VI SA/Wa 2600/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. od postanowienia starszego referendarz sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

B. K. – skarżący w niniejszej sprawie, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. Następnie złożył do Sądu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (PPF), w którym podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwoma małoletnimi synami. Skarżący wyjaśnił, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Podał we wniosku, że miesięczny dochód netto jego żony z tytułu zatrudnienia wynosi 2.481 złotych. Wśród dochodów rodziny wymienił także 500 złotych tytułem świadczenia wychowawczego otrzymywanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżący podał również, że dysponuje wraz z żoną oszczędnościami na poziomie 8.157 złotych, jest właścicielem mieszkania o pow. 66 m2 i połowy nieruchomości o pow. 602 m2. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych, z których wynika, że dysponuje dwiema lokatami o łącznej wartości 3.783 złotych. Wobec powyższego starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 maja 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie, podając w szczególności, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym na jego aktualnym etapie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że skala środków, którymi skarżący może dysponować, w pełni pozwala mu na poniesienie kosztów sądowych na aktualnym etapie postępowania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że nie jest ono prawidłowe, powinno ulec uchyleniu lub zmianie. Skarżący wyjaśnił, że w sytuacji braku zatrudnienia nie są odprowadzane składki na jego ubezpieczenie społeczne, a więc emeryturę, w związku z tym odkładanie przez niego skromnych kwot na powyższy cel (102 złote miesięcznie), należy zakwalifikować jako wydatek konieczny i całkowicie uzasadniony. Skarżący dodał, że wydatki związane z letnim wypoczynkiem nie realizują jego osobistego zamierzenia, a odnoszą się do całej rodziny, przede wszystkim mają na celu odpoczynek dzieci po roku szkolnym, są więc wydatkami niezbędnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Jak wynika z akt sprawy postępowanie sądowoadministracyjne, w ramach którego skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zostało wszczęte w dniu 3 listopada 2016 r. wobec tego zastosowanie w niniejszej sprawie ma przepis art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658). W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Istotnym jest przy tym, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości kosztów konkretnego postępowania sądowego z sytuacją majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym na jego aktualnym etapie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wymaga podkreślenia, że na koszty, jakie mogą zaistnieć w niniejszej sprawie, w chwili obecnej składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 200 złotych. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem, że taki poziom obciążenia finansowego będzie możliwy do poniesienia przez skarżącego bez narażenia go na ryzyko zaistnienia uszczerbku dla utrzymania jego osoby, jak i członków jego rodziny. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych, pomimo uzyskiwania dochodów jedynie przez żonę skarżącego, skarżący wraz z żoną pokrywają wszystkie niezbędne wydatki, w tym składki ubezpieczeniowe sięgające kwoty 2.700 złotych, czy też koszty wypoczynku i dysponują oszczędnościami na lokatach w wysokości 3.783 złotych. Przyjąć zatem należy, że kondycja finansowa skarżącego umożliwi mu poniesienie kosztów sądowych na aktualnym etapie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) wskazał, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest ograniczone do przypadków osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OZ 730/11). Biorąc pod uwagę poziom środków pieniężnych, którym dysponował skarżący na przestrzeni ostatnich miesięcy, stwierdzić należy, że konieczność uiszczenia kwoty 200 złotych na obecnym etapie postępowania, nie wywoła sytuacji uniemożliwiającej skarżącemu zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że jak wynika z przedłożonych przez skarżącego dokumentów, dysponuje on pewnymi, dodatkowym środkami pieniężnymi. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.