V SA/Wa 314/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2018 r. V SA/Wa 314/18 o odmowie przyznania J. J. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł w sprawie ze skargi W. P. i J. J. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 26 czerwca 2018 r. V SA/Wa 314/18 o odmowie przyznania J. J. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł.

W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. J. (dalej: "Skarżący" lub "Strona"), wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 500 zł. Skarżący oświadczył, że [...]. W odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) dalej: "p.p.s.a.", Skarżący przedstawił [...]. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Skarżący, ubiegając się o przyznanie mu prawa pomocy, nie wykazał w sposób wystarczający swej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie wniosku. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia zarzucając referendarzowi niewłaściwe zastosowanie przesłanki ustawowej "nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Zaznaczył przy tym, że nie kwestionuje ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Podniósł, że nie ma pewnej pracy o godnej płacy, zaś wszystkie posiadane środki przeznacza na utrzymanie dzieci. Z kolei przelew na jego konto zatytułowany "[...]" stanowił pomoc finansową udzieloną mu przez ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia też wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Należy przy tym pamiętać, że wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Rozstrzygnięcie w tej kwestii nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Należy przypomnieć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym obciążającym Skarżącego jest wpis sądowy w wysokości [...] zł - solidarnie z W. P.. Przyszłe, niepewne koszty postępowania zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą je stanowić opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł (w przypadku oddalenia skargi), wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł oraz koszt jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika, o ile Skarżący podejmie decyzję o zasadności zaskarżenia wyroku Sądu I instancji. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że Skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek uprawniających do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oświadczenia Skarżącego w kwestii jego stanu majątkowego okazały się bowiem niepełne i nierzetelne, co negatywnie wpłynęło ma ich wiarygodność. Na formularzu PPF (datowanym na 9 kwietnia 2018 r.) Skarżący oświadczył, że [...]. Przypomnieć więc należy ugruntowane już stanowisko orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę wynikający art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Zatem z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący oświadczył, że [...]. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika również, że Skarżący spłaca swoje zobowiązania [...]. W tym miejscu należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd zgodnie z którym, zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, iż wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądem. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze całokształt sprawy, w ocenie Sądu referendarz zasadnie stwierdził, iż oświadczenia Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na ich podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Strona. Należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie pełnego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wobec opisanych powyżej poważnych wątpliwości co do prawdziwości twierdzeń Skarżącego, Sąd uznał za prawidłową konkluzję zaskarżonego postanowienia, że nie wykazał on spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia mu wnioskowanego prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.