VI SA/Wa 3564/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nogal Asesor WSA Agnieszka Dauter-Kozłowska Protokolant st. ref. Lili Zawadzka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę

Zaskarżoną do Sądu ww. decyzją z [...] sierpnia 2024 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej GITD lub organ), działając na podstawie przepisów art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320; dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2539), art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2201, ze zm.; dalej utd), po rozpoznaniu wniosku M. z siedzibą w W. (dalej strona, skarżąca spółka) od wcześniejszej decyzji organu z [...]marca 2024 r. nr [...] o nałożeniu na stronę skarżącą kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem strony o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 9 stycznia 2022 r., utrzymał tę decyzję w całości w mocy. Podstawę faktyczną ww. rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie wykonywania przez stronę skarżącą przejazdu po drodze krajowej wymienionej w załączniku do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Mianowicie w dniu 9 stycznia 2022 r. o godzinie 7:57 System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (SPOE KAS) zarejestrował przejazd pojazdu samochodowego nr rejestr. [...] (ciągnik samochodowy) przez urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...], znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr A. – węzeł M. co zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...] i udokumentowane zdjęciem z tego urządzenia. Wymieniony odcinek drogi krajowej, po którym poruszał się pojazd strony został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 3 lit. a) do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. Pojazd nie został zarejestrowany w SPOE KAS oraz nie uiszczał opłaty z wykorzystaniem usługi EETS (rejestracja pojazdu w systemie nastąpiła dopiero w dniu 14 stycznia 2022 r. - identyfikator pojazdu [...]; na koncie użytkownika w dniu naruszenia tj. 9 stycznia 2022 nie odnotowano żadnej transakcji poboru opłaty dla pojazdu o nr rejestr. [...] r. pierwsza odnotowana transakcja na wykazie opłat dla tego pojazdu nastąpiła dopiero w dniu 25 stycznia 2022 r. o godzinie 22:24). Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Dopuszczalna masa całkowita (DMC) kontrolowanego pojazdu przekraczała 12 000 kg, a na dzień odnotowanego naruszenia odpowiedzialnym był – według ustaleń organu opartych o dane w zgromadzonym materiale dowodowym - podmiot będący użytkownikiem pojazdu, tj. strona skarżąca - M.. z siedzibą w W., którą organ zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie pismem z 7 października 2022 r., doręczonym stronie 26 października 2022 r. (por. k. 27 i 26 akt. administr. ). Pismem (z 19 października 2022 r.), które wpłynęło do organu w dniu 24 października 2022 r., strona złożyła wyjaśnienia, wskazując m.in., że w dniu 9 stycznia 2022 r. była użytkownikiem ww. pojazdu nr rejestr. [...], użytkuje pojazd na podstawie zawartej ustnie umowy użyczenia (por. k. 35 i dalej akt administr.). Na podstawie pisma informacyjnego Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w W. nr [...] z 3 kwietnia 2024 r. (por. k. 77 i dalej akt administr.) dotyczącego oznakowania drogi krajowej nr [...] Z. - węzeł M. organ stwierdził, że na wskazanym odcinku nie stwierdzono nieprawidłowości w ustawieniu tabliczek informacyjnych T-34, oznaczających pobór opłaty elektronicznej. Organ nie uwzględnił argumentacji wniosku strony skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. pismo z 21 kwietnia 2023 r. nazwane odwołaniem – k. 64 i dalej akt administr.) podnoszącej nierzetelne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, pominięcie okoliczności przewidzianych w przepisach art. 189d, art. 189e, art. 189f, art. 189k kpa (nie zbadanie zasadności zastosowania tych przepisów), brak ustalenia po czyjej stronie leży wina za nie włączenie pojazdu do systemu opłat drogowych e-TOLL, jak również pominięcie