IV SAB/Po 173/23

Sygn. [...] IV SAB/Po 173/23 [pic] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 stycznia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenie w O. na bezczynność Dyrektor Szkoły w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku, 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4. zasądza od Dyrektor Szkoły na rzecz Stowarzyszenie w O. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Stowarzyszenie w O., pismem z dnia 21 września 2023 roku, za pośrednictwem poczty elektronicznej e-PUAP, wystąpiło do sądu administracyjnego ze skargą na bezczynność Dyrektora Szkoły w sprawie udostępnienia informacji publicznej. Stowarzyszenie zażądało: 1) zobowiązania Dyrektora do rozpatrzenia wniosku z dnia 6 września 2023 roku o udostępnienie informacji publicznej, 2) stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności, 3) stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4) zasądzenia na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dniu 6 września 2023 roku, za pośrednictwem poczty elektronicznej, Stowarzyszenie wystąpiło z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci statutu Szkoły w D. . Przedmiotowy wniosek został skutecznie doręczony Dyrektorowi w dniu 6 września 2023 roku. Wiadomość zawierająca przedmiotowy wniosek został wysłana na adres e-mail [...], który jest wskazany na stronie internetowej Szkoły w D. . Do dnia wniesienia skargi Stowarzyszeniu nie została udzielona żądana informacja publiczna, ani nie została wydana decyzja o odmowie jej udostępnienia. Stowarzyszenie zaznaczyło, że Dyrektor Szkoły definitywnie jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, gdyż reprezentuje gminną jednostkę budżetową. Zakres wnioskowanych informacji mieści się w zakresie przedmiotowym objętym ustawą o dostępie do informacji publicznych. Wniosek dotyczy przekazania statutu Szkoły, a więc dokumentu, który dotyka statusu prawnego szkoły, jej organizacji. Dyrektor Szkoły, w treści pisma stanowiącego odpowiedzi na wniosek o wymierzenie grzywny za nieprzekazanie skargi do sądu administracyjnego, zażądała odrzucenia skargi w całości, ewentualnie jej oddalenia w całości. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że skarga został wniesiona z uchybieniem przepisu art. 52 § 1 P.p.s.a., gdyż strona nie wyczerpała środków zaskarżenia w postaci ponaglenia i zamiast tego wniosła skargę do sądu. Organ zaprzeczył, aby kiedykolwiek otrzymał wiadomość e-mail z dnia 6 września 2023 roku, a strona skarżąca nie wykazała się żadnym dowodem w tym zakresie. Firma informatyczna obsługująca szkołę stwierdziła, że wiadomość e-mail pojawiła się na serwerze głównym, który zgodnie z polityką bezpieczeństwa wyposażony jest w filtr. Wiadomości, które zostają uznane za zagrożenie i mają znacznik SPAM są odrzucane przez serwer i po 30 dniach usuwane. Organ zaznaczył, że Stowarzyszenie nie przesłało wiadomości drogą oficjalną poprzez platformę ePUAP, na której szkoła posiada oficjalną skrzynkę służącą do oficjalnego odbioru i wysyłki pism urzędowych, w tym do udostępniania informacji publicznej. Strona skarżąca nie przesłała pisma pocztą ani nie zwracała się telefonicznie. Organ wyjaśnił, że statut Szkoły jest dokumentem informacji publicznej i musi być dostępny dla wszystkich podmiotów. Dyrekcja szkoły ma tego świadomość i z jej strony nie było żadnej złej woli, aby tego dokumentu nie przekazać. Żądany dokument zostały przekazany stronie skarżącej wraz z odpowiedzią na wniosek o ukaranie Dyrektora grzywną za brak przekazania niniejszej skargi do sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492). Sądowoadministracyjna kontrola działalności administracji publicznej obejmuje także brak efektywnych działań w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie - art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2023, poz. 1634; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 P.p.s.a.). W świetle art. 149 § 1 pkt 1-3 P.p.s.a. uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W przypadku uwzględnienia skargi sąd stwierdza także, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Ponadto sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 P.p.s.a.). Sprawy ze skarg w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zgodnie z art. 119 pkt 4 P.p.s.a., mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym - co miało miejsce w niniejszej sprawie. Wbrew przekonaniu skarżonego organu dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej art. 52 § 1 P.p.s.a., ani wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 52 § 3 P.p.s.a. Do postępowania o udzielenie informacji publicznej przed wydaniem decyzji nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które przewidują możliwość złożenia zażalenia (aktualnie ponaglenia) na bezczynność organu. Środków zaskarżenia bezczynności nie przewiduje też ustawa o dostępie do informacji publicznej (I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska [w:] I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016, art. 21 oraz powołane tam orzecznictwo). Okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy są bezsporne pomiędzy stronami. Stowarzyszenie w O., w dniu 6 września 2023 roku, przesłało wniosek o udzielenie informacji publicznej na adres e-mail wskazany