V SA/Wa 3188/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2017 r. V SA/Wa 3188/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Grupy Producentów (...) "K." Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) września 2016 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu pomocy dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 kwietnia 2017 r. V SA/Wa 3188/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 11.313 zł G. Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Strona podała, że w chwili obecnej nie dysponuje wolnymi środkami na pokrycie wpisu sądowego w żądanej przez Sąd wysokości. Spółka została bowiem zobowiązana do zapłaty na rzecz Prezesa ARiMR kwoty 1.371.464,93 zł, z czego 100.000 zł musiała wpłacić, aby organ ten wyraził zgodę na rozłożenie przedmiotowej należności na raty. Ponadto w wyniku prowadzenia wobec niej postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. został zajęty jedyny rachunek bankowy Spółki oraz jej ruchomości. W oświadczeniu o majątku i dochodach Skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, na rachunku bankowym zgromadziła środki w kwocie 322,20 zł (według stanu na dzień [...] grudnia 2016 r.), a w kasie Spółki nie ma żadnych środków pieniężnych. Dodała, iż posiada nieruchomość rolną o łącznej powierzchni 3,5284 ha, na której zostały ustanowione hipoteki na rzecz wspólników Spółki z tytułu udzielonych Skarżącej pożyczek. Skarżąca przedstawiła odpisy pełnego rocznego sprawozdana finansowego za rok 2015, rachunku zysków i strat za rok 2016 i za styczeń 2017 r. Przesłała też kserokopie odpisów trzech tytułów wykonawczych, upomnienia oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, które to dokumenty wskazują, iż Spółka jest zadłużona względem Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 1.254.376,16 zł (według stanu na dzień [...] października 2016 r.). Strona przedłożyła również wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] grudnia 2016 r. do [...] lutego 2017 r., na którym widnieją jedynie kwoty transakcji, natomiast nie jest wskazane saldo rachunku. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Powodem odmowy było uznanie przez referendarza, że Strona posiada dostateczne środki na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W ustawowym siedmiodniowym terminie Spółka złożyła sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Wskazała, iż nie neguje poczynionych przez referendarza wywodów na temat prawno-podatkowych możliwości zaniżenia wyniku finansowego tak, aby zminimalizować obciążenia podatkowe, ale jej zdaniem odnoszą się one raczej do klasycznych spółek prawa handlowego, aniżeli grupy producenckiej. Celem bowiem grupy producenckiej nie jest kreowanie zysku dla niej samej a jedynie dla jej członków. Zdaniem Strony o ile rozpatrywanie kwestii wielkości dochodu może być uzasadnione w odniesieniu do klasycznych spółek handlowych, to w przypadku omawianej konstrukcji jest zbyt daleko idącym uproszczeniem. Wynika to z kilku okoliczności. Po pierwsze grupa producentów przyjmuje od swoich członków warzywa i owoce, aby po ich zbyciu uzyskane środki przekazać producentom. Po drugie organizacja producentów zatrzymuje tylko niewielki procent zysku na poczet swoich kosztów działalności. Po trzecie w sytuacji, gdy z powodu złej koniunktury zysk nie wystąpi, grupa producentów nie otrzymuje żadnych środków, a swoje wydatki pokrywa z funduszy założycielskich. Rozważania, które u podstaw zakładają, że nie liczy się dochód a przychód, nie przystają do omawianej konstrukcji, bowiem dotyczą innego modelu biznesowego. Spółka podniosła też, iż wcale nie posiada znacznego majątku. Co prawda w ujęciu bilansowym jest to majątek o istotnej wartości, jednak w zasadzie stanowi on majątek rolników tworzących grupę producentów, a aktywa nabyte przez Skarżącą w drodze czynności prawnych są obciążone hipoteką lub zastawem rejestrowym. Sugestie referendarza, iż Strona może spieniężyć posiadany majątek, aby uzyskać środki na opłacenie wpisu Skarżąca uznała za chybione. Sprowadzałoby się to do zmuszenia rolników tworzących grupę producentów do sprzedaży ich ziemi, co z ekonomicznego punktu widzenia jest pozbawione sensu (bowiem pomniejsza zdolność produkcyjną i w efekcie możliwość wystąpienia zysku) jak i z prawego bardzo ograniczone, z uwagi na regulacje prawne dotyczące ograniczenia obrotu ziemia rolną. Tym samym w ocenie Skarżącej nie jest możliwe aby uznać, iż posiada środki na pokrycie opłaty sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc iż jej stan finansowy nie pozwala jej na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy. W ocenie Sądu ocenia stanu majątkowego Skarżącej dokonania przez referendarza jest prawidłowa, zatem zasadnie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim całkowicie pozbawione racji są twierdzenia