V SA/Wa 1560/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym skargi T.N. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 w przedmiocie przyznania na rzecz radcy prawnego T.N. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi S.B., w imieniu której działa przedstawiciel ustawowy E.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2018 r. nr KOC/2721/Ni/18 w przedmiocie określenia zobowiązania za pobyt w izbie wytrzeźwień oraz orzeczenia o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy postanawia odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego.

Postanowieniem z 23 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę S. B. na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wydaną w przedmiocie określenia zobowiązania za pobyt w izbie wytrzeźwień oraz orzeczenia o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy z powodu wniesienia jej po terminie. Postanowieniem z 7 grudnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał S. B. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie wyznaczyła pełnomocnikiem r. pr. T. N. Wyznaczony radca prawny złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędy. Postanowieniem z 16 kwietnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 Sąd odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Z kolei Następnie postanowieniem z 5 lipca 2019 r. Sąd stwierdził, że postanowienie z 23 października 2018 r. o odrzuceniu skargi jest prawomocne od 14 listopada 2018 r. Postanowieniem z 30 września 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego T. N. koszty nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 738 zł, w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 600 zł oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 138 zł. Podstawę prawną orzeczenia referendarza stanowiły art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) dalej jako ppsa, oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz § 8 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (obecnie Dz. U. z 2019 r. poz. 68), dalej jako rozporządzenie. Pismem z 18 lipca 2023 r. (złożonym osobiście na biurze podawczym Sądu w dniu 24 lipca 2023 r.) pełnomocnik z urzędu wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego z 30 września 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, wnosząc o zmianę ww. postanowienia i przyznanie na jego rzecz, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu "w postępowaniu odwoławczym" kwoty 1.107 zł brutto (tj. kwoty 900 zł powiększonej o należny podatek od towarów i usług w wysokości 23%) w miejsce przyznanej kwoty 738 zł brutto (tj. kwoty 600 zł powiększonej o należny podatek od towarów i usług w wysokości 23%) oraz zasądzenie kosztów procesu związanych z wniesieniem skargi o wznowienie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej. Jako podstawę wniosku pełnomocnik z urzędu wskazał art. 272 § 1 ppsa oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r. sygn. SK 53/22, którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny "Skutkiem niniejszego wyroku jest utrata mocy obowiązującej normy poddanej kontroli. Stosownie do art. 190 ust. 4 Konstytucji zainteresowanym podmiotom (w tym pełnomocnikowi z urzędu) przysługuje wznowienie prawomocnie zakończonych postępowań w zakresie rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu, gdzie podstawę prawną stanowiła badana w niniejszej sprawie norma. Niniejszy wyrok powoduje, że w sprawach toczących się na skutek wznowienia postępowań, przy zasądzaniu kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, zastosowanie będą mieć stawki minimalne określone w § 2 rozporządzenia z 2015 r.". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu. Stosownie do treści art. 270 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w przypadkach przewidzianych w przepisach art. 271- 285 ppsa można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Zgodnie zaś z art. 272 § 1 ppsa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Wznowienie postepowania sądowoadministracyjnego jest instytucją wyjątkową. W orzecznictwie i piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko, że skarga o wznowienie przysługuje jedynie od określonych orzeczeń – prawomocnych, kończących postępowanie – i musi być oparta na normach określonych w ustawie. Przepis art. 270 ppsa dotyczy bowiem prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej, tj. postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 ppsa albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 ppsa. Jest oczywiste, że do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia rozstrzygające sprawę w rozumieniu art. 132 ppsa, czyli orzekające merytorycznie co do istoty sprawy sądowoadministracyjnej oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (wydane np. na podstawie art. 58 czy art. 161 ppsa). W konsekwencji skarga o wznowienie w trybie art. 272 § 1 ppsa również przysługuje tylko od takich orzeczeń. Instytucja wznowienia polega bowiem na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem w przypadku zajścia ustawowych przyczyn wznowienia (por. np. postanowienia NSA z 22 czerwca I GZ 2/06, z 16 listopada 2005 r. I OZ 299/05, z 22 listopada 2005 r. I OZ 1051/05, z 13 maja 2009 r. II OZ 393/09, z 19 lipca 2011 r. I FSK 1048/1,; wyrok NSA z 14 lutego 2013 r. II FSK 420/12; postanowienie WSA we Wrocławiu z 23 lutego 2010 r. IV SA/Wr 87/10; J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011 str. 1173-1180, 1187-1196; art. 270, A. Kabat [w:] B. Dauter, A. Kabat M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el z 2021 r.). Wznowienie postępowania nie ma także zastosowania do zarządzeń przewodniczącego oraz zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, ponieważ nie kończą one postepowania w rozumieniu art. 270 ppsa (por. R. Mikosz red., Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory, Warszawa 2008 r., str. 378-379). Przepisy o wznowieniu postępowania zawarte w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie mają zatem zastosowania do postanowień o charakterze procesowym, które nie kończą sprawy sądowoadministracyjnej, tj. postanowień wpadkowych, incydentalnych (por. np. postanowienie WSA w Warszawie z 10 lipca 2019 r. II SA/Wa 1333/19). A taki charakter ma postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez pełnomocnika z urzędu. Wymaga wskazania, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma odpowiednika art. 403 § 4 ani art. 4161 z ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, które to przepisy w procedurze cywilnej wprost dopuszczają możliwość żądania wznowienia postępowania, jeżeli na treść wyroku miało wpływ postanowienie niekończące postępowania w sprawie, wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Problem dopuszczalności wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnych postanowień niekończących postępowania sądowoadministracyjnego był także przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w ww. postanowieniu z 22 czerwca 2006 r. I GZ 2/06. NSA wprawdzie odrzucił skargę o wznowienie, gdyż uznał, że przyjęta w niej podstawa nie ma związku z orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie, a zatem skarga ta "nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia", jednak w uzasadnieniu postanowienia rozważył możliwość wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem NSA w przepisach art. 270–285 ppsa brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia (tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie). Inna sytuacja występuje na gruncie Kodeksu postępowania cywilnego. NSA zaznaczył przy tym, że art. 403 § 4 oraz art. 4161 zostały dodane do Kpc w wyniku uwzględnienia stanowiska Trybunału Konstytucyjnego co do znaczenia art. 190 ust. 4 Konstytucji RP dla "zakresu sanacji konstytucyjności prawomocnych orzeczeń sądowych", wyrażonego zwłaszcza w postanowieniu TK z 2 marca 2004 r. S 1/04 oraz w wyroku TK z 27 października 2004 r. SK 1/04. Według tego stanowiska art. 190 ust. 4 Konstytucji RP dotyczy każdego prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny, a więc także orzeczenia niekończącego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że na gruncie przyjętej wykładni Trybunału Konstytucyjnego co do znaczenia i zakresu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, przy jednoczesnym uwzględnieniu art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, można przyjąć, że brak w art. 270–285 ppsa bezpośredniej podstawy do wzruszenia, po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie, prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w tej sprawie, które zostało wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny, nie może wyłączać dopuszczalności wznowienia takiego postanowienia. Przewidziane bowiem w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP odesłanie do zasad i trybu wznowienia postępowania lub uchylenia rozstrzygnięcia, określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania, nie może być rozumiane jako wyłączające bezpośrednie stosowanie tego przepisu na podstawie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, gdy odpowiednia procedura nie obejmuje pełnego zakresu art. 190 ust. 4. W ocenie NSA art. 190 ust. 4 Konstytucji RP jest sformułowany w sposób konkretny i jednoznaczny, pozwalający na przyjęcie tego przepisu za jedyną podstawę wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, wydanego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej podstawę prawną żądania wzruszenia w drodze wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w takiej sprawie stanowi wprost art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, a do postępowania tego mają odpowiednie zastosowanie art. 272 § 2, art. 275, art. 276 oraz art. 278–285 ppsa. NSA zaznaczył również, że (...) w sytuacji, gdy chodzi o niekonstytucyjność podstawy prawnej, na której opiera się skarga wznowieniowa o wzruszenie