sposób prowadzenia czynności przesłuchania wskazanych przez organ osób ubezpieczonych osób cechowało tendencyjność i wybiórczość z wykorzystaniem metod niedopuszczalnych w toku czynności procesowych utrwalonych protokolarnie, w tym kierowanie do osób przesłuchiwanych pytań sugerujących odpowiedź, które winny podlegać uchyleniu, co skutkowało manipulowaniem przez ZUS materiałem dowodowym w celu wykazania przyjętej już na początkowym etapie kontroli tezy o zamiarze obejścia prawa przez skarżącą; 5. art., 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez wydanie przez organ decyzji, mimo że: a) przywołane przepisy prawa mają charakter na tyle ogólny, iż nie zawierają podstaw do ingerencji w treść umów stron, zawartych zgodnie z ich wolą ani kryteriów kwalifikacji i podstaw unieważniania zawartych przez strony umów o dzieło, b) brak jest w przywołanych przepisach prawa odesłań do stosowania przez organ przepisów Kodeksu cywilnego, choćby odpowiednio, c) przywołane przepisy prawa nie określają dopuszczalnego momentu czasowego weryfikacji umów, co w konsekwencji skutkuje niestabilnością i niepewnością zarówno dla skarżącej, jak i uczestnika, zasad systemu oskładkowania w zakresie zawieranych przez strony umów stanowiących podstawę wykonywania czynności na rzecz skarżącej, w szczególności poprzez aprobowanie sytuacji, w której zarówno płatnik, jak i ubezpieczony jest niejako "zaskakiwani" konsekwencjami wynikającymi z wydanej przez organ decyzji co do skutków wstecznych stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a w konsekwencji obowiązkowi zapłaty przez płatnika należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 750 k.c. w zw, z art. 734 § 1 k.c. oraz art. 627 k.c. poprzez dokonanie niewłaściwej wykładni wskazanych przepisów i ich zastosowanie na gruncie niniejszego stanu faktycznego, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem przez organ, że uczestnik postępowania, z którym skarżąca zawarła umowę o dzieło, w rzeczywistości wykonywała czynności na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umowy o dzieło, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dokumentacja dostarczona przez uczestnika, w tym treść umów o dzieło oraz oświadczenia skierowanego do uczestnika przez [...]" S.A. z siedzibą w G., potwierdza, iż specyfika czynności wykonywanych przez uczestnika, w szczególności czynność "usuwania ścierniwa", pozwala na przyjęcie, iż zmierza ona do osiągnięcia rezultatu charakterystycznego dla umów o dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego; III. dokonanie błędnych ustaleń faktycznych przez Organ poprzez przyjęcie, że osoba ubezpieczona, o której mowa w sentencji zaskarżonej decyzji, wykonywała pracę na podstawie umowy o dzieło w [...]S.A. w G., podczas gdy w rzeczywistości osoba ta wykonywała obowiązki na podstawie umowy o dzieło w Zakładzie Usług Stoczniowych na terenie G.(w tym na rzecz Stoczni [...] S.A.) i uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji odnoszące się do prac wykonywanych przez osoby ubezpieczone na terenie Zakładu Usług Stoczniowych w G. (w tym na rzecz [...] S.A. w G.) jest nieuprawnione i nie może stanowić podstawy do naliczenia wobec skarżącej ma ubezpieczenie zdrowotne, stanowiące przedmiot zaskarżonej decyzji, zwłaszcza iż ani ZUS, ani organ nie przeprowadził żadnego dowodu (za wyjątkiem zaliczenia w poczet materiału dowodowego umów ramowych lub umów o współpracy wraz ze stosownymi aneksami zawieranych z zamawiającymi Stoczniami na terenie G.w szczególności zeznań uczestnika postępowania w charakterze strony. Ponadto skarżąca podniosła zarzut przedawnienia i zarzuciła organowi naruszenie przepisu art 24 ust. 4 w związku z art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uwzględnieniem przez organ należności z tytułu składek należnych od skarżącej, które w dniu wydania decyzji przez organ uległy przedawnieniu z uwagi na upływ terminu 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne i nie mogą być egzekwowane przez organ, do dnia wydania zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2493 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona argumentacja jest wyczerpująca. