IV SA/Wr 690/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia 30 września 2022 r. nr HP.906.49.2022.JB w przedmiocie uchylenia decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości oddala skargę w całości.

W dniu 23 lipca 2021 r. B. S. złożyła do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wałbrzychu zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej (pośmiertne) - przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli u jej męża E. S., zmarłego w dniu 2 sierpnia 2020 r. Jak wynika z załączonego świadectwa pracy oraz karty narażenia zawodowego, mąż wnioskodawczyni zatrudniony był od 29 marca 1956 r. do 20 lutego 1958 r. i od 6 września 1958 r. do 2 lutego 1983 r. w K. w W. jako pomoc dołowa pod ziemią, młodszy górnik pod ziemią i górnik pod ziemią w narażeniu na pył węgla kamiennego, zawierający wolną krystaliczną krzemionkę - SiO2. Decyzją z dnia 27 lipca 2022 r. nr II – 7/22 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wałbrzychu nie stwierdził pośmiertnie u męża wnioskodawczyni choroby zawodowej: przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc ze stosunkiem procentowym natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) do pojemności życiowej (VC) wynoszącym 0,7 po leku rozszerzającym oskrzela (poz. 5 wykazu chorób zawodowych). Organ pierwszej instancji wskazał, że Dolnośląski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Oddział w Wałbrzychu w orzeczeniu nr 282/2021 z dnia 26 listopada 2021 r. stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pośmiertnie – przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Także Instytut Medycyny Pracy w Łodzi jako jednostka orzecznicza drugiej instancji w orzeczeniu nr NKOCHZA/4/22 z dnia 20 czerwca 2022 r. nie rozpoznał zgłaszanej choroby zawodowej. Jak ustaliły jednostki orzecznicze, w dokumentacji medycznej nie odnaleziono wyników badań spirometrycznych, które wskazywałyby na obturację dróg oddechowych w stopniu nasilenia określonym w przepisach prawa w okresie do 1 roku od ustania narażenia zawodowego. Podejrzenie przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli wysunięto dopiero po wielu latach od zakończenia pracy zawodowej w ekspozycji na pyły drażniące drogi oddechowe, a pewne rozpoznanie ustalono w 2015 r. W związku z powyższym brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpatrywanej choroby zawodowej. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Strona zauważyła, że już w 1982 r. u jej męża rozpoznano nieobturacyjne zapalenie oskrzeli, a zatem objawy choroby wystąpiły jeszcze w trakcie pracy zawodowej męża. Według strony były to pierwsze objawy obturacyjnego zapalenia oskrzeli, skoro w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Świdnicy, biegła sądowa wydała dwie opinie, w których potwierdziła, że przewlekłe zapalenie oskrzeli rozwinęło się w przewlekłą obturacyjną chorobę płuc. Tak więc objawy przewlekłego obturacyjnego zapalenia płuc występowały jeszcze zanim potwierdzono chorobę stosownym rozpoznaniem. Wobec powyższego u męża strony pierwsze objawy choroby zawodowej udokumentowano w 1982 r., a wyniki badań spirometrycznych potwierdzają, ze zostały ziszczone przesłanki do rozpoznania choroby zawodowej. Decyzją z dnia 30 września 2022 r. nr HP.906.49.2022.JB Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy zaznaczył, że jednostki orzecznicze obu instancji nie rozpoznały u zmarłego choroby zawodowej pod postacią przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Natomiast opinia biegłego lekarza załączona przez stronę nie może być podstawą do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż nie została wydana przez upoważnioną do orzekania w sprawach chorób zawodowych osobę. Na podstawie analizy dokumentacji medycznej, organ odwoławczy stwierdził, że przyczyną zgonu męża strony była posocznica paciorkowcowa, natomiast przyczyną wtórną była niewydolność serca, a bezpośrednią zatrzymanie akcji serca. Organ odwoławczy wskazał, że interes prawny do występowania w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej u osoby zmarłej należy oceniać w kontekście kręgu osób uprawnionych do świadczeń po osobie zmarłej w myśl przepisów ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. W rozpatrywanej sprawie, przyczyna zgonu męża strony pozostaje bez związku z obturacyjnym przewlekłym zapaleniem oskrzeli, bowiem przyczyną zgonu była posocznica paciorkowcowa (wtórną była niewydolność serca, a bezpośrednią zatrzymanie akcji serca. Członkowie rodziny ubezpieczonego nie są zatem uprawnieni do przyznania prawa do jednorazowego odszkodowania oraz renty rodzinnej z powodu śmierci ubezpieczonego w wyniku choroby zawodowej. Małżonka zmarłego miałaby interes prawny w rozstrzygnięciu merytorycznym sprawy jedynie w przypadku, gdyby jej mąż zmarł z powodu