deklaracji Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (dalej Szef KAS), że "kontrole prawidłowości uiszczania opłat w początkowym okresie działania systemu e-TOLL (.,,) będę odbywać się w oparciu przede wszystkim o działania prewencyjne, których podstawowym elementem będzie pouczanie, a nie karanie uczestnika realizowanego przewozu" (chodzi o pismo nr [...] z 30 września 2021 r. skierowane przez Szefa KAS do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców – przyp.Sądu). Przytaczając mające zastosowanie w sprawie przepisy ustaw udp i kpa oraz rozporządzeń wykonawczych, jak również wyjaśniając zasady systemu poboru opłaty elektronicznej e-TOLL (por. str. 4 i nast. zaskarżonej decyzji) organ podkreślił związany charakter decyzji w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W sprawie przejazd 9 stycznia 2022 r. o godzinie 07:57 ww. pojazdem strony nr rejestr. [...] po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] Z. (granica państwowa) - węzeł M.bez rejestracji w SPOE-KAS spowodował naruszenie obowiązku uiszczenia należnej opłaty elektronicznej za wykonywany przejazd (z konsekwencją wymierzenia tej kary). Strona jako użytkownik systemu powinna znać zasady uiszczania opłaty elektronicznej w systemie e-TOLL i zdawać sobie sprawę z konieczności zarejestrowania pojazdu w SPOE-KAS. Zlecenie tej czynności innej firmie nie zwalnia strony z odpowiedzialności za naruszenie. Krąg podmiotów będących stronami postępowań administracyjnych oraz adresatami decyzji został wyraźnie wskazany w art. 13k ust. 4 udp. Dostawca kart flotowych w systemie SPOE KAS pozostaje jednym z trzech kanałów rejestracji i obsługi konta rozliczeniowego danego użytkownika, nie jest natomiast podmiotem ponoszącym odpowiedzialność administracyjną z tytułu naruszenia obowiązków sankcjonowanych na kanwie art. 13k udp. Według organu zachowaniu strony należy przypisać znamię nienależytej staranności w przygotowaniu przejazdu, albowiem poruszała się po płatnych odcinkach dróg krajowych nie rejestrując kontrolowanego pojazdu w SPOE KAS i nie przypisując do niego urządzenia pokładowego, czego skutkiem było naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Odnośnie zarzutu strony, że kontrole prawidłowości uiszczania opłat elektronicznych w początkowym okresie działania systemu e-TOLL będą odbywać się w oparciu o działania prewencyjne, których podstawowym elementem będzie pouczenie, a nie karanie organ wskazał, iż przepisy dotyczące nakładania kar za naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej reguluje ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (udp). Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 tej ustawy korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych (...), a za niewykonanie tego obowiązku, stosownie do art. art. 13k ust. 1 udp, wymierza się karę pieniężną. Ponadto odnośnie ww. pisma Szefa KAS nr [...] z 30 września 2021 r. - na które powołuje się strona - iż "kontrole prawidłowości uiszczania opłat w początkowym okresie działania systemu e-TOLL (.,,) będę odbywać się w oparciu przede wszystkim o działania prewencyjne, których podstawowym elementem będzie pouczanie, a nie karanie uczestnika realizowanego przewozu (...), w sprawach, dla których ustawa przewiduje nakładanie mandatów na kierujących stosowane będą pouczenia (...), natomiast w sprawach kar pieniężnych (...), z wyłączeniem braku rejestracji w e-TOLL, w pierwszej kolejności inspektorzy skorzystają z przewidzianej w przepisach prawa instytucji "odstąpienia" od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej (...), pozostałe przypadki traktowane będą indywidualnie", organ wyjaśnił, że pojazd strony nr rejestr. [...] nie został zarejestrowany w systemie e-TOLL w dniu odnotowania naruszenia, zatem zalecenia z tego pisma w przedmiocie traktowania przewoźników w okresie początkowego obowiązywania systemu e-TOLL, nie mogą mieć zastosowania w sprawie. W dalszej części uzasadnienia (por. str. 11 i nast.) organ wyjaśnił powody niezastosowania w sprawie przepisów art. 189d, art. 189e, art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Co do art. 189d kpa (dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej/miarkowanie kary) wskazał, że kara za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest karą jednolitą, o sztywnej wysokości. Dyrektywy wymiaru kary mają zaś zastosowanie jedynie w przypadkach uznania administracyjnego, w których wysokość kary zależy od organu, a nie jest określona sztywno. Wskazane przez stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają też przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego, odstąpienie od nałożenia kary i poprzestanie na pouczeniu, o których w art. 189e kpa i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Przedmiotowe naruszenie nie zostało spowodowane działaniem siły wyższej, za którą uważa się zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym (żywiołowym), nie do uniknięcia - takim, nad którym człowiek nie panuje. Waga naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych, a obowiązek ten (dotyczący wszystkich użytkowników dróg publicznych płatnych) jest jasno sprecyzowany w przepisach i nie podlega stopniowaniu. Strona była świadoma, że kontrolowany pojazd nie został zarejestrowany w systemie elektronicznego poboru opłat i tym samym pobór opłaty jest niemożliwy. Takiego zaś postępowania nie można usprawiedliwiać i rozważać w kontekście odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Skarżąca spółka nie zgodziła się z powyższą decyzją organu. W skardze do Sądu zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego; wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Według skarżącej organ nie zgromadził dowodów istotnych w sprawie, nie dokonał właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie ustalił obiektywnie po czyjej stronie jest wina za niewłączenie pojazdu do systemu opłat drogowych e-TOLL. Skarżąca dokonała bowiem zawczasu koniecznych instalacji urządzeń, zawarła umowę z koncesjonowanym operatorem GPS i zleciła za jego pośrednictwem włączenie urządzenia i pojazdu do systemu. Skarżąca wskazała też (m.in.) na ww. pismo Szefa KAS informujące, że kontrole prawidłowości uiszczania opłat w początkowym okresie działania systemu e-TOLL będą odbywać się w oparciu przede wszystkim o działania prewencyjne, których podstawowym elementem będzie pouczanie, a nie karanie uczestnika realizowanego przewozu. Wierząc w tę deklarację "przedsiębiorstwo nasze wysłało flotę pojazdów po 1 października 2021 roku, na których mógł jeszcze nie działać system e-TOLL na jakimś pojeździe, jednak działaliśmy w tej kwestii w zaufaniu do deklaracji organów administracji publicznej (...)". Według skarżącej w sprawie wina za naruszenie polegające na opóźnionej rejestracji w systemie e-TOLL leży wyłącznie po stronie KAS, która wprowadziła system niesprawdzony i niewydolny do obsługi, złożyła publicznie oświadczenie, że nie będzie karać "i to zapewnienie skłoniło nas do wysłania pojazdu w trasę". Ponadto w pierwszej instancji organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego zasadność zastosowania wobec skarżącej przepisów przewidzianych w art.189d, art. 189e, art. 189f, art. 189k kpa. GITD nie ustalił także, czy naruszenia dokonała skarżąca spółka czy inny podmiot użytkujący pojazd skarżącej, jak również nie dochował też terminu 9-miesięcznego, o którym mowa w art. 13n udp, postępowanie było spóźnione, a wydana decyzja przedawniona. Na rozprawie przed Sądem w dniu 4 marca 2025 r. reprezentujący skarżącą spółkę prezes zarządu, popierając skargę, podniósł/podkreślił zarzut przedawnienia oraz wadliwości postępowania administracyjnego w sprawie, w związku z nieskutecznością – jego zdaniem - zawiadomienia strony o wszczęciu tego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, dlatego skargę należało oddalić. