IV SAB/Po 163/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu do załatwienia wniosku skarżącego w odniesieniu do jego pkt 1 oraz pkt 2 zd. 1; 2. zobowiązuje Prezesa Sądu do załatwienia wniosku skarżącego w odniesieniu do jego pkt 2 zd. 2 - w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku; 3. stwierdza, że Prezes Sądu dopuścił się bezczynności w sprawie; 4. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 5. w pozostałym zakresie skargę oddala; 6. zasądza od Prezesa Sądu na rzecz skarżącego kwotę 10,70 zł (dziesięć złotych siedemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sygn. IV SAB/Po 163/23 U Z A S A D N I E N I E M. S. pismem z 14 września 2023 r. zwrócił się do Prezesa Sądu o udostępnienie mu informacji publicznej w postaci kopii zanonimizowanych wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w 5 sprawach o wskazanych przez skarżącego sygnaturach oraz wskazania czy sprawa o sygn. akt [...] Prokuratury Rejonowej w G. toczyła się przed Sądem Rejonowym w G. z wyłączeniem jawności. Jeżeli wskazana sprawa prowadzona była z wyłączeniem jawności to wnioskodawca dodatkowo wniósł o wskazanie w jakim zakresie była wyłączona jawność. Pismem z 21 września 2023 r. organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych wniosku, poprzez wskazanie szczegółów dotyczących każdej z wymienionych przez niego spraw (w szczególności poprzez podanie ich uczestników i przedmiotu spraw). W zakresie pytania dotyczącego sprawy o sygn. akt [...] wskazano, iż właściwym organem do udzielenia odpowiedzi jest tu Prokuratura Rejonowa w G.. M. S. pismem z 6 października 2023 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezesa Sądu. Skarżący zarzucił organowi naruszenie: 1. art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie, polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek; 2. art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (j.t. Dz. U. z 2022r. poz. 902 - dalej u.d.i.p.) poprzez niezasadne uznanie, iż przedmiotem wniosku nie jest udostępnienie informacji publicznej, a w konsekwencji nieudostępnienie informacji publicznej na wniosek; 3. art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ist. 1 u.d.i.p. poprzez brak zastosowania polegający na niezrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej Skarżący wniósł o: 1. zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z dnia 14 września 2023 r.; 2. stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierzenie organowi grzywny w kwocie 1000 zł; 4. przyznanie prawa pomocy; 5. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w kwocie 100 zł., 6. zasadzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed sądem w postaci kosztów zakupu znaczków pocztowych; 7. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła stan faktyczny sprawy i zauważyła, że stanowisko Prezesa Sądu jest błędne, albowiem z orzecznictwa wielu sądów administracyjnych wynika ugruntowany pogląd, że wyroki sądowe podlegają udostępnieniu w trybie u.d.i.p. (skarżący podał jako przykład wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 listopada 2022r. sygn. akt II SAB/Wa 411/22 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 20 września 2022r. sygn. akt II SAB/Łd 81/22). Prezes Sądu w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi jako bezprzedmiotowej. Organ wyjaśnił, że brak udzielenia jej bezpośrednio na wniosek Skarżącego i wezwanie go do uzupełnienia braków formalnych wniosku była wynikiem wyłącznie omyłki pracownika sekretariatu Wydziału Cywilnego, który przez przeoczenie nie rozpatrzył go w trybie przepisów o dostępie do informacji publicznej. Jednakże później organ nie czynił jakichkolwiek przeszkód w udostępnieniu wnioskowanych informacji, udostępniając je w całości dniu 19 października 2023 r. Organ wskazał, iż w niniejszym przypadku nie można przyjąć w żaden sposób, iż ewentualna bezczynność nastąpiła z rażącym naruszeniu prawa. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego po prostu jako naruszenie, bądź zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 października 2015 r., II SAB/Łd 137/15, LEX nr 1818262). Taka sytuacja w ocenie organu nie miała z pewnością miejsca w niniejszej sprawie. Organ podniósł również, iż powyżej przedstawione okoliczności sprawy wskazują również, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wymierzenia organowi grzywny lub przyznania od organu na rzecz skarżącego wnioskowanej przez niego sumy pieniężnej. Jak wskazuje się bowiem w doktrynie, wymierzenie grzywny lub przyznanie sumy pieniężnej na rzecz skarżącego powinno być ostatecznością i następować jedynie w przypadku dopuszczenia się przez organ rażącego naruszenia prawa, przy istotnym stopniu zawinienia organu i gdy uchybienie obowiązków przez organ wywarło wysoce negatywny wpływ na sferę interesów skarżącego. Również taka sytuacja w ocenie organu nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2023r. poz. 1634 ze zm. - dalej p.p.s.a.). Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie, zaś kontrola tej działalności, zgodnie z § 2 pkt 8 tego przepisu, obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność organu w przedmiocie informacji publicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, ponieważ zgodnie z art. 16 ust. 1 i 2 u.d.i.p., przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jedynie do decyzji o odmowie udzielenia informacji publicznej, a zatem Kodeks nie ma zastosowania do pozostałych czynności podejmowanych w trybie ustawy, które mają charakter czynności materialno-technicznych z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Skarga na bezczynność w zakresie udzielenia informacji publicznej jest dopuszczalna bez wzywania do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 52 § 3 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 601/05; dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt I FSK 249/10; wyrok WSA w Poznaniu z 27 października 2011 r., sygn. akt II SAB/Po 60/11 – CBOSA). W przypadku skarg na bezczynność kontroli sądu poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w określonej formie i w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również to, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną, czy niezawinioną opieszałością organu. Bez znaczenia dla oceny, czy organ postawał w bezczynności mają zatem wyjaśnienia organu dotyczące początkowego błędnego skierowania sprawy do załatwienia. Oceniając zasadność samej skargi należało przede wszystkim wyjaśnić czy informacja, o której udostępnienie wystąpił skarżący stanowi informację publiczną w rozumieniu u.d.i.p., a podmiot do którego skarżący się zwrócił o udzielenie informacji jest podmiotem zobowiązanym do jej udzielenia. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że prezes sądu jest podmiotem zobowiązanym na gruncie u.d.i.p. do udostępnienia posiadanej informacji, mającej walor informacji publicznej. Nie budzi wątpliwości, że sądy, realizując zadanie publiczne, jakim jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, zalicza się do organów władzy publicznej, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 Konstytucji RP i art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej. Obowiązek prezesa sądu aktualizuje się tylko wówczas, gdy żądana informacja ma charakter informacji publicznej. Przechodząc do analizy aspektu przedmiotowego rozpoznawanej sprawy – tj. do oceny, czy informacje żądane przez skarżącego stanowią informację publiczną, wskazać należy na art. 1 ust. 1 u.d.i.p., zgodnie z którym przez "informację publiczną" rozumie się "każdą informację o sprawach publicznych". Przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej podlegających udostępnieniu zawiera art. 6 ust. 1 u.d.i.p., w którym znalazły się m.in. informacje o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu (art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie u.d.i.p.). Przy tym informacją publiczną są nie tylko dokumenty bezpośrednio zredagowane i wytworzone przez organy administracji publicznej, ale także te, których organ używa do zrealizowania powierzonych mu prawem zadań, nawet jeśli prawa autorskie należą do innego podmiotu (por. wyroki NSA: z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2311/12; z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 2215/11; z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1774/10; z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt I OSK 315/08; CBOSA). W doktrynie zasadnie wskazuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28–29). Z powyższego wynika, że objęte wnioskiem skarżącego informacje odnoszące się do dokumentów w postaci kopii zanonimizowanych wyroków wraz z uzasadnieniem oraz informacją o wyłączeniu jawności w sprawie oznaczonej sygn. akt Prokuratury Rejonowej w G. prowadzonej przed Sądem Rejonowym w G. mają walor informacji publicznych. Wyrok sądowy stanowi bowiem informację publiczną jako dokument urzędowy w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p. Żądane przez skarżącego rozstrzygnięcia procesowe zawierają w sobie informacje o działaniu sądu jako organu władzy publicznej i posiadają walor informacji związanej z wykonywaniem ustawowych zadań przez organy władzy publicznej, jakimi są sądy. Dotyczą one sfery działalności podmiotu zobowiązanego do udostępniania informacji publicznej na gruncie u.d.i.p., a zatem stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. d i lit. e tej ustawy stanowi informację publiczną. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ pismem z 19 października 2023 r. (a więc po wniesieniu przedmiotowej skargi na bezczynność) przesłał zanonimizowane wyroki wraz z uzasadnieniami wydane w sprawach wskazanych we wniosku o udzielenie informacji publicznej złożonym przez skarżącego. W punkcie 1 sentencji wyroku Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., umorzył zatem jako bezprzedmiotowe postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego w zakresie zobowiązania Prezesa uznając, że w kontrolowanej sprawie cel skargi na bezczynność został osiągnięty. Zgodnie z treścią uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08 przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności (opubl. ONSAiWSA 2009/4/63, LEX nr 463487, Prok.i Pr.-wkł. 2009/6/62). W tym miejscu wskazać należy, iż Prezes Sądu pozostaje nadal bezczynny w zakresie pkt 2 wniosku, w którym skarżący w drugim zdaniu zwrócił się o informację czy sprawa Prokuratury Rejonowej w G. o wskazanej sygn. prowadzona była przed Sądem Rejonowym w G. z wyłączeniem jawności a jeżeli tak to skarżący wniósł o wskazanie jej zakresu. W piśmie z 19 października 2023 r. Prezes Sądu wyjaśnił, ze sprawa prowadzona była z wyłączeniem jawności. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że zgodnie z art. 360 § 1 k.p.k. Sąd może wyłączyć jawność rozprawy w całości albo w części. Niektóre sprawy karne są niejawne z mocy prawa. W piśmie z 19 października 2023 r. nie określono jednak zakresu wyłączenia jawności, o która to informację skarżący expressis verbis wnioskował, stąd zasadnym jest zobowiązanie Prezesa Sądu do załatwienia wniosku skarżącego w odniesieniu do pkt 2 zdanie drugie jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni do dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku o czym Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku. Powyższe okoliczności t.j. udzielenie odpowiedzi na wniosek w zakresie udostępnienia skarżącemu informacji publicznej w postaci kopii zanonimizowanych wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w 5 sprawach o wskazanych przez skarżącego sygnaturach oraz wskazanie czy sprawa o sygn. akt [...] Prokuratury Rejonowej w G. toczyła się przed Sądem Rejonowym w G. z wyłączeniem jawności po wniesieniu skargi oraz brak udzielenia wyjaśnień w zakresie wskazania zakresu wyłączenia jawności oznacza, że 14-dniowy termin, liczony od dnia złożenia wniosku, w trakcie którego organ powinien udostępnić informację publiczną, przewidziany w art. 13 ust. 1 u.d.i.p., nie został w sprawie niniejszej dochowany. Oczywistym jest zatem, że w dacie wniesienia skargi do tutejszego Sądu, co miało miejsce 9 października 2023 r., organ pozostawał bezczynny co do całości wniosku, a w dacie orzekania przez Sąd pozostaje bezczynny w odniesieniu do pkt 2 zdanie drugie wniosku o udostępnienie informacji publicznej złożonego przez skarżącego. W ocenie Sądu bezczynność nie miała (i częściowo nie ma nadal) miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Na powyższą ocenę rzutuje fakt, że organ, pomimo uchybienia terminu, udostępnił wnioskowane informacje publiczne w zakresie przesłania zanonimizowanych wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w sprawach wskazanych przez skarżącego we wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Wyjaśnienia co do pkt 2 zdanie drugie wniosku o udostępnienie informacji publicznej choć częściowe wskazują na okoliczność, że organ co do zasady nie uchyla się udzielania informacji w zakresie pkt 2 wniosku. Bezczynność organu choć ewidentna, to jednak nie była celowa i zamierzona, a wynikała wyłącznie z błędnego przekonania organu, że żądanie skarżącego nie podlega przepisom u.d.i.p. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a., stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności oraz, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł w punkcie 3 i 4 sentencji wyroku. Co do grzywny i przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej wskazać należy, że środki wskazane w art. 149 § 2 p.p.s.a. są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. W niniejszej sprawie ostatecznie wniosek w zasadniczej części został załatwiony (poza pełną odpowiedzią na pkt 2 wniosku) a organ ostatecznie nie uchyla się od obowiązku udzielenia informacji publicznej. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w pkt 5 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących koszty dwóch znaczków pocztowych w łącznej kwocie 10.70 zł , orzeczono w punkcie 6 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.