i zmianę postanowienia niekończącego postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 272 § 1 ppsa), to musi zachodzić związek nie tylko z treścią tego postanowienia ale także z treścią prawomocnego orzeczenia, które zakończyło postępowanie w danej sprawie. Taki jest bowiem cel art. 190 ust. 4 Konstytucji - sanacja konstytucyjności orzeczenia, które prawomocnie zakończyło postępowanie w danej sprawie, a brak jest innych środków do zbadania konstytucyjności takiego zakończenia sprawy. Żądanie wzruszenia, przy zastosowaniu trybu wznowienia postępowania, prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej, który to tryb, dotyczy sytuacji, gdy postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej zostało prawomocnie zakończone, może więc wchodzić w grę tylko wówczas, gdy postanowienie to mogło mieć wpływ na treść prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie. Musi zatem istnieć związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania w sprawie, wydanego na podstawie przepisu uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Jeżeli na etapie badania dopuszczalności skargi brak takiego związku jest oczywisty, to bezprzedmiotowe jest dalsze badanie, poprzez wyznaczenie rozprawy, czy zasadny jest zarzut niekonstytucyjności tego postanowienia i czy jego treść miała wpływ na wynik prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, tj. na treść orzeczenia kończącego postępowanie w tej sprawie. W takim przypadku należy uznać, że skarga nie jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia w rozumieniu art. 280 § 1 ppsa i skargę tę odrzucić na posiedzeniu niejawnym. Opisane w poprzednich akapitach stanowisko NSA zawarte w postanowieniu z 22 czerwca 2006 r. I GZ 2/06 nie jest powszechnie akceptowane i nasuwa poważne wątpliwości. Podzielając nawet pogląd o potrzebie rozszerzenia granic stosowania wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego, należy uznać, że powinno to nastąpić w drodze niezbędnych w tym wypadku zmian ustawowych (tak A. Kabat w komentarzu do art. 270, [w:] B. Dauter, A. Kabat M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el z 2021 r., por. także A. Kabat, Zakres i podstawy wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego [w:] Ratio est anima legis. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Janusza Trzcińskiego, Warszawa 2007, s. 254). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż postanowienie starszego referendarza sądowego z 30 września 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 w przedmiocie przyznania na rzecz radcy prawnego T. N. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie jest prawomocnym orzeczeniem kończącym postępowanie sądowoadministracyjne w rozumieniu art. 270 ppsa, zatem nie przysługuje od niego skarga o wznowienie w trybie art. 272 § 1 ppsa, a w konsekwencji tego skarga o wznowienie z 18 lipca 2023 r. podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w związku z art. 276 zd. 1 ppsa. W myśl bowiem art. 276 zd. 1 ppsa do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Przepis art. 58 § 1 pkt 6 stanowi zaś, że Sąd odrzuci skargę jeżeli z przyczyn inne niż określone w pkt 1-5a wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 ppsa). Skarga o wznowienie z 18 lipca 2023 r. podlega odrzuceniu również gdyby uznać za zasadne i kierować się stanowiskiem NSA zawartym w postanowieniu z 22 czerwca 2006 r. I GZ 2/06. Jak zaznaczył NSA w przypadku prawomocnych postanowień niekończących postępowania sądowoadministracyjnego podstawę wznowienia stanowi art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Jednakże skarżący pełnomocnik z urzędu oparł swoją skargę o wznowienie jedynie o art. 272 § 1 ppsa – nie wskazał jako podstawy wznowienia ww. przepisów Konstytucji RP. Jak stanowi art. 279 ppsa skarga o wznowienie postępowania powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. W myśl zaś art. 280 § 1 ppsa Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Poza tym postanowienie starszego referendarza sądowego z 30 września 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 w przedmiocie przyznania na rzecz radcy prawnego T. N. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie miało żadnego wpływu na prawomocne orzeczenie kończące postępowanie sądowoadministracyjne, tj. postanowienie WSA w Warszawie z 23 października 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1525/18 odrzucające skargę S. B. z powodu wniesienia jej po terminie. Orzeczenie referendarskie zostało wydane prawie rok po postanowieniu kończącym postępowanie sądowoadministracyjne. Tym samym skarga o wznowienie z 18 lipca 2023 r. podlega odrzuceniu, gdyż nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia w rozumieniu art. 280 § 1 ppsa. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i art. 58 § 3 w związku z art. 276 zd. 1 ppsa, a także na podstawie art. 279 w zw. z art. 280 § 1 ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.