V SA/Wa 1152/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 16 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 września 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

J. B. (dalej jako: "Skarżąca", "Strona") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe Skarżąca oświadczyła, że (...). Postanowieniem z dnia 17 września 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, iż sytuacja finansowa Strony Skarżącej nie wypełnia przesłanki przyznania prawa pomocy wskazanej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: "p.p.s.a."). Wskazał m.in., że (...) W ocenie referendarza sądowego, Strona nie należy do osób pozbawionych środków do życia, gdyż posiada pracę, uzyskuje stały dochód, za zapewnione potrzeby mieszkaniowe i może liczyć na pomoc rodziny. Nie zgadzając się z powyższym, Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia, zaskarżając je w całości. Strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj.: - art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i nie przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w przypadku, gdy skarżąca wykazała oraz przedstawiła wszelką wymagana dokumentację dotyczącą jej sytuacji majątkowej i finansowej, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie, - art. 255 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie, tj. niewzięcie pod uwagę rzeczywistej złej sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych Skarżącej w sytuacji, gdy skarżąca przedstawiła niezbędną dla Sądu dokumentację, z której wprost wynika jej trudna sytuacja finansowa. Strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca podniosła, że (...). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Skarżąca nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, prawodawca przesądził też, iż przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zawarte w nim oświadczenie strony okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokości rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie w oparciu o przedstawione dokumenty nie wystąpiła przesłanka wskazująca na konieczność przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca wskazała, że ma trudną sytuację finansową, na co w jej ocenie wskazuje postepowanie egzekucyjne oraz fakt nie posiadania oszczędności, lokat czy majątku podlegającego zbyciu. Jednocześnie Sąd zauważa, ze w swoich twierdzeniach Strona nie jest konsekwentna, a mianowicie w piśmie datowanym na dzień 27 sierpnia 2018 r. (karta 6 – akt prawa pomocy) wskazuje, że korzysta z pomocy córki, która opłaca czynsz mieszkania, w którym Skarżąca mieszka, natomiast w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego (karta 62 akt prawa pomocy) najpierw podaje, że nie korzysta z pomocy rodziny, a następnie oświadcza, iż ""z pomocą rodziny ponosi koszty utrzymania siebie oraz mieszkania, w którym mieszka". Zatem, wobec powyższego Sąd nie jest w stanie w pełni ocenić, jaka jest tak naprawdę sytuacja majątkowo – finansowa Skarżącej. J.. B. tylko w ograniczonym zakresie przedstawiła dokumenty, które wskazywać by mogły na trudności finansowe. (...) Brak przedstawienia przez stronę dokumentów oraz dodatkowych oświadczeń wskazanych w wezwaniu referendarza (również na etapie złożonego sprzeciwu), które wskazywałyby na trudną sytuację majątkową, w ocenie Sądu, świadczy o tym, iż Strona nie dąży do wyjaśnienia w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo Stronie. Konkludując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.