V SA/Wa 1991/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Beata Blankiewicz-Wóltańska po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 maja 2018 r. V SA/Wa 1991/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wyższej Szkoły [...] w S. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: utrzymać w mocy postanowienie.

Wyższa Szkoła [...] w S. (dalej: "Skarżąca" lub "Szkoła") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. W dniu 21 grudnia 2017 r. Szkoła złożyła na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach kapitał (fundusz) własny na dzień 31 grudnia 2016 r. określiła na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych na kwotę [...] zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca podała, że jest jednostką niepubliczną i uzyskuje przychody wyłącznie z opłat z tytułu czesnego studentów a środki te pozwalają jedynie na bieżące utrzymanie i funkcjonowanie. Za trudną sytuację finansową uczelni odpowiadają poprzednie władze; utrata kadry dydaktycznej zmniejszyła zainteresowanie ofertą edukacyjną, co spowodowało spadek liczby słuchaczy i wpływów do kasy uczelni. Skarżąca wyjaśniła, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach bankowych muszą zostać wydatkowane zgodnie z przeznaczeniem tzn. na stypendia i wynagrodzenie za pracę. Wykonując wezwanie dotyczące przedstawienia dodatkowych dokumentów źródłowych Skarżąca przedstawiła uchwałę senatu zatwierdzającą sprawozdanie finansowe uczelni za 2016 r. wraz z załącznikami (rachunek zysków i strat, bilans, informację opisową do sprawozdania); dokumentację wskazującą na wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2017 r. i 2018 r.; wyciągi bankowe z ostatnich 3 miesięcy oraz 2 kserokopie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, informację o posiadanych lub zbytych nieruchomościach i ruchomościach o wartości powyżej 5 000 zł w latach 2016-2017. Postanowieniem z 2 maja 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa Szkoły nie wypełnia przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że nie posiada żadnych nieruchomości, ponieważ budynek szkoły został zlicytowany przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w S.. Kwota uzyskana z licytacji nie zaspakaja wszystkich wierzycieli. Skarżąca spłaca długi i nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego. Poinformowała, że wynagrodzenia dla pracowników i kadry są wypłacane w formie gotówkowej. Zwróciła uwagę, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynie działalność określoną w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw Sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie Strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez Stronę okoliczności należy podzielić stanowisko referendarza sądowego, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Przypomnieć należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca Strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Spółka nie wykazała, że podjęła działania w celu uzyskania środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego. Podniesione w sprzeciwie argumenty nie mogą doprowadzić do zmiany orzeczenia referendarza sądowego. Przede wszystkim podniesione tam okoliczności nie zostały w jakikolwiek sposób udowodnione. Skarżąca nie wykazała, że wynagrodzenia są wypłacane w formie gotówkowej. Zwolnienia od kosztów sądowych nie uzasadnia konieczność spłaty innych wierzycieli, ponieważ, co zostało wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, koszty postępowania sądowoadministracyjnego korzystają z pierwszeństwa przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Podniesiona okoliczność, zgodnie z którą Szkoła nie posiada nieruchomości w związku z jej licytacją również nie została udokumentowana. Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie przeprowadzonej przez referendarza sądowego oceny przedstawionych dokumentów finansowych. Sąd podziela przedstawione w postanowieniu z 2 maja 2018 r. argumenty za odmową zwolnienia Szkoły z kosztów sądowych. [...] Sąd zgadza się z oceną, że wysokość uzyskiwanych przez Skarżącą przychodów, umożliwiała zgromadzenie środków na pokrycie wpisu sądowego. Ponadto podkreślenia wymaga, iż na koniec stycznia 2018 r. z rachunku zysków i strat – wstępnego, wynika, że Skarżąca osiągnęła zysk nawet pomimo tego, że 21 grudnia i 29 grudnia 2017 r. Urząd Skarbowy w S. dokonał zajęcia łącznej kwoty [...] zł. Odnosząc się zaś do wykazywanej przez Skarżącą straty, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze, że podmiot utracił płynność finansową. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 172/14). W sprzeciwie Szkoła nie zakwestionowała stanowiska, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy nie przedstawiła w pełni swojej sytuacji finansowej. Nie odniosła się również do zarzutu, że w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku [...]. Sąd podzielił zatem stanowisko referendarza sądowego zgodnie z którym Skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze są na tyle złe, że nie ma ona możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Sąd uznał zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Nie dopatrzył się naruszenia w niniejszej sprawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.