VI SA/Wa 130/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K. H. na pismo Dyrektora Departamentu Zawodów Prawniczych Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty za egzamin adwokacki postanawia: odrzucić skargę

Przedmiotem skargi K. H. (dalej też jako "skarżący") jest pismo z [...] listopada 2020r. Dyrektora Departamentu [...] Ministerstwa Sprawiedliwości I. K., która w odpowiedzi na wniosek skarżącego z [...] października 2020r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej zwrotu opłaty za egzamin adwokacki w 2020 roku poinformowała o braku podstaw prawnych do zwrotu 2/3 wysokości uiszczonej opłaty za egzamin adwokacki. W stanie faktycznym, powołała się na dokumentację przesłaną przez Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej, pismem z [...] czerwca br., doręczonym [...] czerwca br., w którym skarżący został prawidłowo poinformowany o zmianie miejsca przeprowadzenia egzaminu adwokackiego. Powyższe zostało ustalone na podstawie kserokopii tego pisma, zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz wyciągu z książki nadawczej ORA w K. oraz na podstawie protokołu z przebiegu egzaminu gdzie zawarto zapis, że wobec stawiennictwa po rozpoczęciu egzaminu o godz. 10.30, skarżący nie został dopuszczony do egzaminu W stanie prawnym, odwołała się do art. 78d ust. 13 w zw. z art. 75h ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2020 r. poz.1651) – dalej "Poa", który stanowi, że nieobecność zdającego podczas egzaminu adwokackiego oraz stawienie się na egzamin adwokacki po jego rozpoczęciu, bez względu na przyczynę, uważa się za odstąpienie od udziału w egzaminie. Z kolei w art. 78b ust. 1a ww. ustawy określone zostały enumeratywnie przesłanki zwrotu 2/3 wysokości uiszczonej opłaty za egzamin adwokacki, a wśród nich brak jest sytuacji polegającej na stawieniu się na egzamin adwokacki po jego rozpoczęciu. Tym samym wobec braku podstaw prawnych do zwrotu opłaty za egzamin adwokacki, zwrot taki byłby sprzeczny z obowiązującymi przepisami. W skardze złożonej do tut. Sądu, skarżący zarzucił: 1. .Naruszenie przepisów postępowania , które miało istotny wpływ na wynik sprawy: -art. 7 kpa przez naruszenie zasady dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego z uwzględnieniem słusznego interesu strony, -obrazę art. 7a § 1 kpa w zw. z art. 2, art. 31 ust 3 , art. 64 ust 3, w zw. z art. 191 ust 1 pkt. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady rozstrzygania na korzyść strony wątpliwości co do treści normy prawnej -obrazę art. 8 kpa w zw. z art. , art. 31 ust 3 , art. 64 ust 3, w zw. z art. 191 ust 1 pkt. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady proporcjonalności ograniczenia praw majątkowych , prowadzącej do podważenia zaufania obywatela do władzy publicznej, - art. 104 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 1 pkt. 1, 7 , 8, 9 kpa przez załatwienie sprawy z pominięciem formy decyzji administracyjnej tj. brak oznaczenia organu wydającego decyzję, brak informacji, czy decyzja została podpisana przez osobę upoważnioną, brak pouczenia o możliwości odwołania, brak możliwości pouczenia o możliwości wniesienia skargi, brak pouczenia o podstawie obliczenia wpisu stosunkowego, brak pouczenia o możliwości zwolnienia z kosztów i/lub uzyskania prawa pomocy. 2. Naruszenie prawa materialnego tj: -art. 78b ust 1 a Prawa o adwokaturze przez odmowę zwrotu 2/3 wniesionej opłaty za egzamin adwokacki, pomimo że wobec kandydata została wydana decyzja o niedopuszczeniu do egzaminu, która jest przesłanką zwrotu opłaty -obrazę art. 2 Konstytucji RP przez naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej, -obrazę art. 31 ust 3 w zw. z art. 64 ust 3 Konstytucji RP przez naruszenie zasady proporcjonalności ograniczenia ochrony własności obywatela -obrazę art. 64 ust 3 Konstytucji RP przez nieusprawiedliwione ograniczenie praw majątkowych obywatela Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o obowiązku zwrotu skarżącemu wniesionej opłaty za egzamin adwokacki w całości, ewentualnie w przypadku braku przesłanek do zwrotu opłaty w całości, orzeczenie o obowiązku zwrotu w wysokości 2/3 oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych Wniósł także o wystąpienie do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej w K. o udzielenie informacji, czy o zmianie miejsca przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2020r kandydaci byli zawiadamiani wyłącznie listem poleconym, czy też dodatkowo przy użyciu innych środków komunikacji. Ponadto, skarżący w przypadku nieuwzględnienia podniesionych zarzutów wniósł o przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego: czy art. 78b ust 1a Prawa o adwokaturze w zakresie w jakim ogranicza zwrot kandydatowi opłaty za egzamin adwokacki wyłącznie do przesłanek/ zdarzeń w nim wymienionych, jest zgodny z art. 2, art. 31 ust 3, art. 64 ust 3 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości w pierwszej kolejności wniósł o jej odrzucenie twierdząc, że nie dotyczy ona sprawy administracyjnej, a w przypadku nie uwzględnienia tego wniosku o oddalenie skargi. Powołał się w odpowiedzi na art. 31zi2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.1842 t.j.) odnoszącej się do prawa do zwrotu wniesionej opłaty w przypadku odstąpienia od udziału w egzaminie adwokackim lub radcowskim. Przepis ten stanowił, że Kandydatowi, który złożył wniosek o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego albo radcowskiego, wyznaczonych na dni 24-27 marca 2020 r., oraz spełnił przesłanki udziału w danym egzaminie, przysługuje prawo do zwrotu uiszczonej opłaty w pełnej wysokości, w przypadku złożenia przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej nie później niż 14 dni od dnia ogłoszenia o dodatkowym egzaminie pisemnego oświadczenia o odstąpieniu od udziału w danym egzaminie wraz z wnioskiem o zwrot opłaty. Opłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia. Poinformował, że termin ten minął [...] czerwca 2020r. Odnosząc się do przesłanek z art. 78b ust. 1a Poa stwierdził, że termin, do którego kandydaci mogli składać ww. oświadczenie, minął [...] czerwca 2020r. i również skarżący nie spełnił żadnej z przesłanek, co uzasadniało odmowę zwrotu opłaty egzaminacyjnej poprzez zwykłą korespondencję. Fakt ten organ uzasadnił tym, że nie została wydana decyzja/postanowienie o odmowie udziału w egzaminie, ponieważ skarżący stawił się po jego rozpoczęciu, co bez względu na przyczynę uważa się za odstąpienie od udziału w egzaminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga, jako niezasadna, podlega odrzuceniu. Zaskarżone pismo Dyrektora Departamentu [...] Ministerstwa Sprawiedliwości I. K. z [...] listopada 2020r. ma charakter informacyjny i nie podlega zaskarżeniu. Nie stanowi ono ani czynności ani aktu, zatem pismu temu nie przysługuje droga administracyjna. W konsekwencji podniesione zarzuty i przedstawiona argumentacja skargi nie może być uwzględniona. W ocenie Sądu, stan faktyczny sprawy nie mieści się w zakresie określonym hipotezą art. 52 p.p.s.a., gdyż w sprawie nie został wydany żaden akt. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest bezsporny. Skarżący pismem z [...] sierpnia 2020r. zwrócił się do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego o zwrot całości opłaty za egzamin adwokacki w związku z niedopuszczeniem go do egzaminu adwokackiego przeprowadzonego [...] -[...] czerwca 2020r. na skutek okoliczności, które jego zdaniem, nie wynikały z jego winy. Wniosek skarżącego został przesłany pismem z [...] września 2020r. do Ministerstwa Sprawiedliwości Departamentu [...] wraz z załączonym dokumentami, w tym, potwierdzeniem odbioru pism o miejscu i czasie przeprowadzenia egzaminu z [...] marca i [...] maja 2020r. Jak wynika z protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w dniach od [...] do [...] czerwca 2020r. rejestracja zdających pierwszego dnia egzaminu trwała do godz. 10.00 i jedna osoba (bez wskazania nazwiska) stawiła się po jego rozpoczęciu ok. godz. 10.30 i nie została dopuszczona do egzaminu. Wskazano w protokole nazwiska dwóch osób, w tym skarżącego, które spośród osób zgłoszonych nie przystąpiły do egzaminu. Należy zgodzić się z informacjami jakie uzyskał skarżący w pierwszym piśmie z [...] września 2020r., że prawo do zwrotu uiszczonej opłaty w pełnej wysokości przysługuje kandydatowi, który złożył wniosek o dopuszczenie do egzaminu adwokackiego albo radcowskiego, wyznaczonych na dni 24-27 marca 2020 r., oraz spełnił przesłanki udziału w danym egzaminie, w przypadku złożenia przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej nie później niż 14 dni od dnia ogłoszenia o dodatkowym egzaminie pisemnego oświadczenia o odstąpieniu od udziału w danym egzaminie wraz z wnioskiem o zwrot opłaty – na mocy art. 31zi2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, poźn. zm.). Opłata podlega zwrotowi w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia. Skarżący został poinformowany zatem w ww. piśmie, zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym, że termin wskazany w art. 31 zi2 ww. ustawy upłynął mu [...] czerwca 2020 r. i do tego czasu stosownego wniosku nie składał przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej. Bezsporne