Skarżącej, że jej sytuację majątkową i możliwości finansowe należy oceniać w sposób inny niż w przypadku klasycznych spółek prawa handlowego tylko z tego powodu, że stanowi grupę producencką. Skarżąca bez wątpienia jest spółką prawa handlowego. Utworzyło ją pięciu producentów owoców i warzyw (będących równocześnie jej wspólnikami) w celu uzyskania wsparcia ze środków unijnych dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw, aby z kolei przy pomocy tego mechanizmu ułatwić sobie prowadzenie działalności rolniczej i zbyt wyprodukowanych plonów. Akty prawne regulujące mechanizm wsparcia grup producentów rolnych nie narzucają producentom chcącym utworzyć taką grupę konkretnej formy prawnej w jaką grupa miałaby być zorganizowana Oznacza to, że mogą oni tę formę wybrać. Producenci, którzy utworzyli Skarżącą zdecydowali się na formę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której udziały objęli w równych częściach, przez co przysługują im wszystkie przewidziane w aktach normatywnych prawa udziałowców spółki z o.o., oraz ich obowiązki. Spółka prawa handlowego, a więc i Skarżąca, działa bezpośrednio w celu osiągnięcia swojego zysku i pośrednio w celu zapewnienia zysku swoim udziałowcom (będących w tym przypadku równocześnie producentami owoców i warzyw). W takiej sytuacji nie można stawiać na przeciwległych biegunach producentów i tworzonej przez nich grupy, a wspólników Spółki traktować szczególnie tylko z tego powodu, że są producentami owoców i warzyw. Tym bardziej, że regulacje normujące mechanizm wsparcia grup producentów rolnych nie zawierają przepisów, które w kwestiach finansowych nakazywałyby traktować grupę mającą formę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. w sposób odmienny niż każdą inną spółkę prawa handlowego prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Stan majątkowy i możliwości płatnicze Skarżącej należy zatem oceniać według takich samych kryterium, wedle których oceniania jest każda inna spółka z ograniczoną działalnością. Przechodząc do meritum rozpoznawanego wniosku należy zwrócić uwagę na prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13). Jak słusznie zauważył referendarz sądowy Skarżąca posiada majątek o znacznej wartości, wielokrotnie przewyższającej wpis sądowy od skargi w wysokości 11.313 zł. Według (zawartego w dodatkowych informacjach do sprawozdania finansowego za 2015 r.) zestawienia na dzień [...] grudnia 2015 r., wartość środków trwałych Spółki wynosi ogółem 6.404.276,76 zł. Środki te to grunty (o wartości 2.923.058 zł), budynku (o wartości 1.927.208,11 zł), maszyny (o wartości 289.051,48 zł), środki transportu (o wartości 646.154,94 zł) oraz pozostałe środki trwałe określone mianem innych (o wartości 610.000 zł). Wprawdzie nieruchomości Spółki obciążone są hipoteką, a na części maszyn rolniczych ustanowiono zastaw skarbowy, jednak nie jest to cały majątek Spółki. Posiada ona jeszcze inne środki trwałe, które może wykorzystać do uzyskania środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Z całą mocą należy przypomnieć też pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym prawa pomocy, iż osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W ocenie Sądu Skarżąca nie podjęła żadnych prób zdobycia kwoty potrzebnej do opłacenia wpisu sądowego. Ograniczyła się do stwierdzenia, że na rachunku bankowym na jedynie kwotę 322,20 zł i żadnych środków w kasie. Zasadny jest też wniosek referendarza, że Skarżąca ewidentnie zwiększa skalę prowadzonej działalności gospodarczej pomimo odnotowywanej z tego tytułu straty, bowiem na przestrzeni ostatnich trzech lat Spółka odnotowała znaczny wzrost przychodów. W roku 2014 przychody Skarżącej zamknęły się w kwocie 266.877,85 zł, w roku 2015 wyniosły 493.644,04 zł, a w roku 2016 sięgnęły kwoty 699.246,30 zł. Na uwagę zasługuje także duża skala wydatków na koszty działalności operacyjnej (w 2015 r. – 966.656,16 zł, a w 2016 r. – 1.199.045,40 zł), na które składają się m.in. amortyzacja (w 2015 r. – 500.442,57 zł, a w 2016 r. – 500.662,68 zł) oraz wartość sprzedanych towarów (w 2015 r. – 429.352,10 zł, a w 2016 r. – 638.953,80 zł). Z kolei w ciągu pierwszego miesiąca bieżącego roku strata Spółki zamknęła się w kwocie 17.788,60 zł przy przychodzie w wysokości 24.120,00 zł. Powyższe świadczy o rozwoju działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącą. Jak wyjaśnił w swoim orzeczeniu referendarz, w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego). Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych a podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na ten cel. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnosić, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Wobec trafnych ustaleń referendarza, iż w przypadku Skarżącej nie zaistniały przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.