na stronie internetowej Szkoły w D. . Stowarzyszenie domagało się udzielenia informacji publicznej poprzez przekazanie na wskazany we wniosku adres e-mail pliku elektronicznego zawierającego treść statutu Szkoły w D. . Pismem z dnia 12 października 2022 roku (dokument elektroniczny), Stowarzyszenie wystąpiło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z wnioskiem o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Szkoły za nieprzekazanie skargi na bezczynność z dnia 21 września 2023 roku (sprawa o sygn. akt IV SO/Po 15/23). Żądana informacja publiczna (treść statutu Szkoły w D. w formie pliku elektronicznego) został przekazana skarżącemu Stowarzyszeniu przy udzielaniu odpowiedzi na wniosek o ukaranie grzywną, co udokumentowano wydrukiem poczty elektronicznej z dnia 21 listopada 2023 roku (k. 22 akt sądowych). Skarga okazała się uzasadniona. Dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami prawa. Wzorzec kontroli legalności stanowią przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902; dalej w skrócie "u.d.i.p."). Informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej lub portalu danych, jest udostępniana na wniosek (art. 10 ust. 1 u.d.i.p). Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, (art. 13 ust. 1 u.d.i.p). Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania zgodnego stanowiska stron postępowania sądowego, że żądanie wniosku dotyczyło udzielenia informacji publicznej w rozumieniu przepisu art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.d.i.p. oraz zostało skierowane do pomiotu obowiązanego do udostępniania informacji publicznej w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. O niezasadności skargi nie stanowi argumentacja wskazująca, że wniosek o udostępnienie informacji został złożony za pośrednictwem adresu e-mail Szkoły, który zgodnie z polityką bezpieczeństwa wyposażony jest w filtr, a wiadomości uznane za zagrożenie, mające znacznik SPAM, są odrzucane przez serwer i po 30 dniach usuwane. Przyjmuje się, że skoro adres poczty elektronicznej opublikowano na oficjalnej stronie szkoły, to należy przyjąć, że szkoła zobowiązała się do obsługi tego adresu poczty elektronicznej w sposób umożliwiający skuteczny przepływ za jego pośrednictwem kierowanych do niej pism. Jeżeli zatem wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła do adresata (wyrok WSA w Białymstoku z 24.05.2023 r., II SAB/Bk 33/23, LEX nr 3566535). Do obowiązków organu należy m.in. odpowiednia konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (wyrok WSA w Poznaniu z 17.11.2023 r., II SAB/Po 121/23, LEX nr 3636144). Z uwagi na powyższe w okolicznościach kontrolowanej sprawy zaktualizował się obowiązek Dyrektora Szkoły określony w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, czyli obowiązek udostępniania informacji publicznej bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Termin na udzielenie informacji żądanej przez skarżące Stowarzyszenie upływał z dniem 20 września 2023 roku. Dyrektor Szkoły nie wykonał ciążącego na nim obowiązku. W okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiły zdarzenia wskazane w przepisach art. 13 ust. 2 u.d.i.p. oraz art. 15 ust. 2 u.d.i.p. W tym stanie rzeczy przyjąć należało, że zrealizowały się przesłanki warunkujące stwierdzenie bezprawia w postaci stanu bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej. Bezprzedmiotowe jest rozstrzyganie o zobowiązaniu organu do załatwienia wniosku po doręczeniu odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Stan bezczynności ustał po złożeniu skargi, a nawet jeszcze przed przekazaniem jej do sądu administracyjnego. Oceniając na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., stopień naruszenia prawa w związku z zaistniałą bezczynnością Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie prawa. Sąd takich cech w zachowaniu skarżonego organu nie ujawnił. Żądanie udostępnienia informacji publicznej, chociaż dopiero na skutek wniosku o wymierzenie grzywny, to jednak zostało załatwione. Postawa organu dowodzi, że okres pozostawania w stanie bezczynności wynika z braku wiedzy o złożeniu wniosku. Dostrzegać należy, że podnoszona w odpowiedzi na skargę bierna postawa skarżącego wyrażająca się brakiem jakiejkolwiek próby reklamacji, co do braku załatwienia wniosku, miała istotny wpływ na wydłużenie stanu bezczynności. Stowarzyszenie nie żądało wymierzenia organowi grzywny ani przyznania od organu na jego rzecz sumy pieniężnej. Środki prawne przynależne skarżącemu (skarga do sądu, wniosek o ukaranie grzywną) doprowadziły do uchylenia stanu bezczynności. W tej sytuacji zbędne i nieuzasadnione jest stosowanie dalszych oraz dolegliwszych środków służących zwalczaniu bezczynności organu administracji publicznej. Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a oraz art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku o udzielenie informacji publicznej (pkt 1 wyroku), stwierdził bezczynności organu (pkt 2 wyroku) oraz uznał, że bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa (pkt 3 wyroku). O należnych skarżącemu kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 4 wyroku na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na zasądzoną kwotę składa się opłata uiszczona tytułem wpisu od skargi (100 zł).