jest także, że w przypadku skarżącego nie zachodził stan faktyczny wynikający z art. 78b ust. 1a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 1513, z późn. zm.), czyli przesłanki zwrotu 2/3 uiszczonej opłaty. Przepis ten wymagał przypadku: wydania postanowienia o pozostawieniu zgłoszenia bez rozpoznania, wydania decyzji odmawiającej dopuszczenia do udziału w egzaminie adwokackim albo złożenia nie później niż 14 dni przed terminem egzaminu adwokackiego pisemnego oświadczenia kandydata o odstąpieniu od udziału w egzaminie adwokackim i wówczas dwie trzecie uiszczonej opłaty podlega zwrotowi na pisemny wniosek kandydata złożony przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej w terminie 30 dni od dnia złożenia tego wniosku. W 2020 r. termin, do którego kandydaci mogli składać ww. oświadczenie, upływał w dniu [...] czerwca 2020 r. i skarżący z niego nie korzystał. Skoro żadna z przewidzianych ustawą możliwości zwrotu opłaty za egzamin adwokacki nie zachodziła – wobec braku wniosku w tym zakresie, organ (przewodniczący komisji egzaminacyjnej) nie miał podstaw prawnych do orzekania o zwrocie opłaty za egzamin w każdej innej sytuacji, także w przypadku niedopuszczenia do egzaminu z uwagi na spóźnienie zdającego. Każdy inny stan faktyczny dotyczący nieobecności zdającego podczas egzaminu adwokackiego, w tym objęty niniejszą sprawą, przewidziany został regulacją ustawową, a mianowicie art. 78d ust. 13 w zw. z art. 75h ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. Przepis stanowi bowiem, że nieobecność zdającego podczas egzaminu adwokackiego oraz stawienie się na egzamin adwokacki po jego rozpoczęciu, bez względu na przyczynę, uważa się za odstąpienie od udziału w egzaminie. Powyższe oznacza zatem, że kompetencje przewodniczącego komisji egzaminacyjnej w zakresie zwrotu lub odmowy opłaty za egzamin adwokacji zostały ujęte do dwóch sytuacji faktycznych, o których wskazuje art. 31zi2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i art. 78b ust. 1a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze. W konsekwencji przesłał on wniosek skarżącego do Departamentu [...] Ministerstwa Sprawiedliwości, a ten poprzez swoich dyrektorów, wystosował pisma informujące z [...] września, a następnie [...] listopada 2020r., które skarżący błędnie uznaje za akty. Pisma te jednocześnie wskazywały na prawidłowe zawiadomienie skarżącego o zmianie miejsca egzaminu, co w niniejszej sprawie – wobec tego, że stawienie się na egzamin adwokacki po jego rozpoczęciu, bez względu na przyczynę, uważa się za odstąpienie od udziału w egzaminie – nie ma znaczenia dla uprawnienia skarżącego. W ocenie Sądu, brak było podstaw prawnych do orzekania w sprawie zwrotu opłaty egzaminacyjnej i forma pisma informującego zdającego o okolicznościach faktycznych i prawnych była prawidłowa. Powyższe oznacza, że skarga złożona na pismo Dyrektora Departamentu [...] Ministerstwa Sprawiedliwości I. K. z [...] listopada 2020r. ma charakter informacyjny i nie podlega zaskarżeniu. Skoro skarżone pismo nie stanowi ani czynności ani aktu, zatem pismu temu nie przysługuje droga kontroli instancyjnej i na mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. skarga skutkuje jej odrzuceniem. Odrzucenie skargi odnosi ten skutek, że zarzuty skargi są bezprzedmiotowe, ponieważ organ nie rozpoznawał wniosku merytorycznie. Tym bardziej, w ocenie Sądu, brak było w niniejszej sprawie podstaw do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego: czy art. 78b ust la Prawa o adwokaturze w zakresie w jakim ogranicza zwrot kandydatowi opłaty za egzamin adwokacki wyłącznie do przesłanek/ zdarzeń w nim wymienionych jest zgodny z art. 2, art. 31 ust 3, art. 64 ust 3 Konstytucji RP. Sąd administracyjny, nie musi kierować takiego pytania do Trybunału, jeżeli jest przekonany, że mające zastosowanie przepisy w sprawie, w której skarżone jest pismo informujące – nie pozostają w niezgodności z Konstytucją. Wbrew zarzutowi skargi, w odniesieniu do K. H. nie zostało wydane żadne postanowienie, czy decyzja odmawiająca udziału w egzaminie w trybie art. 78 b ust. 1a Poa. Skoro art. 78 d ust. 13 w zw. z art. 75h ust. 2 Poa jednoznacznie statuuje stawienie się na egzamin adwokacki po jego rozpoczęciu, bez względu na przyczynę, jako odstąpienie od udziału w egzaminie, zasadnym było ograniczenie się organu do zwykłej korespondencji informującej o przyczynach braku zwrotu opłaty za egzamin adwokacki, wyjaśniającej stan faktyczny i prawny. Z tych wszystkich powodów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a odrzucił skargę, jak w postanowieniu.