V SA/Wa 659/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 grudnia 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 659/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 grudnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 659/17

L. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej "Skarżąca", "Strona", "Spółka") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, Spółka nie posiada środków trwałych, jakiegokolwiek majątku, rachunków bankowych. Nie wykazała również wyniku finansowego za ostatni rok obrotowy. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia wyjaśnień Spółka przedstawiła: informację o zamknięciu konta bankowego, deklaracje VAT-7 za 2017 r., zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2015-2016, informację o wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów w 2017 r., bilans i rachunek wyników za 2015 r., oświadczenie Prezesa Zarządu w sprawie środków trwałych, bilansu i rachunku wyników za 2016 r. oraz aktualnego bilansu i rachunku wyników, dokumenty potwierdzające prowadzenie wobec Spółki egzekucji. Prezes Zarządu oświadczył, że Sąd oddalił wniosek Spółki o ogłoszenie jej upadłości. W wyniku rozpoznania wniosku starszy referendarz sądowy postanowieniem z 20 grudnia 2017 r. odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, iż Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów, o które została wezwana, a których analiza była niezbędna dla całościowej oceny sytuacji finansowej Spółki. Strona nie przedstawiła orzeczenia Sądu w sprawie jej wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. Oświadczyła jedynie, że wniosek został oddalony. Referendarz podkreślił, iż treść postanowienia wydanego w sprawie wniosku o ogłoszenie upadłości wraz z jego uzasadnieniem może być istotna w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Sąd upadłościowy wskazuje bowiem przyczyny wydanego rozstrzygnięcia. Spółka nie przedstawiła również pełnych sprawozdań finansowych za lata 2015-2016. W odniesieniu do 2015 r. przedstawiła jedynie bilans i rachunek zysków i strat. Nie przedstawiła natomiast sprawozdania finansowego za rok 2016 oraz aktualnego bilansu i rachunku wyników. Wyjaśniła, że wskazane dokumenty księgowe nie zostały przygotowane, ponieważ Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada jakiegokolwiek majątku. W tym zakresie referendarz podkreślił, że każda spółka z o.o. nawet ta, która z różnych powodów nie wykonuje faktycznie działalności, obowiązana jest do złożenia sprawozdania finansowego za rok obrotowy zarówno do urzędu skarbowego jak i do sądu rejestrowego. Przepisy ustawy o rachunkowości nie przewidują wyjątków od obowiązku złożenia sprawozdania finansowego. Ponadto wskazano, że Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej, ale jednocześnie nie została zlikwidowana. Oznacza to, że w dalszym ciągu jest przedsiębiorcą, może nadal prowadzić działalność gospodarczą, jak również nie wykonywać faktycznie działalności gospodarczej przez określony czas. Dopiero ustanie bytu prawnego Spółki (rozwiązanie, likwidacja) i wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego spowoduje, że przestanie być ona przedsiębiorcą. Wtedy też dopiero można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. Strona nie wskazała, czy wspólnicy podjęli uchwałę o otwarciu likwidacji spółki i wyznaczeniu likwidatora. Natomiast według bilansu za 2015 r. Strona na koniec 2015 r. posiadała aktywa trwałe o wartości [...] zł, w tym wartości niematerialne i prawne, środki trwałe i inwestycje długo terminowe. Spółka posiadała również aktywa obrotowe w wysokości [...] zł. Po stronie pasywów wykazała natomiast zobowiązania i rezerwy na zobowiązania ([...] zł), w tym zobowiązania wobec jednostek powiązanych oraz zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek. W 2015 r. Strona uzyskiwała przychody i wykazała dochód z działalności. Od tego postanowienia pismem z 23 grudnia 2017 r. Skarżąca wniosła sprzeciw. W motywach podała, iż w odpowiedzi na wezwanie przedstawiła wniosek o upadłość, który złożyła w Sądzie. Niestety nie jest w posiadaniu orzeczenia Sądu w tej sprawie, ponieważ cała dokumentacja Spółki została zatrzymana przez CBA w ramach działań wyjaśniających, co do których Spółka nie posiada bliższych informacji. Zdaniem Skarżącej sam fakt złożenia takiego wniosku wskazuje na brak możliwości finansowych, ponieważ pierwszeństwo mają zobowiązania wobec wierzycieli, w tym Skarbu Państwa. Dalej Skarżąca podniosła, iż w odniesieniu do 2015 r. przedstawiła jedynie bilans i rachunek zysków i strat, ponieważ nie prowadziła nigdy rachunku przepływów i sprawozdania finansowe przygotowane były jedynie w oparciu o rachunek zysków i strat oraz bilans roczny. Jeśli chodzi o pozostały zakres to Spółka oświadczyła, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada jakiegokolwiek majątku, co w praktyce uniemożliwia przygotowanie żądanych dokumentów. Karanie