choroby zawodowej, co w niniejszej sprawie zostało wykluczone. Wobec powyższego decyzja organu pierwszej instancji jest bezprzedmiotowa, ponieważ brak jest podmiotu posiadającego interes prawny w rozstrzygnięciu merytorycznym organu administracji – brak jest podmiotu, który zgodnie z art. 28 k.p.a. mógłby zostać uznany za stronę postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 28 i art. 30 § 4 K.p.a. przez uznanie, że skarżąca nie ma legitymacji czynnej do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie choroby zawodowej u zmarłego męża. W uzasadnieniu skargi strona podała, że o tym, czy ma interes prawny przesądza istnienie przepisu prawa, stanowiącego o jej prawach lub obowiązkach. W razie stwierdzenia choroby zawodowej mężowi strony przysługiwałyby prawa majątkowe (jednorazowe odszkodowanie, renta). W razie śmierci ubezpieczonego, prawa te przechodzą na następców prawnych. Prawo zgłoszenia choroby zawodowej przysługuje również po śmierci pracownika. W sytuacji, gdy wniosek o stwierdzenie choroby zawodowej u zmarłego męża strony złożyła jego żona uprawniona do otrzymania świadczeń materialnych, przewidzianych w ustawie wypadkowej, zasadne było wszczęcie i prowadzenie postępowania w celu stwierdzenia bądź wykluczenia zgłoszonej choroby zawodowej. Nielogiczne byłoby, aby strona miała prawo do zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej jedynie wówczas, gdy już posiada prawo do jednorazowego odszkodowania lub renty rodzinnej. W odpowiedzi na skargę Dolnośląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu odwoławczego, skarżąca nie była legitymowana do zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej - przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli u zmarłego męża, ponieważ stosownie do załączonej dokumentacji medycznej przyczyną śmierci męża skarżącej były inne schorzenia. Natomiast zdaniem skarżącej jest ona stroną postępowania albowiem uprawniona jest z tytułu śmierci męża do przyznania jej jednorazowego odszkodowania. Należy wskazać, że o tym, kto jest stroną postępowania administracyjnego stanowi art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze z.), zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego, lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny lub obowiązek musi wynikać z przepisów prawa materialnego. Organ administracji ustalając interes prawny osoby występującej z żądaniem, w pierwszej kolejności powinien określić przepisy prawa materialnego, które będą decydowały o przyznaniu, bądź odmowie przyznania przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 237¹ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy pracownikowi, który zachorował na chorobę zawodową określoną w wykazie, o którym mowa w art. 237 § 1 pkt 3, przysługują świadczenia z ubezpieczenia społecznego, określone w odrębnych przepisach. Takimi przepisami odrębnymi są przepisy ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1205: dalej ustawa o ubezpieczeniu społecznym), które określają komu i w jakim zakresie przysługują określone świadczenia z tytułu choroby zawodowej, a więc stanowią materialnoprawną przesłankę do ustalenia istnienia bądź - nieistnienia, interesu prawnego określonego podmiotu występującego w sprawie administracyjnej dotyczącej choroby zawodowej, jako strona w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wskazać należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 i 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, z tytułu choroby zawodowej przysługują następujące świadczenia, a mianowicie: jednorazowe odszkodowanie - dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty; renta rodzinna - dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty uprawnionego do renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. W myśl art. 13 ust. 1 tej ustawy, członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie. Odszkodowanie to przysługuje również w razie śmierci wskutek choroby zawodowej rencisty, który był uprawniony do renty z ubezpieczenia wypadkowego. W ustępie 2 w/w przepisu wskazuje się członków rodziny zmarłego uprawnionych do jednorazowego odszkodowania, do których należy m. in. małżonek, z zastrzeżeniem że nie orzeczono pomiędzy małżonkami separacji. Renta rodzinna z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje uprawnionym członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (art. 13 ust. 5 w/w ustawy). Renta rodzinna z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje również w razie śmierci wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej rencisty uprawnionego do renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 13 ust. 6 w/w ustawy). Należy też zauważyć, że stosownie do art. 13 ust. 7 w/w ustawy członkom rodziny rencisty uprawnionego do renty z ubezpieczenia wypadkowego, który zmarł z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa, przysługują świadczenia określone w ustawie o emeryturach i rentach z FUS bez względu na długość okresu uprawniającego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie tych przepisów. Zatem przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym jednoznacznie wskazują na powstanie prawa do odszkodowania po stronie określonych w ustawie członków rodziny w związku ze śmiercią pracownika lub rencisty w wyniku choroby zawodowej. Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej jest przy tym wymagana przy kompletowaniu dokumentacji niezbędnej do ustalenia uszczerbku na zdrowiu ubezpieczonego, spowodowanego chorobą zawodową, stosownie do § 2 pkt 4 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 233). Wobec tego, skoro członkom rodziny zmarłego pracownika lub rencisty, w tym jego małżonkowi, przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową tego pracownika lub rencisty, to należy przyjąć, że mają oni interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. we wszczęciu i udziale w postępowaniu dotyczącym pośmiertnego stwierdzenia choroby zawodowej m. in małżonka (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2007 r., sygn. VII SA/Wa 1161/07, wyrok WSA w Gliwicach z 10 lutego 2014 r., sygn. IV SA/Gl 339/13, dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Jeszcze raz należy podkreślić, że członkom rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty przysługują świadczenia z ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednorazowe odszkodowanie lub renta rodzinna) tylko w przypadku, gdy ubezpieczony lub rencista zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Świadczenia z w/w ustawy nie przysługują członkom rodziny zmarłego, jeżeli ubezpieczony lub rencista zmarł z innych przyczyn niż wypadek przy pracy lub choroba zawodowa. W rozpatrywanej sprawie skarżąca złożyła pośmiertnie zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u męża - przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Natomiast z materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby mąż skarżącej zmarł z powodu przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. Zgromadzona w aktach sprawy dokumentacja medyczna wskazuje na inne przyczyny śmierci męża skarżącej. Mianowicie z karty informacyjnej leczenia szpitalnego męża skarżącej w okresie od dnia 28 lipca 2020 r. do 2 sierpnia 2020 r. wynika, że rozpoznano u chorego: inne posocznice paciorkowcowe, niewydolność serca oraz zapalenie jelita cienkiego i grubego wywołane przez bakterie, a chory w wyniku niewydolności wielonarządowej zmarł. W opinii pulmonologicznej, sporządzonej na potrzeby postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Okręgowym w Świdnicy o sygn. akt VII U 949/20 biegły sądowy uznał, że choroba zawodowa -pylica płuc (stwierdzona decyzją PIS z dnia 23 października 1970 r.) nie była przyczyną ani współprzyczyną zgonu. Jako przyczynę wyjściową zgonu przyjęto posocznicę paciorkowcową, jako wtórną niewydolność serca, a jako bezpośrednią zatrzymanie akcji serca. W uzupełnieniu opinii pulmonologicznej biegły uznał, ze mężczyzna zmarł w wyniku niewydolności wielonarządowej w przebiegu posocznicy paciorkowcowej. W orzeczeniu lekarskim nr [...]/[...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pośmiertnie z dnia 26 listopada 2021 r. wydanej przez DWOMP podano, że pacjent leczony był od lutego 2020 r. z powodu schorzeń układu pokarmowego (krwawienie, zakażenie bakteryjne); zmarł w dniu 2 sierpnia 2020 r. z powodu posocznicy paciorkowcowej. Również w orzeczeniu lekarskim nr [...]/[...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej z dnia 20 czerwca 2020 r. wydanej przez IMP podano, że pacjent był kilkukrotnie hospitalizowany z powodu zapalenia jelita cienkiego i grubego wywołanego przez bakterie. W dniu 2 sierpnia 2020 r. nastąpił zgon. Za przyczynę wyjściową zgonu przyjęto posocznicę paciorkowcową, za wtórną niewydolność serca, a jako bezpośrednią przyczynę wskazano zatrzymanie akcji serca. Z powyższej dokumentacji medycznej nie wynika, aby przyczyną zgonu była zgłoszona choroba – przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli o podanych w pozycji 5 wykazu parametrach. Z powyższych względów zdaniem Sądu w niniejszej sprawie należało zgodzić się z organem odwoławczym, że skarżąca, składając zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u jej zmarłego męża nie była legitymowana do bycia stroną w tym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a. i nie posiadała interesu prawnego, wynikającego z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Zasadnie zatem organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości jako bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.