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa NFZ dotycząca podlegania przez uczestnika postępowania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W rozpoznawanej sprawie spór sprowadza się w istocie do rozstrzygnięcia czy umowy zawarte przez skarżącą z "Zespołem Wykonawców", w skład którego wchodził między innymi uczestnik postępowania, których przedmiotem było "wysprzątanie jednostki betonowej w stoczni "D." S.A.", wysprzątanie wskazanych rejonów przedsiębiorstwa "D.", "wysprzątanie jednostek burtowych" oraz "wysprzątanie burtowych jednostek dla przedsiębiorstwa P.", są umowami o dzieło, czy też umowami o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a w konsekwencji czy uczestnik postępowania z tytułu wykonywania tych umów podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Stosownie do art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają m. in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. W myśl art. 85 ust. 4 powołanej ustawy, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Nie podlegają natomiast obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego te osoby, które zawarły innego rodzaju umowę, to jest umowę o dzieło. Stąd też ustalenie charakteru spornych umów ma fundamentalne znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu powstałego w rozpoznawanej sprawie. W myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, stanowi wytworzenie dzieła o cechach zindywidualizowanych, nieistniejącego w takiej postaci przed rozpoczęciem wykonywania umowy (por. R. Tanajewska, [w:] J. Ciszewski, P. Nazaruk, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX 2021). Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania i wykonanie dzieła. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Powinno stanowić rezultat samoistny, który z chwilą ukończenia staje się niezależny od osoby twórcy i może stanowić samodzielny byt posiadający autonomiczną wartość w obrocie prawnym. Przyszły rezultat stanowiący przedmiot umowy o dzieło musi być zatem z góry przewidziany i określony (oznaczony) na podstawie wskazanych w umowie podstaw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 marca 2021 r., sygn. akt II USK 119/21). Dla oceny, że zawarto umowę o dzieło, nazywaną również umową o "rezultat usługi" - co odróżnia ją od umowy o świadczenie usług, której przedmiotem jest sama usługa polegająca na wykonywaniu określonych czynności (szeregu powtarzających się czynności), bez względu na to, jaki rezultat czynność ta przyniesie - konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Jeżeli zatem umowa przynosi konkretny rezultat w niej oznaczony, to tylko ten rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowi przedmiot umowy stron (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II USK 41/21). W odróżnieniu od odpowiedzialności za właściwe wykonanie umowy o dzieło, która w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, odpowiedzialność w umowie zlecenia oparta jest na zasadzie starannego działania. Mając na uwadze przedmiot umowy o dzieło należy podkreślić, że wskazanie przez strony zawierające umowę cech i parametrów indywidualizujących dzieło ma istotne znaczenie dla oceny odpowiedzialności przyjmującego zamówienie z tytułu ewentualnych wad dzieła, co stanowi jedno z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 listopada 2020 r., sygn. akt III UK 428/19). Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por. L. Ogiegło, w: System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa. Tom 7, red. J. Rajski, Warszawa 2011, s. 573 i nast.). Zgodnie z art. 734 i nast. k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Podkreślić należy, że świadczenie przyjmującego zlecenie nie polega na osiągnięciu pewnego rezultatu, ale na podjęciu starannych zabiegów w celu wykonania zlecenia. Jest to więc zobowiązanie starannego działania. Przyjmujący zlecenie nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zlecenia, jeżeli przy wykonywaniu powierzonych mu czynności zachowa należytą staranność (por. P. Zakrzewski [w:] M. Fras, M. Habdas, Kodeksy cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna, LEX 2021). Podczas gdy umowa o dzieło przewiduje wykonanie dzieła, które ma charakter weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, oznaczonego przez strony w momencie zawierania umowy. Ponadto wykonanie dzieła zamknięte jest z góry przewidzianym terminem i sposobem wykonania. Przyszły rezultat, o który umawiają się strony, musi być zatem określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wad. Przenosząc powyższe wywody na grunt rozpoznawanej sprawy należy zgodzić się z organem, że czynności wykonywane przez uczestnika postępowania w ramach spornych umów, nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, a zatem umowy te nie były umowami o dzieło w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, mimo, że strony tak je nazwały. Uczestnik postępowania realizując swoje zobowiązanie w żaden sposób nie stworzył samoistnego dzieła o indywidualnym charakterze, które zostało zdefiniowane w momencie zawierania umowy. Stwierdzenia tego nie zmienia fakt, że czynności wykonywane przez uczestnika postępowania działającego w ramach "Zespołu Wykonawców", mogły prowadzić