V SA/Wa 998/17

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia ... marca 2017 r. nr..., ... w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za niezasadne postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. H.. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem – sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] 2018 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem, posiada wspólnie z mężem mieszkanie o pow. 34 m2, zaś mąż posiada również działkę budowlaną o pow. 1.200 m2, samochód osobowy z 2006 r. oraz jest współwłaścicielem budynku mieszkalnego i działki. W rubryce nr 7.2.1 wniosku oświadczyła, iż posiada oszczędności pieniężne w wysokości 3.000 zł. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną, natomiast jej mąż osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.142 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, iż jej zobowiązania stałe i miesięczne wydatki wynoszą łącznie koło 1.100 zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Zasadniczy wpływ na przyjęcie takiego stanowiska wywarła ta okoliczność, iż skarżąca posiada zasoby pieniężne w wysokości 3.000 zł, które – jak sama wskazuje – stanowią oszczędności (zgromadzone na rachunku bankowym bądź w gotówce), a zatem takie, które nie są pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), związane z egzystencją. Wobec tego uznać należało, że ich przeznaczenie na koszty postępowania nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść również należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Na odmowę przyznania prawa pomocy wpływ miało także to, iż nie sposób przyjąć by wnioskodawczyni i jej mąż znajdowali się w stanie ubóstwa, skoro posiadają majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości (mieszkanie, budynek mieszkalny, działki, samochód), jak również stałe źródło dochodów (umowa o pracę męża), których miesięczna wysokość (2.142 zł) przewyższa wskazaną kwotę miesięcznych wydatków (koło 1.100 zł). Zgodnie z ugruntowanym już orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa. Z tych względów uznano, że skarżąca nie wykazała tego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.