VI SA/Wa 1774/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędzia WSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi Uniwersytetu [...] w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Uniwersytetu [...] w [...] kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżona decyzją z "(...)" kwietnia 2021 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt. 24, art. 102 ust.7 oraz art. 109 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 1398 z późn. zm.) – zwanej dalej: "ustawą o świadczeniach" w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – zwanej dalej: "k.p.a.", w związku z art. 734 i art. 750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm.) – zwanej dalej: "k.c." stwierdził, że E. C. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 4 grudnia 2016 r. do 19 grudnia 2016 r. z tytułu wykonania zawartej z "(...)"w O. umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w O. 5 października 2020 r. zwrócił się do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez uczestnika z tytułu wykonywania wspomnianej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, a zawartej z płatnikiem składek i nazwanej przez strony umową o dzieło. Organ w zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarżący zawarł z uczestnikiem umowę o świadczenie usług, nie zaś umowę o dzieło. W uzasadnieniu wyjaśnił, że uczestnik – wbrew nazwie zawartej umowy o dzieło – w rzeczywistości wykonywał pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z art. 750 k.c. zastosowanie mają przepisy o zleceniu. Wobec tego podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Przedmiotem tej umowy było wykonanie redakcji wydawniczej i korekty książki autorstwa I. B. pt. ""(...)"". W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że sama nazwa umowy nie ma decydującego znaczenia przy ocenie jej materialnoprawnego charakteru. Organ przyjął, iż zawarta przez strony umowa była umową starannego działania, bowiem w żaden sposób nie precyzowała efektu dzieła. Organ uznał, że czynności polegające na przeprowadzeniu redakcji pracy literackiej nie niosą ze sobą żadnego rezultatu ucieleśnionego w jakiejkolwiek postaci, a sam przedmiot umowy nie podlega obiektywnej weryfikacji. Ponadto organ wskazał, że z treści analizowanej umowy nie wynika także, jakie przesłanki miałyby prowadzić do uznania, że rezultat umowy zawiera wady fizyczne, co uznawane jest za kryterium odróżniające w sytuacji, gdy granica między usługami a dziełem nie jest wystarczająco ustalona. Organ podkreślił także, że materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie nie dał podstaw do uznania, iż wypłata wynagrodzenia uzależniona była od określonych efektów pracy uczestniczki, bowiem nie było żadnej zależności pomiędzy wysokością wypłacanego wynagrodzenia a jakością wykonanego przedmiotu umowy. Powyższa decyzja stała się w całości przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniesionej przez "(...)" w O.. W skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11, art. 77 § 1, art. 79a, art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483) oraz art. 734 § 1 i art. 627 k.c. w związku z art. 66 ust. 1 pkt lit. e ustawy o świadczeniach. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bo zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.". Doszło bowiem do wadliwego zastosowania art. 734 § 1 i art. 750 k. c. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Wykonanie umowy o dzieło ma doprowadzić w przyszłości do powstania konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, jako koniecznego do osiągnięcia zgodnie z treścią umowy. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła, które może mieć charakter materialny jak i niematerialny. Rezultat pracy wykonującego stanowi wytworzenie dzieła o cechach zindywidualizowanych, nieistniejącego w takiej postaci przed rozpoczęciem wykonywania umowy. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy lub dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Poza rezultatami materialnymi istnieją także postacie (rezultaty) niematerialne, które mogą, ale nie muszą, być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym (rzeczy). Rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być natomiast czynność, a jedynie wynik (skutek) tej czynności (por. W. Wyrzykowski [w:] M. Fraś, M. Habdas, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczególna, LEX 2021). Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotowa norma o charakterze generalnym, w myśl której do umów o świadczenie usług nieuregulowanych innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Oznacza to, że– w zależności od treści i charakteru konkretnej umowy – niektóre przepisy będą zatem stosowanie wprost, inne z pewnymi modyfikacjami, a jeszcze inne w ogóle nie znajdą zastosowania. Należy podkreślić, że przyjmujący zlecenie nie jest odpowiedzialny za każdy przypadek niedojścia do skutku zleconej czynności prawnej, tj. braku rezultatu (por. P. Nazaruk [w:] J. Ciszewski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX 2021). Do elementów przedmiotowo istotnych umowy zlecenia, zgodnie z art. 734 § 1 k.c., należy określenie czynności prawnej, którą przyjmujący zlecenie ma wykonać. Niewątpliwie jest to zobowiązanie starannego działania, bowiem przyjmujący zlecenie jest odpowiedzialny za dokonanie wszystkich zależnych od niego czynności niezbędnych dla dojścia zleconej czynności prawnej do skutku, a także jest odpowiedzialny za dołożenie należytej staranności w toku dokonywania zleconej czynności prawnej dla dającego zleceni (por. P. Drapała [w:] J. Gudowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom V. Zobowiązania. Część szczegółowa, art. 734, LEX 2021). Przedmiotem spornej w niniejszej sprawie umowy było wykonanie redakcji wydawniczej i korekty książki autorstwa I. B. pt. ""(...)"". Stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji odnośnie charakteru prawnego zawartej przez skarżącego i uczestnika umowy jest nieprawidłowe. W ocenie Sądu, analizowana w tej sprawie umowa zakłada osiągnięcie przez uczestnika postępowania konkretnego rezultatu. Wykonanie czynności według wzorców ogólnie przyjętych dla tego rodzaju działań, a polegające w szczególności na przeczytaniu i sprawdzeniu rzeczonego tekstu pod kątem poprawności ortograficznej, gramatycznej, interpunkcyjnej, stylistycznej, językowej i merytorycznej, stanowi rezultat w postaci gotowego do wydana tekstu. Wskazać ponadto należy, że z art. 645 k.c. wynika, że w przypadku umowy o dzieło istotne są często osobiste przymioty wykonawcy. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że umowa, której przedmiotem jest redakcja wydawnicza i korekta tekstu, zawierana jest z uwzględnieniem konkretnych umiejętności strony tego rodzaju umowy. Podkreślenia wymaga, że prawidłowe wywiązanie się z umowy wymagało posiadania przez wykonawcę stosownej wiedzy i umiejętności, a także zastosowania odpowiednich metod i narzędzi językowych. Rezultatem czynności podjętych przez uczestniczkę jest tekst zapisany w formacie word, który – zgodnie z protokołem odbioru dzieła znajdującym się w aktach sprawy – został wykonany zgodnie z zawartą między stronami umową. Oznacza to w praktyce, że oczekiwany i sprawdzalny rezultat pracy (dzieła) ma wykonać wybrana osoba charakteryzująca się swoistymi przymiotami, które umożliwiają wykonawcy prawidłowe wywiązanie się z zapisów umowy. W odróżnieniu od umowy o dzieło, w przypadku umowy zlecenia cechy osobowe zleceniobiorcy nie są już tak istotne. Przedmiot spornej umowy wskazuje na wolę stron zawarcia umowy o dzieło, w rozumieniu w art. 627 k.c. Nie można bowiem uznać, że istotą umowy pozostawało jedynie staranne dążenie uczestnika do osiągnięcia pewnego rezultatu. Gdyby bowiem uczestnik nie przygotował ostatecznej wersji redakcji i korekty tekstu w formie określonej w umowie, nie wykonałby tej umowy, choćby podjął stosowne czynności z najwyższą starannością. Wobec tego należy uznać, że to określony rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowił przedmiot umowy stron, zawartej i ukształtowanej w granicach zakreślonych przez prawo i naturę (właściwość) danego stosunku prawnego. Istotnym elementem umowy o dzieło jest wynagrodzenie, bowiem umowa ta jest umową odpłatną. Brak zapisów dotyczących ustalenia wynagrodzenia nie pozbawia zatem przyjmującego zamówienie prawa do otrzymania wynagrodzenia. Ustalenie formy zapłaty wynagrodzenia może zostać określone przez wskazanie podstaw (parametrów), według których obliczone zostanie wynagrodzenie należne za wykonane dzieło (por. J. Ciszewski, P. Nazaruk, Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, art. 628, LEX 2021). W przypadku umowy o dzieło strony powinny określić wysokość wynagrodzenia albo wskazać podstawy do jego ustalenia. W rozpoznawanej sprawie wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy zostało ustalone poprzez wskazanie kwoty 400 zł, która zostanie wypłacona uczestniczce po wykonaniu dzieła zgodnie z zawartą umową. Znajdujący się w aktach sprawy rachunek z 19 grudnia 2016 r. wskazuje, że przedmiotowe wynagrodzenie wypłacone zostało po wykonaniu dzieła. Należy zatem stwierdzić, że wypłata wynagrodzenia jest ściśle związana z wykonaniem dzieła, nie mają przy tym znaczenia same czynności podjęte celem jego wykonania. Postanowienia tego rodzaju nie występują zazwyczaj przy umowie zlecenia. W sytuacji gdy zlecona czynność nie została dokonana, przyjmującemu zlecenie należy się wynagrodzenie, jeżeli wykaże, że dołożył należytej staranności w celu wykonania umowy (był gotów do jej wykonania), zaś niedokonanie czynności nastąpiło na skutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, w szczególności wskutek przeszkód spowodowanych przez dającego zlecenie (wyrok SA w Warszawie z 24 sierpnia 2012 r., sygn. akt I ACa 67/12, LEX nr 1220685). Kolejnym elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy (art. 637 § 1 k.c.). Zleceniobiorca nie odpowiada bowiem za wady określonego rezultatu, ale jedynie za należyte staranie przy wykonywaniu czynności. Natomiast w przypadku zamawiającego jako strony umowy o dzieło istotne jest nie tyle, czy wykonawca należycie się starał, ale to czy dzieło w ogóle powstało oraz czy jest prawidłowe. Tym samym przeprowadzenie oceny, czy uczestnik należycie wykonał umowę, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jego pracy. Zdaniem Sądu, wszelkie ewentualnie mogące powstać wątpliwości w tej mierze niweluje protokół odbioru dzieła, stanowiący załączniki do zawartej umowy, w którym odbiór pracy stanowiącej dzieło w postaci wykonania redakcji wydawniczej i korekty książki autorstwa I. B. pt. ""(...)"", potwierdziła osoba wyznaczona do odbioru dzieła. Uwzględniając powyższe argumenty należy stwierdzić, że dokonana redakcja i korekta książki posiada wszelkie istotne elementy dzieła, gdyż charakteryzuje się oryginalnym i niepowtarzalnym charakterem. Ponadto, przedmiotowa redakcja i korekta książki istnieje w postaci postrzegalnej, pozwalającej odróżnić ją od innych tego rodzaju przedmiotów, a także wskazać istotę osiągniętego rezultatu, który jest konkretny i widoczny – przedstawiony został w formie pisemnej, na co wskazują zapisy protokołu odbioru dzieła. Wydając ponownie decyzję w tej sprawie organ uwzględni to, że zawarte pomiędzy skarżącym a uczestnikiem umowy nosiły znamiona umowy o dzieło, a tym samym nie można było do nich stosować przepisów regulujących innego rodzaju umowy, co wyklucza możliwość zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 tej ustawy.