V SA/Wa 3604/15

Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... lipca 2015 r. Nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. .

Z C. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia [...]r., w której zawarł wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący wystąpił z zażaleniem na postanowienie z dnia 11 stycznia 2016 r., które Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r. o sygn. akt I GZ 168/16. W dniu [...] r. skarżący uiścił wpis sądowy od skargi w wysokości 3.907 zł. Wyrokiem z dnia 7 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. C. Pełnomocnik skarżącego wystąpił ze skargą kasacyjną z dnia [...] r., w której zawarł wniosek o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Wniosek o prawo pomocy został następnie uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r., zawierającym żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (z odręcznym dopiskiem "sprawy przed NSA"). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. – jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] r. (k. 36-37 akt), skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 147-148 akt), wnioskodawca sformułował żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie ma przy tym znaczenia, że wnioskiem będącym przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu skarżący zawęża zakres do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, skoro ciąży na nim na obecnym etapie jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Wniosek taki podlega natomiast rozpoznaniu jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.) bez względu na to, czy strona wnosi o zwolnienie od tych kosztów w całości czy w określonej części. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2016 r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. przywołać trzeba wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2016 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia stronie prawa pomocy, dostrzec należy, iż w uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący uzyskuje dochody na poziomie 1.291,16 zł miesięcznie z tytułu wynagrodzenia za pracę, zamieszkuje we wspólnym mieszkaniu z żoną i matką oraz uczestniczy w wydatkach związanych z mieszkaniem w 1/3 ich wartości. Pomiędzy wnioskodawcą a jego żoną obowiązuje od dnia 15 stycznia 2008 r. ustrój rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca nie udzielił natomiast informacji na temat sytuacji majątkowej osób, z którymi zamieszkuje, mimo wezwania go do złożenia dodatkowego oświadczenia zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2015 r. W związku z tym Sąd wskazał na wątpliwości dotyczące zależności majątkowych skarżącego i zamieszkujących z nim osób, których sytuacja majątkowa nie została ujawniona. Odnosząc się z kolei do kwestii rozdzielności majątkowej skarżącego i jego żony, Sąd stwierdził, iż taki ustój majątkowy między małżonkami pozostaje bez wpływu na instytucję prawa pomocy. Stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2016 r. zostało następnie w pełni zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 31 marca 2016 r. o sygn. akt I GZ 168/16 wskazał, iż skarżący mimo wezwania nie przedstawił stosownych dokumentów źródłowych obrazujących sytuację finansową jego żony, w tym wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych za lata 2013-2014 oraz dokumentów potwierdzających wypłatę oraz wysokość świadczenia przedemerytalnego. Informacji tych nie podał nawet w sposób przybliżony, ograniczając się do nadesłania dokumentów potwierdzających jego kondycję finansową oraz kserokopię aktu notarialnego – majątkowej umowy małżeńskiej. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez żonę skarżącego dochody mają wpływ na ocenę jego sytuacji finansowej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Jednocześnie bez znaczenia – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – pozostaje podnoszona w zażaleniu okoliczność braku uprawnień skarżącego do żądania udzielenia informacji o sytuacji majątkowej pozostałych domowników. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącego – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia [...] r. – stwierdzić należy, iż strona uzasadnia zasadność swojego wniosku poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, które w jej ocenie przemawiają za udzieleniem jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podnosząc tożsame jak uprzednio argumenty, skarżący modyfikuje swoje oświadczenie w zakresie uzyskiwanych dochodów w ten sposób, iż wskazuje wyższą kwotę dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę – 1.459,00 zł. Natomiast ponownie wskazuje, iż zamieszkuje wspólnie z matką i żoną, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej i ponosi wydatki związane z mieszkaniem w wysokości 600-800 zł miesięcznie, nie składając jednocześnie oświadczeń w zakresie stanu majątkowego posiadania tych osób. Do wniosku załącza ponownie dokumenty, które dotyczą jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej, natomiast nie przedstawia wyciągów z rachunku bankowego ani dokumentów obrazujących stan majątkowego posiadania żony i matki. Oceniając niniejszy wniosek pamiętać również trzeba, iż odmowa udzielenia wnioskowanego uprzednio zwolnienia od kosztów sądowych nastąpiła właśnie z uwagi na to, że skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i niebudzący wątpliwości sytuacji majątkowej osób, z którymi zamieszkuje. Podkreślić zatem należy, iż strona, której wyłożone zostały już zasady postępowania w przedmiocie prawa pomocy, a co więcej, która jest w sprawie reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, winna wykazać to, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2016 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Skoro zatem skarżący ponownie powołuje ogólnikową i nieudokumentowaną argumentację dotyczącą swojej sytuacji majątkowej, jak również osób, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe, to taka postawa dowodzi dalszego i świadomego uchylania się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Podnieść jednocześnie należy, iż oceniając w tym zakresie sytuację życiową i materialna wnioskodawcy nie można podzielić jego stanowiska o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 10 września 2013 r. o sygn. akt I GZ 375/13; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem skarżący zamieszkuje we wspólnym mieszkaniu z żoną i matką i wspólnie z nimi partycypuje w kosztach związanych z mieszkaniem, to przyjąć należy, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe. Aktualne dla niniejszego postępowania pozostaje również stanowisko dotyczące obowiązującego między skarżącym a jego żoną ustroju majątkowego, zajęte przez Sąd w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2016 r. i zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 marca 2016 r. Wobec dostrzeżonych okoliczności, referendarz sądowy rozpatrujący niniejszy wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia zatem brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się sytuacji majątkowej, w szczególności mając na względzie aktualny, wyższy przecież dochód skarżącego. Wskazać przy tym trzeba, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2016 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, a także Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.