do powstania określonego skutku - w postaci m.in. wysprzątania jednostki betonowej lub wysprzątania jednostek burtowych, jednak skutki pracy były uzależnione wyłącznie od starannego działania wykonawców tejże umowy i w takim stanie faktycznym nie można mówić w żadnym razie o wyodrębnionym rezultacie pracy. W orzecznictwie wskazuje się, że umowy, których przedmiotem jest wykonanie prac "konserwacyjno-czystościowych", "czystościowych" czy "sprzątania", należą do umów starannego działania, a więc umów o świadczenie usług (por. wyrok NSA z dnia 13 listopada 2019 r., II GSK 965/19). Sąd zwraca uwagę, że w umowie o dzieło należy precyzyjnie określić zindywidualizowany z góry rezultat, a nie tylko czynności w ramach jej wykonania, żeby umowa taka mogła być brana pod uwagę jako umowa o dzieło, a nie zlecenia/świadczenia usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu. Tymczasem przedmiot spornych umów został określony w sposób ogólny, bez cech indywidualizujących zamówienie (wysprzątanie określonego terenu). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wykonywanie powtarzalnych czynności, nawet gdy prowadzi do pewnego wymiernego efektu, nie może być rozumiane jako jednorazowy rezultat i kwalifikowane jako realizacja umowy o dzieło. Przedmiotem umowy o dzieło nie może być bowiem osiąganie kolejnych, bieżąco wyznaczanych rezultatów. Tego rodzaju czynności są charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług, którą definiuje obowiązek starannego i cyklicznego wykonywania umówionych czynności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lipca 2012 r. II UK 70/12; wyrok Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2012 r. II UK 187/11, OSNP 2013/9-10/115, wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2013 r., sygn. akt II UK 201/12; wyrok Sądu Najwyższego z 28 marca 2000 r, sygn. akt II UK 386/99, OSNP 2001 Nr 16, poz. 522; wyrok Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 315/10, OSNP 2012 nr 9-10, poz. 127). Zdaniem Sądu charakter wykonywanej pracy w ramach spornych umów nosił cechy starannego działania, a czynności nie miały cech szczególnych, związanych z osobistymi właściwościami wykonawcy. Uczestnik był jednym z wielu wykonawców i jako wykonawca zobowiązany był stosować się do poleceń i wskazań ze strony zamawiającego lub osób przez niego upoważnionych (§ 1 pkt 6 umów). Brak jest zatem elementarnej cechy umowy o dzieło, którą jest samodzielność. Uczestnik, wchodząc w skład Zespołu Wykonawców świadczył na rzecz skarżącej usługi sprzątania nie realizując, w ten sposób, dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Z uwagi na powyższe Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ art. 750 w związku z art. 734 oraz art. 627 k.c. przez dokonanie ich niewłaściwej wykładni. e przedmiotem spornych umów były w istocie prace porządkowe. Cechą szczególną umowy o dzieło jest jej konkretny, z góry określony rezultat, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiada, natomiast w niniejszej sprawie przedmiot umów został określony w tak ogólny sposób, że brak jest możliwości wskazania nijako z góry konkretnego, obiektywnie mierzalnego rezultatu, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiadał. Zdaniem Sądu, Prezes NFZ prawidłowo ocenił charakter prawny spornych umów, w których ogólnie określony przedmiot umowy odnosi się do ciągu określonych czynności starannego działania. Sporne umowy nie mogą zostać zakwalifikowane jako umowy o dzieło, gdyż polegały one na dokonywaniu czynności z należytą starannością. Uczestnik zobowiązany był wykonać zleconą mu pracę sumiennie, według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymagał zakres i charakter pracy. Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia przez organ art. 66 ust. 1 pkt 1e ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędne zastosowanie. Prawidłowa kwalifikacja prawna spornej umowy, jako umowy o świadczenie usług skutkuje prawidłowym rozstrzygnięciem organu stwierdzającym o podleganiu przez uczestnika postępowania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od dnia 2 do 31 stycznia 2019 roku., z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W ocenie Sądu nie trafiony jest zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP, który ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego. Odnosząc się do tego zarzutu należy zaznaczyć, że spór w niniejszej sprawie nie przebiega na płaszczyźnie cywilnoprawnej, lecz na płaszczyźnie publicznoprawnej dotyczącej ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. W tej sytuacji rozstrzygającego znaczenia nie mają w niniejszej sprawie cywilnoprawne reguły wykładni oświadczeń woli. Sąd zwraca uwagę, że o prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania, w tym realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom umowy, cech charakterystycznych dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Wprawdzie zgodnie z art. 353¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, jednakże – jak wskazuje dalsza część tego przepisu – treść lub cel tego stosunku nie mogą sprzeciwiać się jego właściwości (naturze), ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W związku z tym, że przyjęcie charakteru prawnego spornych umów zgodnie z wolą stron, mogło prowadzić do ominięcia obowiązku uiszczenia należności publicznoprawnych związanych z ubezpieczeniem zdrowotnym, organ musiał dokonać oceny rzeczywistego charakteru tych umów. W ocenie Sądu kwalifikacja spornych umów dokonana przez organ była prawidłowa. Niezależnie od deklaracji stron co do nazwy/charakteru zawieranej przez nie umowy - postanowienia umowy, jak i okoliczności związane z jej wykonywaniem pozwalają na ocenę, czy strony zawierając danego rodzaju umowę, nie wykroczyły poza granice swobody kontraktowej wyznaczone w art. 353¹ k.c. (por. wyrok NSA w z dnia 6 sierpnia 2018 r. sygn. akt II GSK 1630/17). Zdaniem Sądu organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ rozstrzygając o kwalifikacji prawnej spornej umowy oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem w szczególności zapisów zawartej umowy. Na podstawie jej treści oraz innych okoliczności sprawy organ dokonał merytorycznej oceny z uwzględnieniem ogólnych zasad proceduralnych określonych w ar. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a podjęte w tym zakresie rozstrzygniecie zostało uzasadnione w sposób wymagany przez normę prawa określoną w art. 107 § 3 k.p.a. Organ w żadnym razie nie uchybił zasadzie praworządności oraz zasadzie zaufania obywateli do organów Państwa. Skarżąca miała możliwość składania dodatkowych wyjaśnień w toku prowadzonego postępowania administracyjnego z czego korzystała, a organ te wyjaśnienia, podobnie jak inne dowody w sprawie przeanalizował wyciągając trafne wnioski co do ustalenia stanu faktycznego, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie. Odmienna ocena dowodów, do której skarżąca była uprawniona, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Stanowisko skarżącej stanowi jedynie polemikę z oceną dokonaną przez organ, przy czym jej skutecznie nie podważa. Dokonana przez Prezesa NFZ ocena materiału dowodowego pod kątem rzeczywistego charakteru spornych umów znajduje oparcie zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie. W końcu za niezasadny należało uznać także zarzut naruszenia art. 24 ust. 4 w związku z art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Zaznaczyć należy, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, stanowiąc potwierdzenie obowiązku wynikającego z tej ustawy, a nie kwestii wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, które - zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej - należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne, w tym uwzględnienia regulacji wynikającej z art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest ZUS. Innymi słowy zagadnienie przedawnienie składek na ubezpieczenie zdrowotne nie może być rozstrzygane w postępowaniu o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 15 maja 2023
- Symbol z opisem
- 652 Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
- Hasła tematyczne
- Ubezpieczenia
- Skarżony organ
- Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
- Sędziowie
- Dorota Pawłowska Jakub Linkowski /przewodniczący/ Szczepan Borowski /sprawozdawca/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
art. 1 par. 1-2 · Dz.U. 2022 poz. 2492
- Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
art. 134 par. 1, art. 151 · Dz.U. 2023 poz. 1634
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. art. 66 ust. 1, art. 93 ust. 2 · Dz.U. 2022 poz. 2561
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
art. 627, art. 628, art. 750, art. 734, art. 353 in. 1 · Dz.U. 2022 poz. 1360
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
art. 2 · Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 · Dz.U. 2021 poz. 735
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
art. 24 ust. 5f, art. 24 ust. 4 · Dz.U. 2021 poz. 423
Powiązane dokumenty
Sygnatura: III SA/Kr 1272/23 · 18 grudnia 2023
Wyrok WSA w Krakowie z 18 grudnia 2023 r., III SA/Kr 1272/23
Sygnatura: III SA/Kr 1514/23 · 18 grudnia 2023
Wyrok WSA w Krakowie z 18 grudnia 2023 r., III SA/Kr 1514/23
Sygnatura: VI SA/Wa 5195/23 · 15 grudnia 2023
Wyrok WSA w Warszawie z 15 grudnia 2023 r., VI SA/Wa 5195/23
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny