VI SA/Wa 3308/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Asesor WSA Robert Żukowski Protokolant ref. Agata Wiącek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 czerwca 2022 r. ; 2. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego M. M. kwotę 2217 zł (dwa tysiące dwieście siedemnaście) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z 30 czerwca 2022 r. Urząd Patentowy RP na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 w związku z art. 118 ust. 1 oraz art. 224 ust. 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 324; dalej p.w.p.) stwierdził wygaśnięcie z dniem 28 czerwca 2021 r. prawa z rejestracji wzoru przemysłowego nr [...] udzielonego na rzecz M. M. (dalej też: skarżący, uprawniony) z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za drugi okres ochronny. Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz przywrócenie okresu ochronnego. Wskazał, że przeoczenie terminu opłaty spowodowane było jego złym stanem zdrowia, związanym z następstwami pocovidowymi, a także schorzeniami wielonarządowymi, przebytymi pobytami w szpitalu. Jednoczesnie uiścił opłatę za drugi okres ochrony. Decyzją z 17 lutego 2023 r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że zgodnie z art. 90 ust 1 pkt 3 p.w.p. patent (odpowiednio-prawo z rejestracji wzoru przemysłowego) wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Jak stanowi art. 224 ust 2 p.w.p., opłaty za dalsze okresy ochrony powinny być wnoszone z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Wyjątkowo opłaty takie mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust 4 zd. 1 p.w.p.). Powyższy termin "dodatkowy" nie podlega jednak, w myśl art. 224 ust 4 zd. 2 p.w.p., przywróceniu. Przepis art. 224 ust. 4 p.w.p. stanowi jedyną prawną możliwość uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Upływ terminu do uiszczenia opłaty wywołuje skutki materialnoprawne, a mianowicie wygaśnięcie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego (decyzja o wygaśnięciu ww. prawa ma charakter deklaratoryjny). Wygaśnięcie prawa z rejestracji wzoru przemysłowego następuje bowiem z mocy prawa, z dniem upływu terminu do uiszczenia opłaty. Ustawa nie przewiduje możliwości przywrócenia takiego terminu. W konsekwencji należy również uznać, że po upływie terminu do uiszczenia opłaty, a co za tym idzie, po wygaśnięciu prawa z rejestracji wzoru przemysłowego z mocy prawa, organ nie mógłby na podstawie art. 243 ust. 6 p.w.p. zastosować odpowiednio przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia, skoro materialnoprawny skutek uchybienia terminu już nastąpił. Organ wywodził, że z przedstawionych regulacji wynika, że termin dodatkowy do uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p. spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu podstawowego. W konsekwencji należy przyjąć, że ustawa nie dopuszcza przywrócenia również terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Urząd Patentowy RP wskazał, że 17 sierpnia 2017 r. wydał decyzję o udzieleniu prawa z rejestracji wzoru przemysłowego zgłoszonego w 28 czerwca 2016 r. pod numerem [...], pod warunkiem uiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony rozpoczynający się w dniu zgłoszenia i obejmujący 1-5 rok ochrony. Tak więc data rozpoczęcia ochrony została wyraźnie wskazana w treści decyzji i to od tej daty liczone są kolejne lata ochrony. Ostatnim dniem 1 okresu ochrony przedmiotowego prawa był dzień 28 czerwca 2021 r., a zatem termin do wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony upływał w tym dniu. Ponadto ww. opłata powiększona o 30% mogła być wniesiona w dodatkowym 6 miesięcznym terminie tj. do dnia 28 grudnia 2021 r. Wymagana opłata w pełnej wysokości nie została wniesiona w żadnym z powyższych okresów. Odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego organ wskazał, że jedynym środkiem prawnym przewidzianym przez ustawodawcę, który umożliwia uprawnionemu uchylenie się od negatywnych konsekwencji uchybienia terminu do wniesienia corocznych opłat za ochronę jest - zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. - powołanie się na okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, przy wystąpieniu których dochowanie terminu stało się niemożliwe. Ewentualne naprawienie uchybienia terminu w drodze art. 243 ust. 6 p.w.p. może dotyczyć jedynie terminu, który określał obowiązek uiszczenia opłaty okresowej, a więc terminu o którym mowa w art. 224 ust. 2 ustawy. Organ zaznaczył, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. Zdaniem organu przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyczyny przeoczenia terminu opłaty nie mają charakteru siły wyższej. Urząd Patentowy RP zauważył, że zły stan zdrowia, przebywanie w szpitalu a także brak kontaktu z rzecznikiem patentowym są irrelewantne dla przedmiotowego postępowania bowiem obowiązujące przepisy (art. 224 ust.4 p.w.p.) nie przewidują możliwości przywrócenia terminu do wniesienia opłaty za ochronę po upływie sześciu miesięcy od dnia upływu poprzedniego okresu ochrony. Termin ten jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę uchybienia. Organ wywodził, że uprawniony ponosi odpowiedzialność za terminowe uiszczanie opłat okresowych za ochronę i powinien w celu ochrony swoich interesów czuwać nad prawidłowym wykonywaniem obowiązków, będąc świadomym negatywnych konsekwencji ich zaniedbania. Podsumowując organ zaznaczył, że rozstrzygnięcie jest oparte tylko i wyłącznie na ustaleniu, czy wymagana opłata za ochronę została uiszczona przez uprawnionego w wymaganym terminie. Skargę na tę decyzję wniósł M. M. zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i przyznanie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 90 ust. 1 pkt.3, w związku z art. 118 ust. 1 oraz art. 224 ust. 4 oraz art. 245 ust.1 pkt.1 p.w.p., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie przepisów prawa procesowego a mianowicie art. 7, 8, 58, 77 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na błędnie ustalonym i błędnie ocenionym stanie faktycznym. Uzasadniając przytoczone zarzuty wskazał, że niedotrzymanie terminu zostało spowodowane przez chorobę COVID 19, której skala i natężenie oraz następstwa były tak silne, iż uniemożliwiały mu racjonalne myślenie o obowiązkach życia codziennego i zobowiązaniach wobec osób trzecich. Podnosił, że w czasie jego choroby przypadał termin na uregulowanie opłaty okresowej za drugi okres ochrony wzoru. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej: p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest ona zasadna. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz decyzja utrzymana nią w mocy zapadły bowiem bez uwzględnienia szczególnych rozwiązań prawnych wprowadzonych ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.; dalej: ustawa COVID). Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy art. 90 ust. 1 pkt 3, ust. 2 i 4 w związku z art. 118 ust. 1 oraz art. 224 ust. 4 p.w.p. Zgodnie z treścią art. 90 ust. 1 pkt 3 patent ( w zw. z art. 118 ust. 1 p.w.p. – odpowiednio - prawo z rejestracji wzoru przemysłowego) wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. W art. 224 ust. 4 p.w.p. przewidziano możliwość uiszczenia opłaty w terminie późniejszym, tj. sześciu miesięcy po upływie podstawowego terminu. Przepis ten stanowi jednocześnie, że skorzystanie przez stronę z tego prawa wiąże się ze zwiększeniem należnej opłaty o 30%, a termin ten nie podlega przywróceniu. Co do charakteru prawnego decyzji o wygaśnięciu patentu czy prawa z rejestracji wzoru przemysłowego oraz możliwości uchylenia się od skutków niezachowania terminu określonego w art. 224 ust. 4 p.w.p. w orzecznictwie Sądów administracyjnych funkcjonuje utrwalony pogląd co do materialnego charakteru tego terminu, a w związku z tym braku możliwości rozważania czy w sprawie miały miejsce okoliczności nadzwyczajne usprawiedliwiające jego niedochowanie i ewentualne jego przywrócenie (por: wyrok NSA z 13 lipca 2021 r. sygn. II GSK 1347/18, wyrok NSA z 28 stycznia 2020 r., sygn. II GSK 3268/17 dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd, w składzie orzekającym, podziela co do zasady poglądy przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Zwrócić należy jednak uwagą, iż stan faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy, z uwagi na rozwiązania wprowadzone ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, uzasadniał poczynienie ustaleń i podjęcie działań w oparciu o obowiązuje w tym przedmiocie szczególne przepisy wprowadzone powołana ustawą. Zatem stanowisko judykatury wynikające z przywołanych orzeczeń nie było oparte na analogicznym stanie prawnym. Po pierwsze Urząd Patentowy RP określając datę wygaśnięcia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego pominął regulację art. 15zzr dodanego przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. (Dz.U.2020.568) zmieniającą ustawę COVID z dniem 31 marca 2020 r., który to przepis regulował wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów określonych przepisami prawa administracyjnego i został uchylony przez art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. (Dz.U.2020.875) zmieniającej ustawę COVID z dniem 16 maja 2020 r. (por. art. 68 ust. 1-4 ustawy zmieniającej). Organ nie dostrzegł też, że na mocy art. 1 pkt 24 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. (Dz.U.2020.2255) zmieniającej ustawę COVID z dniem 16 grudnia 2020 r. dodany został art. 15zzzzzn2 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Zgodnie z ustępem drugim tego przepisu w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 października 2021 r., I GSK 498/21 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl) nowa regulacja wymaga zatem od organu szczególnej rozwagi we wszelkich sprawach, które w normalnych okolicznościach byłyby rozpatrywane negatywnie dla strony z uwagi na przekroczenie przez nią terminu. Termin z art. 224 ust. 4 p.w.p. jest terminem prawa materialnego, zaś art. 15zzzzzn2 ustawy COVID jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 224 ust. 4 p.w.p. Z jego treści jednoznacznie wynika, że odnosi się on do terminów materialnych prawa administracyjnego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlk. z 7 kwietnia 2022 r., sygn. II SA/Go1022/21, wyrok WSA w Gliwicach z 12 września 2022 r. sygn. akt II SA/GI 391/22 - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych przez Urząd Patentowy RP akt administracyjnych nie wynika aby organ zastosował wynikające z stawy COVID regulacje. W tych okolicznościach stwierdzenie wygaśnięcia spornego prawa z rejestracji wzoru przemysłowego było co najmniej przedwczesne. Obie wydane w sprawie decyzje nie uwzględniały bowiem regulacji art. 15zzr ustawy COVID oraz wydane zostały z pominięciem zastosowania art. 15zzzzzn2 ustawy COVID. Rzeczą Urzędu Patentowego RP będzie zatem ponowne rozpatrzenie sprawy w jej całokształcie z uwzględnieniem oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wynikających z powyższych rozważań i procedury administracyjnej, którą organ jest związany w tym wynikającego z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. obowiązku wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia sprawy i uzasadnienia decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. - uchylił obie wydane w sprawie decyzje. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a zasądzając na rzecz strony kwotę 1000 zł tytułem zwrotu uiszczonego w sprawie wpisu sądowego oraz na podstawie § 11 ust. 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. 2019 poz. 1431) kwotę 1217 zł (1200+17) tytułem wynagrodzenia ustanowionego w sprawie pełnomocnika.