V SA/Wa 223/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przekazanych tytułem refundacji składek na ubezpieczenia społeczne p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych

W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) skarżący J. M. (reprezentowany przez radcę prawnego P. B.) zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jest rencistą, a jego świadczenie rentowe wynosi 604,08 zł. Dodatkowy dochód w wysokości 1.580 zł skarżący uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Są to jedyne dochody jego i pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie małżonki, które w całości przeznaczają na bieżące wydatki takie jak czynsz, opłata za energię elektryczną, zakup żywności, spłatę pożyczki i ZUS. Skarżący oświadczył, iż jego żona jest osobą bezrobotną i pozostaje na jego utrzymaniu. Do majątku małżonków należą: mieszkanie o powierzchni 48 m kw i wartości 140.000 zł, garaż o powierzchni 18 m kw i wartości 18.000 zł, działka rekreacyjna o powierzchni 150 m kw i wartości 20.000 zł oraz oszczędności w kwocie 3.500 zł. Do stałych miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: koszty utrzymania lokalu, w tym czynsz i opłatę za energię elektryczną – ok. 350 zł, ratę spłaty pożyczki – 627,53 zł oraz ZUS związany z prowadzoną działalnością gospodarczą – 1.061,91 zł. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia 16 lutego 2017 r., pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie dodatkowych informacji i dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (przy piśmie z 27 lutego 2017 r.) skarżący nadesłał: - oświadczenie, że jego małżonka nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, - dowody miesięcznych opłat za mieszkanie w wysokości ok. 360 zł, - dowody miesięcznych opłat za garaż w kwocie 27,61 zł, - zeznanie podatkowe skarżącego za 2016 rok (PIT-28 i PIT-28/A), z którego wynika iż w roku ubiegłym jego przychody z tytułu działalności gospodarczej w zakresie usług i handlu złotem i srebrem zamknęły się w kwocie 20.687,04 zł, - kopię strony nr 30 z książki ewidencji przychodów wskazującej, że w styczniu 2017 r. przychody skarżącego z tytułu działalności gospodarczej wyniosły 502,43 zł, - umowę pożyczki kwoty 35.000 zł zawartej w dniu 29 stycznia 2015 r. pomiędzy Fundacją na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa z siedzibą w W. i skarżącym (jako pożyczkobiorcą) na okres 5 lat, której miesięczna rata spłaty wynosi 657,23 zł, - decyzję ZUS Oddział w B. Inspektorat Z. z 18 marca 2016 r. o przeliczeniu renty, ustalającą skarżącemu wysokość tego świadczenia na kwotę 604.08 zł netto od 1 kwietnia 2016 r., - wybiórcze wydruki przelewów z dwóch rachunków bankowych: skarżącego oraz obojga małżonków. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie przedstawił w sposób klarowny i zupełny swojej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim skarżący nie wykazał stanu środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych: jego oraz wspólnego obojga małżonków, ograniczając się do nadesłania wydruków obejmujących poszczególne transakcje z wybranych przez siebie dni, które nie wskazywały salda końcowego. I tak skarżący przedstawił wydruki operacji bankowych dokonanych na należącym do niego rachunku w następujących dniach: 30 listopada 2016 r., 4 i 30 grudnia 2016 r., 8 i 31 stycznia 2017 r. oraz 8 lutego 2017 r. Natomiast w przypadku wspólnego rachunku małżonków przedstawił wydruki z operacji bankowych dokonanych w dniach: 30 listopada 2016 r., 1, 4, 14, 18, 20, 27, 30 i 31 grudnia 2016 r., 2, 8, 12,17, 29 i 31 stycznia 2017 r. oraz 1, 4, 8 i 19 lutego 2017 r. Wobec nieprzedłożenia pełnej historii transakcji na ww. kontach z okresu ostatnich trzech miesięcy poprzedzających wezwanie Sądu z 16 lutego 2017 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wiadomo jaki był stan środków pieniężnych na przedmiotowych kontach w ww. okresie. W szczególności żaden z nadesłanych dokumentów nie potwierdzał zadeklarowanego przez skarżącego w formularzu wniosku stanu oszczędności w kwocie 3.500 zł. Na marginesie zauważyć wypada, iż powyższa suma pozwala na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Ponadto w kontekście argumentacji wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy zastanawia sytuacja finansowa jego małżonki, która pozostaje na jego utrzymaniu, ponieważ nie osiąga żadnych dochodów. Nie jest też zarejestrowana w ewidencji osób bezrobotnych, a ani z treści wniosku ani z dodatkowego oświadczenia z 27 lutego 2017 r. nie wynika, aby w ogóle poszukiwała zatrudnienia. W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez niego dokumenty nie przedstawiają w sposób dostateczny i jasny jego sytuacji majątkowej. Tymczasem to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Zaakcentować również należy, iż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.