IV SAB/Wr 18/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A.L. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 31 marca 2022 r.; II. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 31 marca 2022 r., a bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

W dniu 31 marca 2022 r. A. L. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 4 wnioski o świadczenie wychowawcze 500+ na czwórkę dzieci na okres do 31 maja 2022 r. na formularzach SW-R. Następnie w dniu 18 maja 2022 r. A. L. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 4 wnioski o świadczenie wychowawcze 500+ na dziecko które jest obywatelem U. i przybyło z U. do Polski w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. na czwórkę dzieci na okres do 31 maja 2022 r. na formularzach SW-U. W informacjach z dnia 13 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku poinformował wnioskodawcę o przyznaniu świadczeń wychowawczych na 4 dzieci na okres od 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. W dniach 20 czerwca 2022 r., 7 lipca 2022 r., 22 sierpnia 2022 r., 20 stycznia 2023 r. i 23 lipca 2023 r. wnioskodawca informował ZUS, że złożył wnioski o świadczenie wychowawcze w dniu 31 marca 2022 r., jednak na niewłaściwym formularzu SW-R i wniósł o przyznanie świadczenia wychowawczego również za marzec i kwiecień 2022 r. W dniu 28 września 2023 r. wnioskodawca złożył ponaglenie w związku z nierozpoznaniem wniosków z dnia 31 marca 2022 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na bezczynność ZUS skarżący wniósł o natychmiastowe rozstrzygnięcie wniosków SW-R z dnia 31 marca 2022 r. i wypłatę zaległego świadczenia w wysokości 4.000 zł, zarzucając naruszenie art. 35 § 3 oraz art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. Skarżący wyjaśnił, że od daty złożenia wniosków minęło już ponad 1,5 roku. W decyzjach z dnia 15 listopada 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku poinformował wnioskodawcę o przyznaniu świadczeń wychowawczych na 4 dzieci na okres od 1 marca 2022 r. do 31 maja 2022 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi lub ewentualne umorzenie postępowania i wyjaśnił, że na podstawie wniosków z 18 maja 2022 r. system automatycznie przyznał świadczenie wychowawcze na okres od 1 maja 2022 r. Natomiast wniosek z 31 marca 2022 r. został skierowany do obsługi ręcznej i pracownik błędnie "zamknął" ten wniosek z adnotacją "świadczenie przyznano przez automat", nie zauważając że nie zostały rozpoznane wnioski o świadczenia za okres od 1 marca 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. Pomimo że wnioskodawca wielokrotnie interweniował w swoich pismach, to w systemie wspomagającym obsługę świadczeń wychowawczych sprawa była odnotowana jako załatwiona pozytywnie i nie została przekazana do obsługi przez pracownika. Natomiast złożone w wersji papierowej ponaglenie do ZUS we Wrocławiu "nie przypisało się" do rozpoznawanej sprawy. Po otrzymaniu skargi do WSA w dniu 14 listopada 2023 r. na podstawie decyzji z dnia 15 listopada 2023 r. przyznano świadczenia wychowawcze od marca 2022 r. i poinformowano, że wypłata wyrównania świadczenia wychowawczego od marca 2022 r. zostanie przekazana w dniu 21 listopada 2023 r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "bezczynność". Jednakże, zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane. Nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Nieuzasadniony jest wniosek organu o odrzucenie skargi, ponieważ skarżący wielokrotnie składał za pośrednictwem platformy elektronicznej do obsługi świadczeń pisma, domagając się załatwienia jego wniosków z dnia 31 marca 2022 r. W ocenie Sądu - w realiach rozpoznawanej sprawy - mamy do czynienia z tak rozumianą bezczynnością organu. Materiał dowodowy sprawy potwierdza, że po otrzymaniu wniosków o świadczenie wychowawcze na 4 dzieci w dniu 31 marca 2022 r. organ dopiero w decyzjach z dnia 15 listopada 2023 r. przyznał świadczenie wychowawcze na okres od 1 marca 2022 r. do 31 maja 2022 r., a zaległe świadczenia zostały przekazane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 21 listopada 2023 r. Wnioski zostały rozpoznane po upływie 19,5 miesięcy, a wiec ze znacznym przekroczeniem terminów przewidzianych w k.p.a. Powyższe dowodzi, że skarga na bezczynność organu w sprawie z wniosków skarżącego o przyznanie świadczeń wychowawczych okazała się uzasadniona. Zdaniem Sądu - opisany w skardze i wynikający z akt administracyjnych sprawy - sposób postępowania organu w sprawie zainicjowanej wnioskami skarżącego nie zasługuje na akceptację. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ administracji rozpoznaje wnioski dopiero po upływie 19,5 miesięcy. Powyższe stanowi, że wystąpiła oczywista bezczynność organu, stanowiąca naruszenie zasad i terminów określonych w art. 8, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt II sentencji wyroku. Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania i stosunek organu do strony, Sąd uznał (pkt II sentencji wyroku), że bezczynność organu w prowadzonym postępowaniu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. W rozpatrywanej sprawie wystąpiło znaczne przekroczenie ustawowych terminów załatwienia sprawy, ponieważ organ pozostawał bezczynny przez okres 19,5 miesięcy po otrzymaniu wniosku. Pomimo licznych pism interwencyjnych składanych przez wnioskodawcę za pośrednictwem platformy elektronicznej organ nadal nie rozpatrywał wniosków z 31 marca 2022 r. Do obowiązków pracownika organu należało sprawdzenie, czy interwencje wnioskodawcy są uzasadnione, a świadczenia zostały przyznane za cały wnioskowany okres. Bezczynność w załatwieniu wniosku skarżącego nosi więc charakter rażącego naruszenia prawa. Z uwagi na fakt, że organ wydał w sprawie decyzje, Sąd nie zobowiązywał organu do załatwienia sprawy zainicjowanej wnioskami skarżącego i umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosków strony (pkt I sentencji wyroku). Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. - orzekł jak w pkt I - II sentencji wyroku.