V SA/Wa 321/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 maja 2018 r. o sygn. akt V SA/Wa 321/18 o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za posiadanie niezarejestrowanych automatów do gier postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 maja 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 321/18.

Skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż [...]. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, zarządzeniem z 6 marca 2018 r. wezwano go do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz poprzez nadesłanie wskazanych dokumentów. Pismem z 21 marca 2018 r. pełnomocnik wnioskodawcy poinformował, iż skarżący [...]. Postanowieniem z 9 maja 2018 r. sygn.akt V SA/Wa 321/18 referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów nie zostało przez Wnioskodawcę wykonane ani w zakreślonym terminie, ani w okresie do dnia wydania postanowienia. W związku z tym uznać należało, iż Skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych, z jakimi winien się liczyć Skarżący w postępowaniu sądowym, z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Pismem z 23 maja 2018 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej: "p.p.s.a." poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Do sprzeciwu Skarżący załączył oświadczenie z 11 czerwca 2018 r., informację dotyczącą jego stanu zdrowia, PIT-36 za 2017 rok, zestawienia operacji bankowych, dokumenty księgowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Przesłanką udzielenia stronie wsparcia wskazaną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie będzie zależało zatem od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że [...]. Powyższe dane świadczą o fakcie prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali tej działalności. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować, bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych przychód Skarżącego za 2017 rok nie był niski. Mając na uwadze powyższe, nie można jednoznacznie stwierdzić, że pozyskanie przez Skarżącego środków na koszty sądowe jest niemożliwe, co wyklucza w istocie uwzględnienie wniosku. Przyznając bowiem prawo pomocy należy mieć na uwadze, że jest ono formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, w której zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z dnia z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, z dnia 23 lutego 2016 r.). Tymczasem Skarżący – jak wyżej wskazano – ma możliwość zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych i, w ocenie Sądu, nie kwalifikuje się do osób ubogich zasługujących na przyznanie prawa pomocy. Wobec tego, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.