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu przedawnienia oraz wadliwości postępowania administracyjnego w sprawie. W ocenie Sądu jest to zarzut bezzasadny. Do naruszenia przez stronę obowiązku opłaty elektronicznej doszło w dniu 9 stycznia 2022 r. Organ zawiadomił stronę skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie pismem z 7 października 2022 r. (data pierwszej czynności organu w sprawie), doręczonym stronie 25 października 2022 r. Tym samym zachowany został 9-miesięczny termin na wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 13n udp (zgodnie z tym przepisem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust. 1-2f, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynęło 9 miesięcy), przy czym dla ustalenia terminu wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu (jak w tej sprawie) kluczowa jest data sporządzenia przez organ i wystosowania do strony zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a nie doręczenie tego zawiadomienia stronie, gdyż termin przedawnienia nałożenia kary pieniężnej z art. 13n udp ma charakter materialnoprawny i dotyczy uprawnień organu, a nie strony; wyłącznie organ administracji jest bowiem adresatem tego terminu, co wynika z dyspozycji przepisu. Oczywiście strona o tym fakcie musi zostać prawidłowo powiadomiona przez organ, zgodnie z normą art. 61 § 4 w zw. z art. 8 § 1 i art. 7a kpa, co nie ma jednak znaczenia dla upływu terminu przedawnienia do wymiaru kary pieniężnej. Skuteczność czynności wszczęcia postępowania nie jest bowiem w żadnym stopniu/zakresie uwarunkowana zawiadomieniem strony o jej podjęciu, gdyż nic takiego nie wynika z ww. art. 13n udp, który wobec jego treści i funkcji powinien przy tym podlegać wykładni ścisłej (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2023 r. II GSK 534/20 i z 16 marca 2023 r. II GSK 150/20). W konsekwencji dla zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przewidziane w art. 13k ust. 1 i ust. 2 udp, nie ma żadnego prawnie znaczenia to, czy w terminie przewidzianym w art. 13n udp - to jest w ciągu 9 miesięcy od dnia popełnienia naruszenia - strona została powiadomiona o wszczęciu postępowania. Przyjęcie tezy przeciwnej prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego modyfikowania biegu tego materialnoprawnego terminu (por. wyrok NSA z 16 marca 2023 r. II GSK 57/20). Datą wszczęcia postępowania jest zatem data podjęcia pierwszej czynności w sprawie przez organ (tu 7 października 2022 r., w sytuacji gdy do naruszenia doszło 9 stycznia 2022 r.), a nie data zawiadomienia strony o tej czynności. Skuteczne zawiadomienie strony o podjęciu pierwszej czynności w sprawie stanowi natomiast konieczny warunek ustalenia, że do wszczęcia postępowania z urzędu doszło w dacie podjęcia przez organ tej czynności. Warunek ten został w sprawie spełniony. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy zawiadomienie z 7 października 2022 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego, którego stroną jest skarżąca spółka (por. k. 27 i dalej akt administr.) zostało doręczone skarżącej w dniu 26 października 2022 r. Odbiór przesyłki pocztowej pokwitował w tym dniu D. L. członek zarządu/prezes skarżącej spółki (por. k. 26 – zwrotne poświadczenie odbioru oraz wydruki z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) w aktach akt administracyjnych i sądowych sprawy), który też podpisał skargę do Sądu, a wcześniej brał udział w postępowaniu przed organem, tj. w szczególności podpisał ww. pismo z 19 października 2022 r. wyjaśniające kwestię posiadania pojazdu (k. 35 i dalej akt administr.) oraz odwołanie/wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji organu z [...]marca 2023 r.; wystąpił też przed Sądem na rozprawie 4 marca br., przez cały czas będąc uwidoczniony w KRS jako osoba uprawniona do reprezentowania spółki. Nie może zatem być mowy o wątpliwościach co do skuteczności doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego, skoro przesyłkę pokwitowała uprawniona osoba. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł – w pozostałych przypadkach. Zgodnie z art. 13k ust. 4 udp, podmiotem odpowiedzialnym w ww. zakresie jest w pierwszym rzędzie właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu samochodowego, którym poruszano się po płatnych odcinkach dróg krajowych. Odpowiedzialność za naruszenie określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp obowiązku ponoszenia przez korzystającego z dróg publicznych opłat za przejazd po drogach krajowych pojazdu samochodowego ma charakter obiektywny. Nie jest warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej, w tym kwestią winy czy świadomości naruszenia. Przesłankami tej odpowiedzialności są bowiem jedynie: 1) przejazd po drodze krajowej objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz 2) nieuiszczenie opłaty za ten przejazd. W rozpatrywanej sprawie obie te przesłanki zostały spełnione, co zostało wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (wyżej opisanym). W obszarze wskazanej i mającej zastosowanie w stanie faktycznym sprawy regulacji prawnej organ, bazując na zebranym materiale dowodowym, poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia i wyczerpująco wyjaśnił wszystkie istotne dla podjętego rozstrzygnięcia okoliczności stanu faktycznego i prawnego sprawy, tak że nie ma potrzeby powtarzania tej argumentacji, znajdującej potwierdzenie w tym materiale (por. akta administr. sprawy). Jedynie wobec zarzutu skargi braku ustalenia, czy naruszenia dokonała skarżąca spółka czy inny podmiot użytkujący pojazd skarżącej, należy wskazać na ww. pismo (odnotowane przez organ w zaskarżonej decyzji), które wpłynęło do organu w dniu 24 października 2022 r. (opatrzone datą własną 19 października 2022 r. – por. k. 35 i nast. akt administr.), w którym strona złożyła wyjaśnienia, wskazując m.in., że w dniu 9 stycznia 2022 r. była użytkownikiem ww. pojazdu nr rejestr. [...]. Pojazd użytkuje "na podstawie zawartej ustnie umowy użyczenia". Pismo to podpisał D. L.– prezes zarządu. Treść tego pisma wprost wskazuje na skarżącą spółkę jako użytkownika w dniu 9 stycznia 2022 r. pojazdu nr rejestr. [...], a zarazem podmiot, który wykonując przejazd tym pojazdem (niezarejestrowanym w SPOE KAS) naruszył w tym dniu obowiązek opłaty elektronicznej. Tym samym wskazany zarzut skarżącej spółki należy uznać za bezzasadny. Poza tym, oprócz omówionego już wyżej zarzutu skargi dotyczącego przedawnienia nałożenia kary pieniężnej oraz skuteczności wszczęcia postępowania w sprawie, strona argumentację skargi koncentruje na zarzucie nie przeprowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego zasadność zastosowania wobec skarżącej przepisów przewidzianych w art.189d, art. 189e, art. 189f, art. 189k kpa (odpowiednio - miarkowanie kary, niepodleganie ukaraniu gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej) oraz zarzucie nieuwzględnienia ww. pisma Szefa KAS informującego, że kontrole prawidłowości uiszczania opłat w początkowym okresie działania systemu e-TOLL będą odbywać się w oparciu przede wszystkim o działania prewencyjne, których podstawowym elementem będzie pouczanie, a nie karanie uczestnika realizowanego przewozu. Organ w zaskarżonej decyzji wyjaśnił powody niezastosowania w sprawie przepisów art. 189d, art. 189e, art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Sąd nie kwestionuje tej argumentacji. Art.189d kpa (miarkowanie kary) nie mógł być w sprawie uwzględniony stosownie, gdyż przepis ten może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy przepis szczególny przewiduje swobodę organu administracji publicznej co do wymiaru administracyjnej kary pieniężnej i jedynie w zakresie, w jakim przepis szczególny nie określa dyrektyw wymiaru tej kary pieniężnej. Swoboda organu administracji publicznej w zakresie wymiaru administracyjnej kary pieniężnej może mieć miejsce tylko w tych przypadkach, gdy przepis szczególny nie przewiduje, że za naruszenie prawa wymierza się sprawcy naruszenia karę w wysokości ściśle określonej w ustawie (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, art. 189(d)). Tymczasem decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych, wysokość tych kar jest wyraźnie oznaczona w art. 13k ust. 1 i 3 udp, a organy orzekające nie mają możliwości dowolnego kształtowania ich wysokości ze względu na okoliczności sprawy. Odnośnie art. 189e kpa należy odnotować, że za siłę wyższą (tu jako przyczynę braku opłaty elektronicznej) uznaje się zdarzenia i okoliczności, których strona nie mogła przewidzieć lub których nie mogła przezwyciężyć (przykładowo katastrofy żywiołowe, działania wojenne, gwałtowne rozruchy czy akty władzy publicznej, którym należy się podporządkować pod groźbą sankcji). Ustalenia faktyczne braku opłaty za ww. przejazd (co w tej sprawie jest następstwem niezarejestrowania pojazdu w dacie naruszenia w systemie SPOE KAS), w tym argumentacja strony w sprawie, nie dowodzą wystąpienia takich okoliczności i zdarzeń. Na tle unormowania art. 189f § 1 pkt 1 kpa należy zgodzić się z organem, że waga przedmiotowego naruszenia w sprawie nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z dróg publicznych, a obowiązek ten (dotyczący wszystkich użytkowników dróg publicznych płatnych) jest jasno sprecyzowany w przepisach i nie podlega stopniowaniu. Jednakże odnośnie zastosowania tego przepisu podkreślenia wymaga, że z konwencji językowej, którą ustawodawca operuje na jego gruncie – "jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa" – wynika, że wobec użycia funktora koniunkcji, warunkiem jego zastosowania w okolicznościach danej sprawy jest kumulatywne zaktualizowanie się obydwu określonych nim przesłanek. Dlatego nawet przy założeniu znikomej wagi naruszenia prawa działaniem przypisanym stronie skarżącej, zastosowaniu przepisu art. 189f § 1 pkt 1 kpa sprzeciwiał się w sprawie brak zaktualizowania się drugiej koniecznej przesłanki, o której mowa w tym przepisie prawa, a mianowicie "zaprzestania naruszania prawa". Przesłanka zaprzestania naruszania prawa odnosi się wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych z zaniechania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że ocena odnośnie zaistnienia tej przesłanki nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych oraz skutkowych. W związku z tym bowiem, że naruszenie prawa już wystąpiło, już zaistniał skutek jego naruszenia (nieopłacenie przejazdu), nie jest możliwe zamanifestowanie zmiany stosunku sprawcy wobec tego naruszenia poprzez zmianę jego (dotychczasowego) zachowania – a to poprzez zaprzestanie naruszania porządku prawnego – a skoro tak, to siłą rzeczy nie jest możliwe przeprowadzenie oceny zachowania mającego przekonywać o zmianie postawy sprawcy. W relacji do treści sankcjonowanego w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych (udp) w związku z art. 13k ust. 2 pkt 1 tej ustawy, sprzeczne z nim zachowanie ma z całą pewnością charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega bowiem na braku uiszczenia opłaty elektronicznej (w wysokości odpowiedniej dla kategorii pojazdu) za przejazd, wraz z którym dochodzi do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem; zatem w odniesieniu do tego rodzaju deliktu przesłanka "zaprzestania naruszania prawa" nie ma zastosowania, co siłą rzeczy skutkuje brakiem podstaw, a zarazem możliwości stosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 kpa w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za ten przejazd. Określone nim przesłanki muszą bowiem ziścić się łącznie (por. wyrok NSA z 30 listopada 2022 r. II GSK 1091/19). Tak samo fakt ujawnienia szeregu poszczególnych naruszeń, w tym w trakcie/wyniku jednej kontroli wstecz od jej daty, nie uzasadnia traktowania tych naruszeń – na potrzeby stosowania art. 189f § 1 pkt 1 kpa - jako jednego naruszenia wieloczynowego (co mogłoby prowadzić do możliwości skorzystania z ww. przesłanki "zaprzestania naruszania prawa", a przy jednoczesnym odnotowaniu znikomej wagi tego naruszenia, do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej), w sytuacji spowodowania każdego z tych naruszeń odrębną czynnością strony nieuiszczenia opłaty elektronicznej za konkretny przejazd, stanowiącą przesłankę wszczęcia odrębnego postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji. Do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem dochodzi bowiem skutkiem sprzecznego z prawem zachowania polegającego na braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, co determinuje jego jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy charakter, a zarazem wyklucza stosowanie przepisu art. 189f § 1 pkt 1 kpa. W okolicznościach stanu faktyczno-prawnego sprawy i poczynionych wyżej ocen Sąd nie dopatrzył się też w tej sprawie naruszenia pozostałych przepisów art. 189f, tj. § 1 pkt 2, § 2 pkt 1-2 oraz § 3. Należy bowiem odnotować w sprawie brak dowodów (a w konsekwencji ustaleń), zgodnie z którymi strona skarżąca została za to samo zachowanie, tj. ww. naruszenie obowiązku opłaty elektronicznej, ukarana prawomocną decyzją poprzez nałożenie administracyjnej kary pieniężnej przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Nadto naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest naruszeniem prawa, które może zostać usunięte tylko w ściśle określonym przypadku, o którym mowa w art. 13k ust. 8a udp (stosownie do tego przepisu kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się, jeśli do SPOE KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu). Ustalenia faktyczne w sprawie nie odpowiadają dyspozycji art. 13k ust. 8a udp. Odnośnie ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej, to kwestia ta uregulowana jest w przepisie art. 189k kpa. Jednak dotyczy ona egzekwowania nałożonej administracyjnej kary pieniężnej, a nie postępowania w sprawie jej nałożenia, co jest przedmiotem sprawy niniejszej. Ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej strona może zatem dochodzić na warunkach wynikających z tego przepisu – tyle że w odrębnym postępowaniu, po zakończeniu sprawy niniejszej. Co do podnoszonego przez stronę pisma Szefa KAS z 30 września 2021 r. i wyrażonej w nim deklaracji pouczeń i odstępowania od nakładania kar w początkowym okresie działania systemu e-TOLL Sąd wskazuje, że sposób uiszczenia opłaty elektronicznej jest reglamentowany prawnie (przepisami ustawy) i tylko o ile dojdzie do uiszczenia opłaty na zasadach wynikających z przepisów prawa możliwe jest uznanie, że doszło do należytego wywiązania się z obowiązku jej zapłaty. Organy administracji winny natomiast działać (i działają) na podstawie i w granicach prawa, a nie na podstawie komunikatów piastunów określonych organów nie mających wartości normatywnej. Poza tym kierujący pojazdami oraz właściciele/posiadacze/użytkownicy/korzystający z drogi, o których mowa w art. 13ia udp, mają obowiązek znać podstawowy zakres przepisów dotyczących dróg publicznych, co bezpośrednio wynika z treści art. 83 Konstytucji RP ("każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej"). Stąd też z ww. pisma Szefa KAS nie można wnioskować o braku podstaw do ukarania strony skarżącej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (w szczególności, że kary nie będą nakładane w ogóle, w sytuacji gdy każda sprawa rozpoznawana jest w oparciu o konkretny stan faktyczny), skoro obowiązek ten wynika z przepisów ustawowych, a ww. pismo Szefa KAS – jak zasadnie podnosi organ w odpowiedzi na skargę - nie stanowi źródła prawa i nie jest w żaden sposób rodzajem wykładni obowiązujących przepisów, zaś organy administracyjne są związane przepisami opublikowanej w Dzienniku Ustaw ustawy o drogach publicznych (udp), która stanowi źródło powszechnie obowiązującego prawa. Jednocześnie strona miała możliwość skonfrontowania treści pisma Szefa KAS nie tylko z obowiązującymi przepisami, ale i z informacjami udostępnionymi na rządowej stronie internetowej systemu e-TOLL (https://etoll.gov.pl/). W tym stanie rzeczy Sąd, nie dopatrując się w sprawie – wbrew zarzutom/argumentacji skargi – naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, jak również nie stwierdzając tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które sąd obowiązany jest badać z urzędu, na podstawie art 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ppsa) orzekł jak w sentencji wyroku.