Spółki za niezawinione działanie jest więc krzywdzące. Spółka podniosła również, iż posiadając nieuregulowane zobowiązania nie ma możliwości przeprowadzić likwidacji, a jedynie po upływie określonego czasu Sąd z urzędu może zastosować likwidację. Stwierdzono również, iż aktywa/pasywa Spółki nie stanowią żadnego źródła finansowania bieżącej działalności i nie mają wpływu na okoliczność dokonania opłat sądowych. Pod koniec 2015 roku Spółka zakończyła swoją działalność i od tej pory nie prowadzi już żadnej działalności gospodarczej. W roku 2016 działania Spółki ograniczały się wyłącznie do działań likwidacyjnych, w tym współpracy z US K. Majątek Spółki w całości zajęty został przez US K. na poczet zobowiązań wobec Skarbu Państwa i prowadzone były działania w zakresie egzekucji. Przedłożone dokumenty i faktury, dotyczące zbycia środków trwałych na zlecenie US, pokryły zobowiązania wobec Skarbu Państwa. Zaś w roku 2017 nie odnotowano żadnej sprzedaży. Skarżąca wyjaśniła ponadto, iż nie ma wpływu na możliwość podjęcia decyzji przez jej wspólników. Wspólnikami Spółki są 2 osoby prawne, które nie uznały za stosowne dokonywania podwyższenia kapitału i Spółka nie ma na to wpływu. W ocenie Skarżącej w sprawie wykazano i udokumentowano przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, a prowadzący postępowanie referendarz nie miał żadnych przeszkód w zakresie możliwości oceny sytuacji finansowej Spółki, której sytuacja finansowa uniemożliwia dokonanie opłat sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Ponadto przedmiotowe dofinansowanie Strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko starszego referendarza sadowego, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu postanowienie wydane przez starszego referendarza sądowego jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Na wstępie należy przypomnieć, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak wynika z utrwalonego już stanowiska sądów administracyjnych, przesłanki ustawowe przyznania prawa pomocy osobie prawnej są bardziej rygorystyczne, aniżeli przesłanki oceniane wobec osób fizycznych. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy, oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych oraz analizując stan faktyczny ustalony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy słusznie doszedł do wniosku, iż Spółka nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie przedstawiła wszystkich dokumentów, o które została wezwana, a których analiza była niezbędna dla całościowej oceny sytuacji finansowej Spółki. Przede wszystkim Strona nie przedstawiła orzeczenia Sądu w sprawie jej wniosku o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. W ocenie Sądu niewystarczające są wyjaśnienia Skarżącej, iż cała dokumentacja Spółki została zatrzymana przez CBA w ramach działań wyjaśniających, co do których Spółka nie posiada bliższych informacji. Orzeczenie Sądu o oddaleniu wniosku o upadłość znajduje się w aktach sądowych i Strona jako jego adresat ma możliwość uzyskania odpisu. Ponadto rację należy przyznać starszemu referendarzowi sądowemu, iż każda spółka, nawet ta, która nie rozpoczęła jeszcze działalności oraz ta, która z różnych powodów nie wykonuje faktycznie działalności, obowiązana jest do złożenia sprawozdania finansowego za rok obrotowy zarówno do urzędu skarbowego jak i do sądu rejestrowego. Przepisy ustawy o rachunkowości nie przewidują wyjątków od obowiązku złożenia sprawozdania finansowego. Jak słusznie zauważył starszy referendarz sądowy Skarżąca wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej. Jednocześnie nie została zlikwidowana. Oznacza to, że w dalszym ciągu jest przedsiębiorcą, może nadal prowadzić działalność gospodarczą, jak również nie wykonywać faktycznie działalności gospodarczej przez określony czas. Dopiero bowiem ustanie bytu prawnego Spółki (rozwiązanie, likwidacja) i wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego spowoduje, że przestanie być ona przedsiębiorcą. Wtedy też dopiero można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 maja 2006 r., I SA/Rz 324/05). Za niezasadny należy też uznać zarzut Skarżącej, iż nie ma wpływu na podjęcie decyzji przez wspólników w sprawie podwyższenia kapitału. W orzecznictwie sądów administracyjnych znany jest pogląd, którym Sąd akceptuje, a zgodnie z którym spółki mają możliwość pozyskiwania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12). Skarżąca nie może przerzucać niejako konsekwencji braku decyzji wspólników o dokapitalizowaniu Spółki na Skarb Państwa. W ocenie Sądu, powyższe świadczyć może tylko o braku podjęcia przez Stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu i nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Sąd podzielił zatem stanowisko starszego referendarza sądowego co do tego, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, iż nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.